§2.38.1cum prope continuato agmine irent, praegressus Tullius ad caput Ferentinum, ut quisque veniret, primores eorum excipiens querendo indignandoque, et eos ipsos sedulo audientes secunda irae verba et per eos multitudinem aliam in subiectum viae campum deduxit.
彼らがほぼ途切れることのない隊列を作って進んでいたとき、トゥッリウスはフェレンティナの泉の源泉へと先回りし、やって来る人々の中から、その指導者たちを嘆きと憤りを表しながら出迎え、彼ら自身が彼の怒りに寄り添う言葉を熱心に聴き入る中、彼らを通じてその他の大衆を、街道の下に広がる平野へと導き下ろした。
§2.38.2ibi in contionis modum orationem exorsus veteres populi Romani iniurias cladesque gentis Volscorum commemoravit.
そこで、彼は民会のような形で演説を始め、ローマ人民が過去に加えた不義と、ウォルスキ国民が被った数々の惨劇を想起させた。
turn “ut omnia” inquit “obliviscamini alia, hodiernam hanc contumeliam quo tandem animo fertis, qua per nostram ignominiam ludos commisere?
そして彼は言った。 「たとえ他のすべてのことを忘れるとしても、今日のこの屈辱を、一体どのような気持ちで耐え忍ぶというのか。 彼らは我々の不名誉を通じて競技会を開始したのだ。
§2.38.3an non sensistis triumphatum hodie de vobis esse? vos omnibus, civibus peregrinis, tot finitimis populis spectaculo abeuntes fuisse, vestras coniuges, vestros liberos traductos per ora hominum?
あるいは、今日あなた方に対して勝利の凱旋式が挙行されたことに気づかなかったのか。 あなた方が市民や外国人、非常に多くの隣接する民族など、すべての者にとって立ち去り際の見世物となり、あなた方の妻や子供たちが人々の目の前を引き回されたということに?
§2.38.4quid eos, qui audivere vocem praeconis, quid, qui nos videre abeuntus, quid eos, qui huic ignominioso agmini fuere obvii, existimasse putatis, nisi aliquod profecto nefas esse, quod, si intersimus spectaculo, violaturi simus ludos piaculumque merituri, ideo nos ab sede piorum, coetu concilioque abigi?
伝令の声を聞いた者、去っていく我々を見た者、この屈辱的な隊列に出会い、すれ違った者たちが、一体何を考えたと思うか。 間違いなく、我々がもし競技会に居合わせるならば見世物を穢し、贖罪の犠牲を必要とするような、何らかの大罪がそこにあるからこそ、我々は敬虔な人々の席、その集まりや交わりから追い払われるのだ、と考えたに違いないではないか。
§2.38.5quid deinde? illud non succurrit, vivere nos, quod maturarimus proficisci? si hoc profectio et non fuga est.
さらに何か。 我々が生きているのは、出発を急いだためであるということ(もしこれが『出発』であって『逃走』でないとするならばだが)が頭に浮かばないのか。
et hanc urbem vos non hostium ducitis, ubi si unum diem morati essetis, moriendum omnibus fuit?
そして、この都市をあなた方は敵の都市だと思わないのか。 そこにもし一日でも留まっていたならば、全員が死なねばならなかったというのに。
§2.38.6bellum vobis indictum est, magno eorum malo, qui indixere, si viri estis.
戦争があなた方に宣告されたのだ。 もしあなた方が男であるならば、それを宣告した者たちにとって大きな災いとなるように。
” ita et sua sponte irarum pleni et incitati domos inde digressi sunt instigandoque suos quisque populos effecere, ut omne Volscum nomen deficeret.
」このようにして、彼らは自らも怒りに満ち、さらに煽られて、そこからそれぞれの家へと散っていき、各自が自国の民衆を煽動することによって、ウォルスキの名を冠するすべての民が離反するように仕向けた。