§2.47.1proelio ex parte una restituto nihilo segnius in cornu altero Cn. Manlius consul pugnam ciebat, ubi prope similis fortuna est versata.
한쪽에서 전투가 복구되자, 다른 쪽 날개에서도 집정관 그나이우스 만리우스가 조금도 뒤지지 않고 분투하며 전투를 이끌었고, 그곳에서도 거의 비슷한 전황이 전개되었다.
§2.47.2nam ut altero in cornu Q. Fabium, sic in hoc ipsum consulem Manlium iam velut fusos agentem hostis et inpigre milites secuti sunt et, ut ille gravi vulnere ictus ex acie cessit, interfectum rati gradum rettulere;
왜냐하면 다른 쪽 날개에서 퀸투스 파비우스를 따랐던 것처럼, 이쪽에서도 집정관 만리우스가 이미 패주하는 듯한 적들을 몰아세울 때 병사들이 그를 힘차게 따랐으나, 그가 중상을 입고 전선에서 물러나자 그가 전사했다고 생각한 병사들이 발길을 돌려 후퇴했기 때문이다.
§2.47.3cessissentque loco, ni consul alter cum aliquot turmis equitum in eam partem citato equo advectus, vivere clamitans collegam, se victorem fuso altero cornu adesse, rem inclinatam sustinuisset.
만약 다른 집정관이 몇 대의 기병과 함께 그 방향으로 말을 급히 몰아 달려와서, 동료가 살아 있으며 다른 쪽 날개를 격파한 자신이 승리자로서 여기에 와 있다고 외치며 기울어가던 전황을 붙잡아주지 않았다면 그들은 그 자리를 내주고 말았을 것이다.
§2.47.4Manlius quoque ad restituendam aciem se ipse coram offert.
만리우스 역시 전열을 정비하기 위해 스스로 몸소 모습을 나타냈다.
duorum consulum cognita ora accendunt militum animos.
두 집정관의 낯익은 얼굴이 확인되자 병사들의 사기가 불타올랐다.
simul et vanior iam erat hostium acies, dum abundante multitudine freti subtracta subsidia mittunt ad castra oppugnanda.
동시에 적들의 전선은 이미 약화되어 있었는데, 그들이 넘쳐나는 병력만을 믿고 예비대를 빼내어 로마군 진영을 공격하도록 보냈기 때문이다.
§2.47.5in quae haud magno certamine impetu facto, dum praedae magis quam pugnae memores tererent tempus, triarii Romani, qui primam inruptionem sustinere non potuerant, missis ad consules nuntiis, quo loco res essent, conglobati ad praetorium redeunt et sua sponte ipsi proelium renovant.
그 진영으로 큰 저항 없이 적의 돌격이 가해졌고, 그들이 전투보다 약탈에 정신이 팔려 시간을 허비하는 동안, 첫 돌파를 막아내지 못했던 로마군 삼선병들은 집정관들에게 전황을 알리는 전령을 보낸 뒤, 본영 주위로 집결하여 스스로의 의지로 전투를 재개했다.
§2.47.6et Manlius consul revectus in castra ad omnes portas milite opposito hostibus viam clauserat.
그리고 집정관 만리우스는 진영으로 말을 타고 돌아와 모든 문에 병사들을 배치하여 적들의 퇴로를 차단했다.
ea desperatio Tuscis rabiem magis quam audaciam accendit.
그 절망은 에트루리아인들에게 대담함보다는 광기를 불러일으켰다.
nam cum incursantes, quacumque exitum ostenderet spes, vano aliquotiens impetu issent, globus iuvenum unus in ipsum consulem insignem armis invadit.
그들이 희망이 탈출구를 보여주는 곳이라면 어디든 이리저리 부딪히며 몇 번이고 헛된 돌격을 감행한 끝에, 한 무리의 젊은이들이 무구로 인해 눈에 띄는 집정관 본인에게 달려들었기 때문이다.
§2.47.7prima excepta a circumstantibus tela; sustineri deinde vis nequit.
첫 투창들은 주변을 둘러싼 병사들에 의해 막혔으나, 이어서 그 맹렬한 공세를 버텨낼 수 없었다.
consul mortifero vulnere ictus cadit, fusique circa omnes.
집정관은 치명상을 입고 쓰러졌고, 그 주변의 병사들도 모두 흩어졌다.
§2.47.8Tuscis crescit audacia; Romanos terror per tota castra trepidos agit, et ad extrema ventum foret, ni legati rapto consulis corpore patefecissent una porta hostibus viam.
에트루리아인들의 기세는 올랐고, 공포가 로마인들을 진영 전체에서 우왕좌왕하게 만들었으니, 만약 부관들이 집정관의 시신을 신속히 수습하고 한쪽 문을 열어 적들에게 길을 내주지 않았더라면 극단의 상황에 이르렀을 것이다.
§2.47.9ea erumpunt; consternatoque agmine abeuntes in victorem alterum incidunt consulem. ibi iterum caesi fusique passim. victoria egregia parta, tristis tamen duobus tam claris funeribus. §2.47.10itaque consul decernente senatu triumphum, si exercitus sine imperatore triumphare possit, pro eximia eo bello opera facile passurum respondit;
이리하여 원로원이 凯旋式(triumphus)을 의결하려 하자, 집정관은 사령관 없는 군대가 개선할 수 있다면 이 전쟁에서 보여준 비범한 공로를 보아 기꺼이 그렇게 하도록 허락하겠다고 답했다.
se, familia funesta Q. Fabi fratris morte, re publica ex parte orba, consule altero amisso, publico privatoque deformem luctu lauream non accepturum.
그러나 형제 퀸투스 파비우스의 죽음으로 집안이 초상집이 되고, 다른 집정관을 잃어 국가가 한편으로 고아가 된 상황에서, 공사의 슬픔으로 얼룩진 월계관을 자신은 받지 않겠다고 답했다.
§2.47.11omni acto triumpho depositus triumphus clarior fuit;
거행된 그 어떤 개선식보다도 거절된 개선식이 더 빛났다.
adeo spreta in tempore gloria interdum cumulatior redit.
이처럼 적절한 때에 버려진 영광은 때로 더욱 풍성해져서 돌아오는 법이다.
funera deinde duo deinceps collegae fratrisque ducit, idem in utroque laudator, cum concedendo illis suas laudes ipse maximam partem earum ferret.
그 후 그는 동료와 형제의 장례식을 잇달아 치렀고, 둘 모두에서 스스로 추도 연설자가 되었는데, 그들에게 자신의 몫의 찬사를 양보함으로써 본인이 그 찬사의 가장 큰 몫을 차지하게 되었다.
§2.47.12neque inmemor eius, quod initio consulatus inbiberat, reconciliandi animos plebis, saucios milites curandos dividit patribus.
그리고 집정관 임기 초기에 마음먹었던 평민의 마음을 되돌리겠다는 생각을 잊지 않고, 부상당한 병사들을 치료하도록 귀족들에게 나누어 맡겼다.
Fabiis plurimi dati nec alibi maiore cura habiti.
파비우스 가문에 가장 많은 병사들이 맡겨졌으며, 다른 어느 곳보다도 더 큰 정성으로 보살핌을 받았다.
inde populares iam esse Fabii nec hoc ulla re nisi salubri rei publicae arte.
이로부터 파비우스 가문은 이제 대중의 지지를 받게 되었으며, 이는 오직 국가에 유익한 방식에 의해서만 달러진 것이었다.