§2.24.1inter haec maior alius terror: Latini equites cum tumultuoso advolant nuntio Volscos infesto exercitu ad urbem oppugnandam venire.
そうした中、もう一つのさらに大きな恐怖が訪れた。 ラティウムの騎兵たちが騒然とした知らせを携えて駆け込んできた。 ウォルスキー族が敵意に満ちた軍勢を率いて、市を攻撃するために進軍してきている、というのである。
quae audita — adeo duas ex una civitate discordia fecerat — longe aliter patres ac plebem adfecere.
この知らせが聞かれると ―― 不和が、一つの国家から二つの国家を作り出していたほどであったが ―― 元老院議員と平民とでは全く異なる影響を被った。
§2.24.2exsultare gaudio plebes, ultores superbiae patrum adesse dicere deos;
平民は喜びで躍り上がり、元老院議員の傲慢さの復讐者として神々が降臨したのだと言い合った。
alius alium confirmare, ne nomina darent: cum omnibus potius quam solos perituros;
彼らは互いに、兵籍登録に応じないよう励まし合った。 「一人だけで滅びるよりは、むしろ全員で滅びよう。
patres militarent, patres arma caperent, ut penes eosdem pericula belli, penes quos praemia essent.
元老院議員たちが従軍すればよい、元老院議員たちが武器を取ればよい。 戦争の危険は、その恩恵を手にする者たちの手にあるべきなのだから」と。
§2.24.3at vero curia maesta ac trepida ancipiti metu et ab cive et ab hoste Servilium consulem, cui ingenium magis populare erat, orare, ut tantis circumventam terroribus expediret rem publicam.
しかし一方、同胞市民と敵の双方からの二重の恐怖に悲嘆に暮れ狼狽した元老院は、より民衆に好まれる気性の持ち主であった執政官セルウィリウスに対し、これほど大きな恐怖に包まれた国家を危機から救い出すよう懇願した。
§2.24.4tum consul misso senatu in contionem prodit.
そこで執政官は元老院を散会させて民会へと進み出た。
ibi curae esse patribus ostendit, ut consulatur plebi;
そこで彼は、元老院議員たちが平民の利益を配慮することを心に留めていることを示した。
ceterum deliberationi de maxima quidem illa, sed tamen parte civitatis metum pro universa re publica intervenisse.
しかし、なるほど最大ではあるが、それでも国家の一部にすぎない者たちについての審議の場に、国家全体への恐怖が割り込んできたのだ、と。
nec posse,
そして[次のことは]不可能である、と。
§2.24.5cum hostes prope ad portas essent, bello praeverti quicquam, nec, si sit laxamenti aliquid, aut plebi honestum esse, nisi mercede prius accepta arma pro patria non cepisse, aut patribus satis decorum per metum potius quam postmodo voluntate adflictis civium suorum fortunis consuluisse.
敵が門の近くまで迫っているときに、戦争より他のことを優先させることはできないし、また、もし多少の猶予があるとしても、先に報酬を受け取らなければ祖国のために武器を取らなかったというのは平民にとって名誉なことではなく、また、恐怖からではなく後に自発的な意志によって同胞市民の困窮した境遇に配慮したのでなければ、元老院議員にとっても十分に体面を保てることではない、と。
§2.24.6contioni deinde edicto addidit fidem, quo edixit, ne quis civem Romanum vinctum aut clausum teneret, quo minus ei nominis edendi apud consules potestas fieret, neu quis militis, donec in castris esset, bona possideret aut venderet, liberos nepotesve eius moraretur.
その後彼は布告によって、民会に対して自らの言葉に信頼を与えた。 その布告で彼は、何人もローマ市民を拘留または監禁して、執政官のもとで兵役登録をする機会を妨げてはならないこと、また何人も、兵士が従軍している間はその財産を占有または売却してはならず、その子供や孫を拘留してはならないことを命じた。
§2.24.7hoc proposito edicto et qui aderant nexi, profiteri extemplo nomina, et undique ex tota urbe proripientium se ex private, cum retinendi ius creditori non esset, concursus in forum, ut sacramento dicerent, fieri.
この布告が提示されると、その場にいた債務奴隷たちも直ちに名を登録し、また、債権者には彼らを引き留める権利がなくなったため、市内全域から至る所、私的な拘束から自らを解放して飛び出してきた人々が、軍への宣誓を行うために広場へと殺到した。
§2.24.8magna ea manus fuit, neque aliorum magis in Volsco bello virtus atque opera enituit.
その軍勢は巨大なものであり、ウォルスキー戦争において、他のいかなる者たちの勇気と働きも彼ら以上に輝きを示すことはなかった。
consul copias contra hostem educit; parvo dirimente intervallo castra ponit.
執政官は敵に向かって軍勢を率い、僅かな距離を隔てて陣を敷いた。