Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.20.1-2.20.13

レギッルス湖畔の激戦とローマ軍の勝利

81 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

レギッルス湖畔 of 戦いにおいて、ローマとラティウム双方の有力な将軍たちが次々と直接対決を行い、多くの者が死傷する。最終的に、独裁官ポストゥミウスが騎兵を下馬させて前線を補強し、神殿建立の誓いと恩賞の約束によって全軍の士気を鼓舞したローマ軍が敵の陣営を占領して勝利を収める。

§2.20.1referentibus iam pedem ab ea parte Romanis M. Valerius, Publicolae frater, conspicatus ferocem iuvenem Tarquinium ostentantem se in prima exulum acie, §2.20.2domestica etiam gloria accensus, ut, cuius familiae decus eiecti reges erant, eiusdem interfecti forent, subdit calcaria equo et Tarquinium infesto spiculo petit.
その方面でローマ兵たちがすでに後退していたとき、プブリコラの兄弟マルクス・ウァレリウスは、亡命者たちの最前線で猛々しい若きタルクィニウスが自らを誇示しているのを目撃し、家名としての栄誉にも駆り立てられ、王たちを追放したことが自らの家族の栄誉であったなら、彼らを殺害することもまた同じ家族の栄誉となるようにと、馬に拍車を当て、槍を構えてタルクィニウスを襲った。
Tarquinius retro in agmen suorum infenso cessit hosti.
タルクィニウスは、襲いかかる敵を前にして、味方の隊列の中へと後退した。
§2.20.3Valerium temere invectum in exulum aciem ex transverso quidam adortus transfigit, nec quicquam equitis vulnere equo retardato moribundus Romanus labentibus super corpus armis ad terram defluxit.
亡命者たちの戦列へ無謀に突進したウァレリウスに対し、ある者が横から襲いかかって彼を刺し貫いた。 騎手の負傷によって馬が速度を落とすことは全くなく、瀕死のローマ人は、武具がその体の上に滑り落ちる中で、地面へと滑り落ちた。
§2.20.4dictator Postumius postquam cecidisse talem virum, exules ferociter citato agmine invehi, §2.20.5suos perculsos cedere animadvertit, cohorti suae, quam delectam manum praesidii causa circa se habebat, dat signum, ut, quem suorum fugientem viderint, pro hoste habeant.
独裁官ポストゥミウスは、これほどの大人物が倒れ、亡命者たちが激しく速度を上げた隊列で突進してきており、味方が打撃を受けて後退しているのに気づくと、護衛のために自身の周囲に置いていた精鋭部隊である歩兵大隊(コホルス)に、味方のうち逃亡する者を見かけたら、それを敵とみなせ、という合図を送った。
ita metu ancipiti versi a fuga Romani in hostem et restituta acies.
こうして、二重の恐怖によって、ローマ兵たちは逃走から敵へと向き直り、戦列は立て直された。
§2.20.6cohors dictatoris tum primum proelium iniit;
独裁官の歩兵大隊はそのとき初めて戦闘に入った。
integris corporibus animisque fessos adorti exules caedunt.
彼らは、体力的にも精神的にも万全な状態で、疲弊した亡命者たちに襲いかかり、彼らを斬り伏せた。
§2.20.7ibi alia inter proceres coorta pugna.
そこで首長たちの間で別の戦闘が巻き起こった。
imperator Latinus ubi cohortem exulum a dictatore Romano prope circumventam vidit, ex subsidiariis manipulos aliquot in primam aciem secum rapit.
ラティウム人の指揮官は、亡命者の大隊がローマの独裁官によってほぼ包囲されているのを見て、予備兵からいくつかの兵卒の隊(マニプルス)を自ら率いて最前線へと急行させた。
§2.20.8hos agmine venientes T. Herminius legatus conspicatus interque eos insignem veste armisque Mamilium noscitans tanto vi maiore, quam paulo ante magister equitum, cum hostium duce proelium iniit,
副官ティトゥス・ヘルミニウスは、彼らが隊列をなして進んでくるのを目撃し、その中に衣服と武具によって目立つマミリウスを認めると、少し前に騎兵長官が行ったよりもはるかに大きな勢いで敵の指揮官との戦闘に突入した。
§2.20.9ut et uno ictu transfixum per latus occiderit Mamilium et ipse inter spoliandum corpus hostis veruto percussus, cum victor in castra esset relatus, inter primam curationem exspiraverit.
その結果、彼は一撃でマミリウスの脇腹を貫いて殺害したが、自らも敵の死体から武具を剥ぎ取っている最中に投げ槍で刺され、勝者として陣営に運び込まれたものの、最初の治療中に息を引き取った。
§2.20.10tum ad equites dictator advolat obtestans, ut fesso iam pedite descendant ex equis et pugnam capessant.
そこで独裁官は騎兵たちのもとへ駆けつけ、歩兵がすでに疲弊しているため、馬から降りて戦闘を引き受けてくれるよう懇願した。
dicto paruere: desiliunt ex equis, provolant in primum et pro antesignanis parmas obiciunt.
彼らは命令に従った。 馬から飛び降り、最前線へと突進し、前衛の旗手たちの前に丸盾を掲げて立ちふさがった。
§2.20.11recipit extemplo animum pedestris acies, postquam iuventutis proceres aequato genere pugnae secum partem periculi sustinentes vidit.
歩兵の戦列は、戦闘の形式が等しくなったことで、若き首長たちが自分たちと共に危険の一端を担っているのを目にすると、直ちに闘志を取り戻した。
§2.20.12tum demum inpulsi Latini, perculsaque inclinavit acies.
そのときついにラティウム人は押し戻され、打撃を受けた彼らの戦列は後退した。
equiti admoti equi, ut persequi hostem posset;
敵を追撃できるように、騎兵たちに馬が引き寄せられた。
secuta et pedestris acies.
歩兵の戦列もこれに続いた。
ibi nihil nec divinae nec humanae opis dictator praetermittens aedem Castori vovisse fertur ac pronuntiasse militi praemia, qui primus, qui secundus castra hostium intrasset;
そこで独裁官は、神の助けも人の助けも一切無視することなく、カストルに神殿を建てることを誓願し、また敵の陣営に最初に、そして二番目に突入した兵士に恩賞を与えると布告した。
tantusque ardor fuit, §2.20.13ut eodem impetu, quo fuderant hostem Romani, castra caperent.
そして、その熱意は非常に大きく、ローマ人たちが敵を退散させたのと同じ勢いで、彼らの陣営をも奪取するほどであった。
hoc modo ad lacum Regillum pugnatum est.
このようにしてレギッルス湖畔の戦いは戦われた。
dictator et magister equitum triumphantes in urbem rediere.
独裁官と騎兵長官は、凱旋式を挙行して都市に帰還した。

語釈・文法注

  1. 2.20.2ut, cuius familiae decus eiecti reges erant, eiusdem interfecti forent — 相関詞 `cuius... eiusdem` の構造により、「どの家族の栄誉が『追放された王たち』であったか、まさにその同じ家族の栄誉に『殺害された王たち』がなるように」という意図を表す。`forent` は `essent` の代替形であり、`interfecti` は `reges` を主語として補って解釈する。主語 `eiecti reges`(すでに完了した過去の事実)と `interfecti [reges]`(これから成し遂げようとする目的)が対比されている。
  2. 2.20.3nec quicquam equitis vulnere equo retardato — `quicquam` は副詞的対格(「少しも…ない」)として否定の度合いを強める。`equo retardato` は奪格絶対であり、その中に置かれた `equitis vulnere` は動詞的形容詞 `retardato` にかかる原因を示す奪格(「騎手の負傷によって」)。馬が負傷したのではなく、乗っている人間が負傷したにもかかわらず馬は走り続けた状況を示す。
  3. 2.20.8tanto vi maiore — `tanto` は比較級 `maiore` にかかる差の度量の奪格(「それだけいっそう」)。`vi maiore` は手段・方法の奪格であり、`vi` は不規則第三変化名詞 `vis` の奪格単数形。直前の騎兵長官アエブティウスの突撃よりもはるかに強い力で突撃したことを示す。
  4. 2.20.10dicto paruere — 自動詞 `parere`(「従う」)は与格支配であるため、指示内容を示す中性名詞 `dictum` の与格単数形 `dicto` が目的語(補語)として置かれている。「言われたことに従った(命令に服従した)」の意。
  5. 2.20.12aedem Castori vovisse — `Castori` は神格化された英雄カストル(Castor)の与格単数形。動詞 `vovere`(「誓願する、誓って捧げる」)は「〔与格〕に〔対格:aedem(神殿)〕を捧げることを誓う」という構文をとる。ローマのフォロ・ロマーノにある有名なカストル・ポルクス神殿の創建伝説を示す箇所である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.20.1-2.20.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.20.1-2.20.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。