§2.20.1referentibus iam pedem ab ea parte Romanis M. Valerius, Publicolae frater, conspicatus ferocem iuvenem Tarquinium ostentantem se in prima exulum acie, §2.20.2domestica etiam gloria accensus, ut, cuius familiae decus eiecti reges erant, eiusdem interfecti forent, subdit calcaria equo et Tarquinium infesto spiculo petit.
그 방면에서 로마인들이 이미 뒤로 물러서고 있을 때, 푸블리콜라의 형제 마르쿠스 발레리우스는 사나운 젊은 타르퀴니우스가 망명자들의 최전선에서 자신을 과시하고 있는 것을 목격하고, 가문의 영예에 의해서도 고무되어, 왕들을 추방한 것이 자신의 가문의 영예였다면 왕들을 죽인 것 역시 동일한 가문의 영예가 되도록 하기 위해, 말에 박차를 가하고 창을 겨누며 타르퀴니우스를 향해 돌진했다.
Tarquinius retro in agmen suorum infenso cessit hosti.
타르퀴니우스는 달려드는 적을 피해 자신들의 대열 속으로 한 걸음 물러섰다.
§2.20.3Valerium temere invectum in exulum aciem ex transverso quidam adortus transfigit, nec quicquam equitis vulnere equo retardato moribundus Romanus labentibus super corpus armis ad terram defluxit.
망명자들의 대열 속으로 무모하게 돌격한 발레리우스를 어떤 이가 옆에서 습격하여 꿰뚫었으나, 기병의 부상으로 인해 말이 속도를 조금도 늦추지 않은 채, 죽어가는 로마인은 몸 위로 무구가 흘러내리는 가운데 땅으로 미끄러져 떨어졌다.
§2.20.4dictator Postumius postquam cecidisse talem virum, exules ferociter citato agmine invehi, §2.20.5suos perculsos cedere animadvertit, cohorti suae, quam delectam manum praesidii causa circa se habebat, dat signum, ut, quem suorum fugientem viderint, pro hoste habeant.
독재관 포스투미우스는 이와 같은 대장부가 쓰러지고 망명자들이 격렬하게 속도를 높인 대열로 돌격해 오며, 아군이 충격을 받아 물러서는 것을 알아채고, 호위를 위해 자신의 주변에 두고 있던 정예 부대인 자신의 보병대대(코호르스)에 아군 중 도망치는 자를 보면 적으로 간주하라는 신호를 보냈다.
ita metu ancipiti versi a fuga Romani in hostem et restituta acies.
이리하여 양방향의 공포로 인해 로마인들은 도망치던 길에서 적으로 돌아서서 대열을 복구했다.
§2.20.6cohors dictatoris tum primum proelium iniit;
독재관의 보병대대는 그때 비로소 전투에 들어갔다.
integris corporibus animisque fessos adorti exules caedunt.
그들은 지치지 않은 육체와 정신으로 피로에 지친 망명자들을 습격하여 살육했다.
§2.20.7ibi alia inter proceres coorta pugna.
그곳에서 지도자들 사이에 또 다른 전투가 일어났다.
imperator Latinus ubi cohortem exulum a dictatore Romano prope circumventam vidit, ex subsidiariis manipulos aliquot in primam aciem secum rapit.
라티움의 총사령관은 망명자들의 보병대대가 로마 독재관에 의해 거의 포위된 것을 보고, 예비대에서 몇 개의 중대(마니풀루스)를 이끌고 자신과 함께 최전선으로 급히 이끌었다.
§2.20.8hos agmine venientes T. Herminius legatus conspicatus interque eos insignem veste armisque Mamilium noscitans tanto vi maiore, quam paulo ante magister equitum, cum hostium duce proelium iniit, §2.20.9ut et uno ictu transfixum per latus occiderit Mamilium et ipse inter spoliandum corpus hostis veruto percussus, cum victor in castra esset relatus, inter primam curationem exspiraverit.
부관 티투스 헤르미니우스는 그들이 대열을 지어 오는 것을 목격하고, 그들 중에서 의복과 무구로 눈에 띄는 마밀리우스를 알아보았으며, 조금 전 기병장관이 했던 것보다 훨씬 더 큰 힘으로 적의 지도자와의 전투에 돌입하여, 단 한 번의 타격으로 옆구리를 관통해 마밀리우스를 죽였으나, 자신도 적의 시체에서 전리품을 취하는 와중에 투창에 맞아, 승리자로서 진영으로 호송되었으나 첫 치료를 받던 도중에 숨을 거두었다.
§2.20.10tum ad equites dictator advolat obtestans, ut fesso iam pedite descendant ex equis et pugnam capessant.
그때 독재관은 기병들에게 달려가 간청하기를, 보병이 이미 지쳤으니 말에서 내려 전투에 임해 달라고 했다.
dicto paruere: desiliunt ex equis, provolant in primum et pro antesignanis parmas obiciunt.
그들은 명령에 복종했다. 말에서 뛰어내려 최전선으로 나아가 전위 기수들 앞에서 둥근 방패를 들어 막아섰다.
§2.20.11recipit extemplo animum pedestris acies, postquam iuventutis proceres aequato genere pugnae secum partem periculi sustinentes vidit.
보병 대열은 젊은 지도자들이 전투 형식을 동등하게 하여 자신들과 함께 위험의 일부를 나누어 짊어지는 것을 보자마자 즉시 용기를 되찾았다.
§2.20.12tum demum inpulsi Latini, perculsaque inclinavit acies.
그때에야 비로소 라티움인들은 밀려났고, 타격을 입은 대열은 무너졌다.
equiti admoti equi, ut persequi hostem posset; secuta et pedestris acies.
기병들이 적을 추격할 수 있도록 말들이 준비되었고, 보병 대열도 그 뒤를 따랐다.
ibi nihil nec divinae nec humanae opis dictator praetermittens aedem Castori vovisse fertur ac pronuntiasse militi praemia, qui primus, qui secundus castra hostium intrasset;
그곳에서 독재관은 신적인 도움도 인간적인 도움도 무엇 하나 빠뜨리지 않고 카스토르에게 신전을 건립하겠다고 서약하는 한편, 적의 진영에 첫 번째와 두 번째로 진입하는 군사에게 포상을 내리겠다고 선포했다.
tantusque ardor fuit, §2.20.13ut eodem impetu, quo fuderant hostem Romani, castra caperent.
그리고 그 열의가 어찌나 대단했던지, 로마인들이 적을 패퇴시켰던 것과 동일한 기세로 적의 진영을 점령할 정도였다.
hoc modo ad lacum Regillum pugnatum est.
이러한 방식으로 레길루스 호수에서 전투가 치러졌다.
dictator et magister equitum triumphantes in urbem rediere.
독재관과 기병장관은 승전식을 거행하며 도성으로 돌아왔다.