§2.38.1cum prope continuato agmine irent, praegressus Tullius ad caput Ferentinum, ut quisque veniret, primores eorum excipiens querendo indignandoque, et eos ipsos sedulo audientes secunda irae verba et per eos multitudinem aliam in subiectum viae campum deduxit.
그들이 거의 끊임없이 이어지는 행렬로 나아가고 있을 때, 툴리우스는 페렌티나의 샘으로 먼저 가서 그들이 도착하는 대로 우두머리들을 원망과 분노를 담아 맞이했고, 그들 자신이 그의 분노에 부합하는 말을 열심히 경청하는 가운데, 그들을 이끌고 그들을 통해 다른 군중을 길 아래에 펼쳐진 평원으로 인도했다.
§2.38.2ibi in contionis modum orationem exorsus veteres populi Romani iniurias cladesque gentis Volscorum commemoravit.
그곳에서 그는 민회 형식으로 연설을 시작하여, 로마 인민의 오래된 가해와 볼스키 민족이 겪은 재앙들을 상기시켰다.
turn “ut omnia” inquit “obliviscamini alia, hodiernam hanc contumeliam quo tandem animo fertis, qua per nostram ignominiam ludos commisere?
이어서 그는 말했다. “비록 다른 모든 일을 잊는다 하더라도, 오늘날의 이 모욕을 도대체 어떤 마음으로 견디겠습니까? 그들은 우리의 치욕을 통해 경기회를 열었습니다.
§2.38.3an non sensistis triumphatum hodie de vobis esse? vos omnibus, civibus peregrinis, tot finitimis populis spectaculo abeuntes fuisse, vestras coniuges, vestros liberos traductos per ora hominum?
아니면 오늘 여러분에 대해 개선식이 치러졌다는 것을 느끼지 못했습니까? 여러분이 떠날 때 모든 시민과 외국인, 그리고 수많은 이웃 민족들에게 볼거리가 되었으며, 여러분의 아내들과 자녀들이 사람들의 눈앞에 구경거리로 끌려 다녔다는 것을요?
§2.38.4quid eos, qui audivere vocem praeconis, quid, qui nos videre abeuntus, quid eos, qui huic ignominioso agmini fuere obvii, existimasse putatis, nisi aliquod profecto nefas esse, quod, si intersimus spectaculo, violaturi simus ludos piaculumque merituri, ideo nos ab sede piorum, coetu concilioque abigi?
전령의 목소리를 들은 이들, 떠나는 우리를 본 이들, 이 수치스러운 행렬을 마주친 이들이 도대체 무엇을 생각했으리라 봅니까? 틀림없이 우리가 경기회에 참석하면 경기회를 더럽히고 속죄의 제물이 되어야 할 어떤 부정함이 있기에, 우리가 경건한 자들의 자리와 모임과 회의로부터 쫓겨난 것이라고 생각하지 않았겠습니까?
§2.38.5quid deinde? illud non succurrit, vivere nos, quod maturarimus proficisci? si hoc profectio et non fuga est.
그다음은 무엇입니까? 우리가 살 수 있었던 것은 떠나기를 서둘렀기 때문이라는 생각(이것이 ‘출발’이고 ‘도망’이 아니라면 말입니다)이 떠오르지 않습니까?
et hanc urbem vos non hostium ducitis, ubi si unum diem morati essetis, moriendum omnibus fuit?
그리고 이 도시를 여러분은 적의 도시라고 생각하지 않습니까? 그곳에서 단 하루라도 지체했다면 모두가 죽어야만 했을 텐데 말입니다.
§2.38.6bellum vobis indictum est, magno eorum malo, qui indixere, si viri estis. ” ita et sua sponte irarum pleni et incitati domos inde digressi sunt instigandoque suos quisque populos effecere, ut omne Volscum nomen deficeret.
전쟁이 여러분에게 선포되었습니다. 여러분이 사내장부라면, 그것을 선포한 자들에게 큰 재앙이 되도록 하십시오.” 이리하여 그들은 스스로도 분노로 가득 차고 선동되어 그곳에서 각자 집으로 흩어졌으며, 제각기 자기 동포들을 선동함으로써 볼스키라는 이름의 온 민족이 반란을 일으키게 만들었다.