Humanitext Reader

李维 · 自建城以来史 §2.40.1-2.40.14

母亲维图里娅的劝谏与科里奥拉努斯撤军

第 101 段,共 1770 段 · 拉丁语

内容简介

罗马妇女以及科里奥拉努斯的母亲维图里娅和妻子沃鲁姆尼娅前往敌营,成功劝说他撤军。关于科里奥拉努斯的结局众说纷纭,随后沃尔斯奇人和艾奎人因内讧而自相残杀。

§2.40.1tum matronae ad Veturiam, matrem Coriolani, Volumniamque uxorem frequentes coeunt.
这时,许多罗马妇女纷纷聚集到科里奥拉努斯的母亲维图里娅和他的妻子沃鲁姆尼娅那里。
id publicum consilium an muliebris timor fuerit, parum convenit; §2.40.2pervicere certe, ut et Veturia, magno natu mulier, et Volumnia duos parvos ex Marcio ferens filios secum in castra hostium irent, et, quoniam armis viri defendere urbem non possent, mulieres precibus lacrimisque defenderent.
这究竟是公意,还是出于妇女的恐惧,人们说法不一;但她们确实说服了年迈的维图里娅,以及带着与马尔基乌斯所生的两个幼子的沃鲁姆尼娅,让她们一同前往敌营,并且既然男子们无法用武器保卫城市,妇女们就用恳求和眼泪来保卫它。
§2.40.3ubi ad castra ventum est nuntiatumque Coriolano est adesse ingens mulierum agmen, primo, ut qui nec publica maiestate in legatis nec in sacerdotibus tanta offusa oculis animoque religione motus esset, multo obstinatior adversus lacrimas muliebres erat.
当她们到达营地,科里奥拉努斯被告知有一大群妇女到来时,起初,由于他是一个既未被使者身上的国家尊严所动摇,也未被祭司们展现在他眼前和心中的巨大敬畏感所打动的人,他对妇女的眼泪显得更为顽固。
§2.40.4dein familiarium quidam, qui insignem maestitia inter ceteras cognoverat Veturiam inter nurum nepotesque stantem, “nisi me frustrantur” inquit “oculi, mater tibi coniunxque et liberi adsunt.
随后,他的一个亲信认出了在儿媳和孙子们中间站立、因悲哀而在众人中显得格外突出的维图里娅,便说:“除非我的眼睛欺骗了我,你的母亲、妻子和孩子们都在这里。
§2.40.5Coriolanus prope ut amens consternatus ab sede sua cum ferret matri obviae complexum, mulier in iram ex precibus versa “sine, priusquam complexum accipio, sciam” inquit, “ad hostem an ad filium venerim, captiva materne in castris tuis sim.
” 科里奥拉努斯几乎像疯了一样惊慌失措地从座位上站起来,正要上前拥抱他的母亲,而那妇人已从哀求转为愤怒,说道:“且慢,在我接受你的拥抱之前,请让我知道,我来到的是一个敌人面前还是儿子面前,在你的营帐里,我是一个女囚还是一个母亲。
§2.40.6in hoc me longa vita et infelix senecta traxit, ut exulem te, deinde hostem viderem? potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit?
我漫长的一生和不幸的晚年,难道就是为了拖累我看到你成为流亡者,进而成为敌人吗? 你怎能劫掠这片生育并抚养了你的土地?
§2.40.7non tibi quamvis infesto animo et minaci ingredienti fines ira cecidit? non, cum in conspectu Roma fuit, succurrit “intra illa moenia domus ac penates mei sunt,
当你跨越国境时,无论你的心多么充满敌意和威胁,你的愤怒难道就没有平息吗? 当罗马展现在眼前时,你难道没有想到:‘在那些城墙之内,有我的家和家神,我的母亲、妻子和孩子们’?
§2.40.8mater, coniunx liberique?” ergo ego nisi peperissem, Roma non oppugnaretur; nisi filium haberem, libera in libera patria mortua essem.
因此,如果我没有生育,罗马就不会被围攻;如果我没有儿子,我本已在自由的祖国自由地死去。
sed ego nihil iam pati nec tibi turpius nec mihi miserius possum nec, ut sim miserrima, diu futura sum; §2.40.9de his videris, quos, si pergis, aut inmatura mors aut longa servitus manet.
但我现在能遭受的,既没有对你而言更可耻的,也没有对我而言更痛苦的了,而且,即便我极其痛苦,也活不了多久了;多想想这些人吧,如果你坚持下去,等待他们的不是夭折就是长期的奴役。
” uxor deinde ac liberi amplexi, fletusque ab omni turba mulierum ortus et conploratio sui patriaeque fregere tandem virum.
”接着,他的妻子和孩子们拥抱了他,全体妇女群中爆发出的哭泣,以及她们对自身和祖国的哀悼,终于使这个男人动了心。
§2.40.10complexus inde suos dimittit; ipse retro ab urbe castra movit.
随后他放开了拥抱着的亲人,自己将营地从城下撤走。
abductis deinde legionibus ex agro Romano invidia rei oppressum perisse tradunt alii alio leto.
接着,在军队从罗马领土撤走之后,有人说他因这件事带来的怨恨而被压垮,死于非命,各种死因说法不一。
apud Fabium, longe antiquissimum auctorem, usque ad senectutem vixisse eundem invenio; §2.40.11refert certe hanc saepe eum exacta aetate usurpasse vocem, multo miserius seni exilium esse.
但在远为最古老的历史学家法比乌斯那里,我发现此人一直活到了老年;他确实记载说,此人在晚年经常说这句话:对老人来说,流亡要悲惨得多。
non inviderunt laude sua mulieribus viri Romani — adeo sine obtrectatione gloriae alienae vivebatur — §2.40.12, monumentoque quod esset, templum Fortunae muliebri aedificatum dedicatumque est.
罗马男子并没有嫉妒妇女们获得的赞誉——当时人们的生活是如此毫无对他人荣耀的诋毁—— 为了作为纪念,人们建造并奉纳了“妇女福尔图娜”神庙。
rediere deinde Volsci adiunctis Aequis in agrum Romanum, sed Aequi Attium Tullium haud ultra tulere ducem.
随后,沃尔斯奇人联合艾奎人重新进入罗马领土,但艾奎人不再容忍阿提乌斯·图利乌斯担任统帅。
§2.40.13hinc ex certamine, Volsci Aequine imperatorem coniuncto exercitui darent, seditio, deinde atrox proelium ortum.
由此,在关于由沃尔斯奇人还是艾奎人为联军提供统帅的争论中,爆发了内讧,随后发生了一场惨烈的战斗。
ibi fortuna populi Romani duos hostium exercitus haud minus pernicioso quam pertinaci certamine confecit.
在那里,罗马人民的命运在一次同样具有毁灭性和顽强性的斗争中,彻底消灭了敌人的两支军队。
§2.40.14consules T. Sicinius et C. Aquilius.
执政官是提图斯·西基尼乌斯和盖乌斯·阿奎利乌斯。
Sicinio Volsci, Aquilio Hernici — nam ii quoque in armis erant — provincia evenit.
西基尼乌斯分到了沃尔斯奇人,阿奎利乌斯分到了赫尔尼基人——因为他们当时也拿起了武器——作为他们的职责范围。
eo anno Hernici devicti; cum Volscis aequo Marte discessum est.
那一年赫尔尼基人被彻底击败;与沃尔斯奇人的战斗则是互角而分。

词汇与语法注释

  1. 2.40.1id publicum consilium an muliebris timor fuerit — 双重间接疑问句(`... an ...`),使用虚拟式完成时 `fuerit`,隶属于主句的无人称表达 `parum convenit`(尚未有定论)。
  2. 2.40.3ut qui ... motus esset — 关系代词 `qui` 连同 `ut` 引导虚拟式(`motus esset`)的“原因关系从句”,解释了科里奥拉努斯起初态度顽固的原因(“因为他是一个既未被……所动摇的人”)。
  3. 2.40.5sine ... sciam — 动词 `sinere`(允许)的第二人称单数现在时命令式 `sine` 之后,在不带连接词 *ut* 的情况下直接连接虚拟式现在时 `sciam`(让我知道),表示强烈的请求。
  4. 2.40.8nisi peperissem, Roma non oppugnaretur; nisi filium haberem, libera in libera patria mortua essem. — 两个错综时间虚拟条件句。前者表示过去假想条件(过去完成时 `peperissem`)带来现在的后果(未完成时 `oppugnaretur`);后者表示现在假想条件(未完成时 `haberem`)带来过去的后果(过去完成时 `mortua essem`)。

引用这一段

李维, 自建城以来史 §2.40.1-2.40.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.40.1-2.40.14

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。