§2.40.1tum matronae ad Veturiam, matrem Coriolani, Volumniamque uxorem frequentes coeunt.
그때 많은 로마의 부인들이 코리올라누스의 어머니 베투리아와 그의 아내 볼룸니아에게 몰려들었다.
id publicum consilium an muliebris timor fuerit, parum convenit;
그것이 공적인 결정이었는지 아니면 여성들의 공포심 때문이었는지는 분명치 않다.
§2.40.2pervicere certe, ut et Veturia, magno natu mulier, et Volumnia duos parvos ex Marcio ferens filios secum in castra hostium irent, et, quoniam armis viri defendere urbem non possent, mulieres precibus lacrimisque defenderent.
하지만 그녀들은 확실히 설득해내어, 고령의 여인인 베투리아와 마르키우스와의 사이에서 얻은 두 명의 어린 아들을 데리고 있는 볼룸니아가 다른 부인들과 함께 적의 진영으로 가도록 했고, 남자들이 무력으로 도성을 지킬 수 없는 이상 여자들이 간청과 눈물로 도성을 지키도록 했다.
§2.40.3ubi ad castra ventum est nuntiatumque Coriolano est adesse ingens mulierum agmen, primo, ut qui nec publica maiestate in legatis nec in sacerdotibus tanta offusa oculis animoque religione motus esset, multo obstinatior adversus lacrimas muliebres erat.
진영에 도달하여 코리올라누스에게 거대한 여성들의 행렬이 도착했다는 소식이 전해졌을 때, 그는 처음에는 사절단에게서 나타난 공적인 위엄에도, 사제들에게서 눈과 마음에 부어진 그토록 큰 경외감에도 움직이지 않았던 자였기에, 여성들의 눈물에 대해 훨씬 더 완강했다.
§2.40.4dein familiarium quidam, qui insignem maestitia inter ceteras cognoverat Veturiam inter nurum nepotesque stantem, “nisi me frustrantur” inquit “oculi, mater tibi coniunxque et liberi adsunt.
그때 친지 중 한 사람이 다른 부인들 사이에서 슬픔으로 가득 찬 채 며느리와 손자들 사이에 서 있는 베투리아를 알아보고 말했다.
” §2.40.5Coriolanus prope ut amens consternatus ab sede sua cum ferret matri obviae complexum, mulier in iram ex precibus versa “sine, priusquam complexum accipio, sciam” inquit, “ad hostem an ad filium venerim, captiva materne in castris tuis sim.
"제 눈이 저를 속이는 것이 아니라면, 당신의 어머니와 아내, 그리고 아이들이 와 있습니다." 코리올라누스는 거의 실성한 사람처럼 당황하여 어머니를 맞이해 포옹하려고 자리에서 일어섰으나, 그 여인은 간청에서 분노로 돌아서며 말했다. "기다려라, 내가 포옹을 받기 전에, 내가 적을 찾아온 것인지 아들을 찾아온 것인지, 그리고 네 진영에서 내가 포로인 어머니인지 아니면 어머니인지를 내가 먼저 알게 해 다오.
§2.40.6in hoc me longa vita et infelix senecta traxit, ut exulem te, deinde hostem viderem? potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit?
내 긴 수명과 불행한 노년이 나를 이 지경까지 끌고 온 것이냐, 네가 망명자가 되고, 이어서 적이 된 모습을 보게 하려고? 너를 낳고 길러준 이 땅을 네가 약탈할 수 있었단 말이냐?
§2.40.7non tibi quamvis infesto animo et minaci ingredienti fines ira cecidit? non, cum in conspectu Roma fuit, succurrit “intra illa moenia domus ac penates mei sunt,
비록 적의에 차고 위협적인 마음이었을지라도 국경에 들어설 때 노여움이 가라앉지 않더란 말이냐? 로마가 시야에 들어왔을 때, '저 성벽 안에 내 집과 수호신, 어머니, 아내와 아이들이 있다'는 생각이 머리에 떠오르지 않더란 말이냐?
§2.40.8mater, coniunx liberique?” ergo ego nisi peperissem, Roma non oppugnaretur; nisi filium haberem, libera in libera patria mortua essem.
그러니 만일 내가 너를 낳지 않았더라면 로마는 공격받지 않았을 것이고, 내게 아들이 없었더라면 나는 자유로운 조국에서 자유로운 채 죽었을 것이다.
sed ego nihil iam pati nec tibi turpius nec mihi miserius possum nec, ut sim miserrima, diu futura sum;
하지만 나는 이제 너에게 이보다 더 수치스럽고 나에게 이보다 더 비참한 일은 아무것도 겪을 수 없으며, 설령 내가 가장 비참할지라도 오래 살지도 않을 것이다.
§2.40.9de his videris, quos, si pergis, aut inmatura mors aut longa servitus manet. ” uxor deinde ac liberi amplexi, fletusque ab omni turba mulierum ortus et conploratio sui patriaeque fregere tandem virum.
이 사람들을 보아라. 만일 네가 계속 나아간다면, 그들에게 기다리는 것은 때 이른 죽음이거나 긴 예속뿐이니." 이어서 그의 아내와 아이들이 매달렸고, 여성들의 무리 전체에서 울음이 터져 나오며 자신들과 조국에 대한 통곡이 마침내 그 사내의 완강함을 꺾었다.
§2.40.10complexus inde suos dimittit; ipse retro ab urbe castra movit.
그리하여 그는 친지들을 포옹에서 놓아 보냈고, 자신은 진영을 도성으로부터 후퇴시켰다.
abductis deinde legionibus ex agro Romano invidia rei oppressum perisse tradunt alii alio leto.
그 후 로마 영토에서 군단을 철수시켰으나, 그 일로 인한 원망에 짓눌려 그가 죽었다는 것에 대해, 어떤 이들은 이런 죽음을, 다른 이들은 저런 죽음을 전한다.
apud Fabium, longe antiquissimum auctorem, usque ad senectutem vixisse eundem invenio;
가장 오래된 역사가인 파비우스의 저술에서는 그가 노년까지 살았다고 적혀 있음을 본다.
§2.40.11refert certe hanc saepe eum exacta aetate usurpasse vocem, multo miserius seni exilium esse.
파비우스는 확실히 그가 만년에 "노인에게 망명은 훨씬 더 비참하다"는 말을 자주 입에 올렸다고 전한다.
non inviderunt laude sua mulieribus viri Romani — adeo sine obtrectatione gloriae alienae vivebatur —
로마의 남자들은 여성들이 마땅히 받아야 할 찬사를 시기하지 않았다. 그만큼 타인의 영광을 헐뜯지 않고 살아갔던 것이다.
§2.40.12, monumentoque quod esset, templum Fortunae muliebri aedificatum dedicatumque est.
그리하여 그 기념비로 '여성의 포르투나' 신전이 건립되고 봉헌되었다.
rediere deinde Volsci adiunctis Aequis in agrum Romanum, sed Aequi Attium Tullium haud ultra tulere ducem.
그 후 볼스키인들은 에쿠이인들을 연합시켜 로마 영토로 돌아왔으나, 에쿠이인들은 아티우스 툴리우스를 더 이상 장군으로 용납하지 않았다.
§2.40.13hinc ex certamine, Volsci Aequine imperatorem coniuncto exercitui darent, seditio, deinde atrox proelium ortum.
이로 인해 볼스키인과 에쿠이인 중 어느 쪽이 연합군에 사령관을 낼 것인가에 대한 다툼으로부터 내분이 일어났고, 이어서 처절한 전투가 벌어졌다.
ibi fortuna populi Romani duos hostium exercitus haud minus pernicioso quam pertinaci certamine confecit.
거기서 로마 인민의 운명은 집요한 만큼이나 파멸적인 싸움을 통해 적의 두 군대를 모두 소멸시켰다.
§2.40.14consules T. Sicinius et C. Aquilius.
집정관은 티투스 시키니우스와 가이우스 아퀼리우스였다.
Sicinio Volsci, Aquilio Hernici — nam ii quoque in armis erant — provincia evenit. eo anno Hernici devicti;
시키니우스에게는 볼스키인이, 아퀼리우스에게는 헬니키인이――그들 역시 무기를 들고 일어나 있었기 때문이다――임무로 배정되었다.
cum Volscis aequo Marte discessum est.
그해에 헬니키인들은 완패하였고, 볼스키인들과는 대등한 전투 끝에 결별하였다.