§2.40.1tum matronae ad Veturiam, matrem Coriolani, Volumniamque uxorem frequentes coeunt.
そのとき、多くのローマの婦人たちが、コリオラヌスの母ウェトゥリアと妻ウォルムニアのもとに大勢で集まった。
id publicum consilium an muliebris timor fuerit, parum convenit;
それが公の決定であったのか、あるいは女の恐怖心によるものであったのかは、十分にははっきりしていない。
§2.40.2pervicere certe, ut et Veturia, magno natu mulier, et Volumnia duos parvos ex Marcio ferens filios secum in castra hostium irent, et, quoniam armis viri defendere urbem non possent, mulieres precibus lacrimisque defenderent.
しかし彼女たちは確かに説得し、高齢の女性であるウェトゥリアも、マルキウスとの間の二人の幼い息子を連れたウォルムニアも、自分たちとともに敵の陣営に赴くこと、および、男たちが武器で都を守ることができない以上、女たちが懇願と涙によって都を守るようにさせた。
§2.40.3ubi ad castra ventum est nuntiatumque Coriolano est adesse ingens mulierum agmen, primo, ut qui nec publica maiestate in legatis nec in sacerdotibus tanta offusa oculis animoque religione motus esset, multo obstinatior adversus lacrimas muliebres erat.
陣営に到着し、女たちの巨大な隊列が来ていることがコリオラヌスに告げられると、彼は、使節たちにおける公の威厳によっても、神官たちにおいて目や心に現れたあれほど大きな畏敬の念によっても動かされなかった者であったので、最初は、女たちの涙に対してもはるかに頑なであった。
§2.40.4dein familiarium quidam, qui insignem maestitia inter ceteras cognoverat Veturiam inter nurum nepotesque stantem, “nisi me frustrantur” inquit “oculi, mater tibi coniunxque et liberi adsunt.
そのとき、親しい者の一人が、他の女たちの中で悲しみに沈んで際立っており、息子の嫁と孫たちの間に立っているウェトゥリアに気づき、「もし私の目が見間違いでなければ、あなたの母上と妻、そして子供たちが来ています」と言った。
” §2.40.5Coriolanus prope ut amens consternatus ab sede sua cum ferret matri obviae complexum, mulier in iram ex precibus versa “sine, priusquam complexum accipio, sciam” inquit, “ad hostem an ad filium venerim, captiva materne in castris tuis sim.
コリオラヌスはほとんど正気を失ったように狼狽し、母を迎えて抱擁しようと席から立ち上がったが、母は懇願から怒りへと転じ、こう言った。 「待ちなさい。 私が抱擁を受け入れる前に、私が敵のところに来たのか、それとも息子のところに来たのか、そして、私があなたの陣営において囚われの身の母なのか、それとも自由な母なのかを知ることを許しなさい。
§2.40.6in hoc me longa vita et infelix senecta traxit, ut exulem te, deinde hostem viderem? potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit?
私の長い人生と不遇な老境は、あなたを亡命者として、次には敵として見るために、私をここまで引きずってきたのか。 あなたを生み、育てたこの土地を略奪することが、あなたにはできたのか。
§2.40.7non tibi quamvis infesto animo et minaci ingredienti fines ira cecidit? non, cum in conspectu Roma fuit, succurrit “intra illa moenia domus ac penates mei sunt, §2.40.8mater, coniunx liberique?” ergo ego nisi peperissem, Roma non oppugnaretur; nisi filium haberem, libera in libera patria mortua essem.
いかに敵意に満ち、脅迫的な心であっても、国境に入るときに怒りは消え失せなかったのか。 ローマが視野に入ったとき、『あの城壁の中には、私の家と守護神、そして母、妻、子供たちがいる』という思いが頭をよぎらなかったのか。 それゆえ、もし私が子供を産んでいなかったなら、ローマが攻撃されることはなかったであろうし、もし私に息子がいなかったなら、私は自由な祖国で自由なまま死んでいたであろう。
sed ego nihil iam pati nec tibi turpius nec mihi miserius possum nec, ut sim miserrima, diu futura sum;
しかし、私はもはや、あなたにとってこれ以上に不名誉なことも、私にとってこれ以上に悲惨なことも、何も耐えることはできないし、たとえ私が極めて不幸せであるとしても、長く生きることはないであろう。
§2.40.9de his videris, quos, si pergis, aut inmatura mors aut longa servitus manet.
この者たちのことを考えなさい。 もしあなたがこのまま進むなら、彼らを待っているのは早すぎる死か、あるいは長い奴隷状態なのだから。
” uxor deinde ac liberi amplexi, fletusque ab omni turba mulierum ortus et conploratio sui patriaeque fregere tandem virum.
」その後、妻と子供たちが彼に抱きつき、女たちの群れ全体から涙が沸き起こり、自分たち自身と祖国への嘆きが、ついにこの男の頑なさを打ち砕いた。
§2.40.10complexus inde suos dimittit; ipse retro ab urbe castra movit.
そこで彼は身内を抱擁から放し、彼自身は陣営を都から後退させた。
abductis deinde legionibus ex agro Romano invidia rei oppressum perisse tradunt alii alio leto.
その後、ローマの領土から軍団を引き揚げさせたが、このことへの恨みに押しつぶされて彼が死んだことについて、ある人々はある死に方を、他の人々は別の死に方を伝えている。
apud Fabium, longe antiquissimum auctorem, usque ad senectutem vixisse eundem invenio;
最も古い歴史家であるファビウスの記述においては、彼が老境に至るまで生き長らえたと私は見出している。
§2.40.11refert certe hanc saepe eum exacta aetate usurpasse vocem, multo miserius seni exilium esse.
確かにファビウスは、彼が晩年に、老人にとって亡命生活ははるかに悲惨であるという言葉をしばしば口にしていたと伝えている。
non inviderunt laude sua mulieribus viri Romani — adeo sine obtrectatione gloriae alienae vivebatur —
ローマの男たちは、女たちにふさわしい称賛を惜しまなかった。 それほどまでに、他人の栄光を誹謗することなく生きられていたのである。
§2.40.12, monumentoque quod esset, templum Fortunae muliebri aedificatum dedicatumque est.
そしてその記念碑となるように、「女性のフォルトゥーナ」の神殿が建設され、奉納された。
rediere deinde Volsci adiunctis Aequis in agrum Romanum, sed Aequi Attium Tullium haud ultra tulere ducem.
その後、ウォルスキ族はアイクイ族を加えてローマの領土に戻ってきたが、アイクイ族はアッティウス・トゥッリウスをこれ以上将軍として容認しなかった。
§2.40.13hinc ex certamine, Volsci Aequine imperatorem coniuncto exercitui darent, seditio, deinde atrox proelium ortum.
このことから、ウォルスキ族とアイクイ族のどちらが合同軍に将軍を出すべきかという争いから、内紛が生じ、次いで激しい戦闘が起こった。
ibi fortuna populi Romani duos hostium exercitus haud minus pernicioso quam pertinaci certamine confecit.
そこでローマ人民の運命は、敵の二つの軍隊を、執拗であるのと同様に破滅的な争いによって破滅させた。
§2.40.14consules T. Sicinius et C. Aquilius.
執政官はティトゥス・シキニウスとガイウス・アクィリウスであった。
Sicinio Volsci, Aquilio Hernici — nam ii quoque in armis erant — provincia evenit.
シキニウスにはウォルスキ族が、アクィリウスにはヘルニキ族が――彼らもまた武器を取って立ち上がっていたからである――任務として割り当てられた。
eo anno Hernici devicti; cum Volscis aequo Marte discessum est.
この年、ヘルニキ族は完敗し、ウォルスキ族とは互角の戦いのまま決着がついた。