§2.23.1sed et bellum Volscum imminebat, et civitas secum ipsa discors intestino inter patres plebemque flagrabat odio, maxime propter nexos ob aes alienum.
しかし、ウォルスキー族との戦争も差し迫っており、さらに国家は内部で分裂し、元老院議員と平民の間の内輪の憎悪で燃え上がっていた。 それは何よりも、負債のために債務奴隷となった者たちをめぐってのことであった。
fremebant se foris pro libertate §2.23.2et imperio dimicantes domi a civibus captos et oppressos esse, tutioremque in bello quam in pace et inter hostis quam inter civis libertatem plebis esse;
彼らは、外では自由と支配のために戦っているのに、国内では同胞たる市民によって捕らえられ、抑圧されていると、また、平民の自由は平和な時よりも戦争において、市民の間よりも敵の間においてより安全であると不満を漏らしていた。
invidiamque eam sua sponte gliscentem insignis unius calamitas accendit.
そして、それ自体で増大しつつあったその憎悪を、一人の際立った人物の災難が燃え上がらせた。
§2.23.3magno natu quidam cum omnium malorum suorum insignibus se in forum proiecit.
高齢のある男が、自らのあらゆる不幸の兆候を身にまとって広場に身を投げ出した。
§2.23.4obsita erat squalore vestis, foedior corporis habitus pallore ac macie perempti;
その衣服は汚れに覆われ、身体の様子は、青白さと衰弱に蝕まれていっそう無残であった。
ad hoc promissa barba et capilli efferaverant speciem oris.
これに加えて、伸び放題の髭と髪がその顔つきを野性的にしていた。
noscitabatur tamen in tanta deformitate, et ordines duxisse aiebant aliaque militiae decora vulgo miserantes eum iactabant;
しかし、そのようなひどい外見の中でも彼は見知られ、百人隊長を務めていたのだと人々は言い、彼を哀れんで軍務での他の勲功を口々に挙げていた。
ipse testes honestarum aliquot locis pugnarum cicatrices adverso pectore ostentabat.
彼自身、いくつかの戦いにおける名誉ある戦闘の証拠である傷跡を胸の前面に示していた。
§2.23.5sciscitantibus, unde ille habitus, unde deformitas, cum circumfusa turba esset prope in contionis modum, Sabino bello ait se militantem, quia propter populationes agri non fructu modo caruerit, sed villa incensa fuerit, direpta omnia, pecora abacta, tributum iniquo suo tempore imperatum, aes alienum fecisse.
ほとんど民会のような様子で群衆が周囲を取り囲む中、その様子や無残な姿がどこから生じたのかと尋ねる人々に対して、彼は、サビニ戦争での従軍中に、土地の荒廃のために収穫を失っただけでなく、別荘が焼かれ、すべてが略奪され、家畜が連れ去られ、さらに彼にとって不都合な時期に税が課されたために、借金を重ねたのだと語った。
§2.23.6id cumulatum usuris primo se agro paterno avitoque exuisse, deinde fortunis aliis, postremo velut tabem pervenisse ad corpus;
その借金が利息で累積し、最初は父祖代々の土地を、次に他の財産を彼から奪い、最後には伝染病のように身体にまで達した。
ductum se ab creditore non in servitium, sed in ergastulum et carnificinam esse.
そして債権者によって、奴隷としてではなく、私設監獄と拷問所へ連行されたのだと。
§2.23.7inde ostentare tergum foedum recentibus vestigiis verberum.
それから彼は、鞭打ちの生々しい痕跡で無残な背中を示した。
ad haec visa auditaque clamor ingens oritur.
これらを目にし耳にしたことで、巨大な叫び声が沸き起こった。
non iam foro se tumultus continet, sed passim totam urbem pervadit.
騒乱はもはや広場にとどまらず、至る所から街全体へと広がった。
§2.23.8nexi, vincti solutique, se undique in publicum proripiunt, inplorant Quiritium fidem.
債務奴隷たち、繋がれている者も解き放たれている者も、至る所から通りへと飛び出し、ローマ市民の加護を懇願した。
nullo loco deest seditionis voluntarius comes;
煽動に自発的に加わる者が欠けている場所はどこにもなかった。
multis passim agminibus per omnes vias cum clamore in forum curritur.
多くの群れをなして、すべての道を通って、叫び声を上げながら広場へと人々は走っていった。
§2.23.9magno cum periculo suo, qui forte patrum in foro erant, in eam turbam inciderunt;
たまたま広場にいた元老院議員たちは、自らの多大な危険を伴いながら、その群衆の中に巻き込まれた。
§2.23.10nec temperatum manibus foret, ni propere consules, P. Servilius et Ap. Claudius, ad conprimendam seditionem intervenissent.
もし執政官プブリウス・セルウィリウスとアッピウス・クラウディウスが暴動を鎮めるために迅速に介入していなければ、暴力は控えられなかったであろう。
at in eos multitudo versa ostentare vincula sua deformitatemque aliam.
しかし、彼らに群衆は向き直り、自分たちの鎖やその他の無残な姿を見せた。
§2.23.11haec se meritos dicere exprobrantes suam quisque alius alibi militiam;
彼らはこれが自分たちの得た報いであると言い、それぞれがあちらこちらで自分の軍役を突きつけながら、懇願するよりもはるかに脅迫的に、彼らが元老院を招集することを要求した。
postulare multo minaciter magis quam suppliciter, ut senatum vocarent, curiamque ipsi futuri arbitri moderatoresque publici consilii circumsistunt.
そして、自らが国家の審議の審判者かつ統制者となるつもりで、議事堂を取り囲んだ。
§2.23.12pauci admodum patrum, quos casus obtulerat, contracti ab consulibus;
偶然居合わせた、ごく少数の元老院議員だけが執政官たちによって集められた。
ceteros metus non curia modo sed etiam foro arcebat, nec agi quicquam per infrequentiam poterat senatus.
他の者たちを、恐怖が議事堂だけでなく広場からも遠ざけていた。 元老院の出席者不足のため、何も審議することができなかった。
§2.23.13tum vero eludi atque extrahi se multitudo putare, et patrum qui abessent, non casu, non metu, sed inpediendae rei causa abesse, et consules ipsos tergiversari, nec dubie ludibrio esse miserias suas.
その時、群衆は実に、自分たちがおちょくられ、引き延ばされていると考えた。 欠席している元老院議員たちは、偶然でも恐怖からでもなく、事態を妨害するために欠席しているのだと、また執政官自身も言い逃れをしており、自分たちの不幸が間違いなく嘲笑の的にされているのだと考えた。
§2.23.14iam prope erat, ut ne consulum quidem maiestas coerceret iras hominum, cum incerti, morando an veniendo plus periculi contraherent, tandem in senatum veniunt; frequentique curia non modo inter patres sed ne inter consules quidem ipsos satis conveniebat.
もはや執政官の威厳さえも人々の怒りを抑えきれなくなろうとしていた時、遅れるべきか行くべきか、どちらがより多くの危険を招くか決めかねていた議員たちが、ついに元老院へとやって来た。 そして議事堂に議員が満ちたものの、議員たちの間だけでなく、執政官同士の間でさえも、十分な合意が得られなかった。
§2.23.15Appius, vehementis ingenii vir, imperio consulari rem agendam censebat: uno aut altero adrepto quieturos alios;
気性の激しい男であったアッピウスは、執政官の命令権によってこの件を処理すべきだと主張した。 一人か二人を逮捕すれば、他の者たちは静かになるだろうと。
Servilius, lenibus remediis aptior, concitatos animos flecti quam frangi putabat cum tutius tum facilius esse.
一方、穏健な処置により適していたセルウィリウスは、興奮した精神をへし折るよりも和らげる方が、より安全であると同時により容易であると考えた。