Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.14.1-2.14.9

財産売却の慣行の起源とアッルンスの敗死

75 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ポルシンナの財産売却という儀礼的慣行の起源が、撤退時の陣営贈与とそれに伴う売却に由来することが説明される。また、ポルシンナの息子アッルンスによるアリキア攻撃とその敗北、そして生き残ったエトルリア人がローマに保護され「トゥスクス通り」が形成された経緯が描かれる。

§2.14.1huic tam pacatae profectioni ab urbe regis Etrusci abhorrens mos traditus ab antiquis usque ad nostram aetatem inter cetera sollemnia manet bona Porsinnae regis vendendi.
エトルリアの王の、このように平和的な都市からの出発とは相容れない習慣が、古の人々から伝承され、我々の時代にいたるまで、他の儀礼に混じって残っている。 それは、「ポルシンナ王の財産を売却する」というものである。
§2.14.2cuius originem moris necesse est aut inter bellum natam esse neque omissam in pace aut a mitiore crevisse principio, quam hic prae se ferat titulus bona hostiliter vendendi.
この習慣の起源は、戦争中に生じて平和になっても廃止されなかったか、あるいは、この「敵対的に財産を売却する」という名目が示すよりも穏やかな始まりから生じたかの、いずれかであるに違いない。
§2.14.3proximum vero est ex iis, quae traduntur, Porsinnam discedentem ab Ianiculo castra opulenta convecto ex propinquis ac fertilibus Etruriae arvis commeatu Romanis dono dedisse, inopi tum urbe ab longinqua obsidione;
しかし、伝えられるところの中で最も真実に近いのは、ヤニクルムから撤退するポルシンナが、近隣の肥沃なエトルリアの畑から集められた食糧が満ちていた豊かな陣営を、長引く包囲のために当時窮乏していたローマ人に贈り物として与えた、ということである。
§2.14.4ea deinde, ne populo inmisso diriperentur hostiliter, venisse bonaque Porsinnae appellata, gratiam muneris magis significant titulo quam auctionem fortunae regiae, quae ne in potestate quidem populi Romani esset.
その後、それら(陣営の物資)は、民衆が雪崩れ込んで敵対的に略奪するのを防ぐために売却され、そして「ポルシンナの財産」と呼ばれたが、その名称は、ローマ人自身の支配下には全くなかった王の財産を競売にかけることというよりは、むしろその贈り物の恩恵を指し示しているのである。
§2.14.5omisso Romano bello Porsinna, ne frustra in ea loca exercitus adductus videretur, cum parte copiarum filium Arruntem Ariciam oppugnatum mittit.
ローマとの戦争を打ち切ったポルシンナは、軍勢がその地方に無駄に率いられてきたと思われるのを避けるため、軍の一部とともに、息子アッルンスをアリキアを攻撃するために派遣した。
§2.14.6primo Aricinos res necopinata perculerat;
最初、不意の事態にアリキア人たちは動揺した。
arcessita deinde auxilia et a Latinis populis et a Cumis tantum spei fecere, ut acie decernere auderent.
しかしその後、ラティウムの諸民族とクマイの両方から招かれた援軍が彼らに大いなる希望を与えたため、彼らは会戦によって決着をつける勇気を持った。
proelio inito adeo concitato impetu se intulerant Etrusci, ut funderent ipso incursu Aricinos;
戦闘が始まると、エトルリア人は非常に激しい勢いで突撃したため、その最初の衝突だけでアリキア人を敗走させた。
§2.14.7Cumanae cohortes arte adversus vim usae declinavere paululum effuseque praelatos hostes conversis signis ab tergo adortae sunt: ita in medio prope iam victores caesi Etrusci.
クマイのコホルスは、力に対して計略を用い、少し退いて、無秩序に前方に突進した敵を、反転して背後から攻撃した。 こうして、すでにほぼ勝利を得ていたエトルリア人たちは、挟み撃ちにされて討ち取られた。
§2.14.8pars perexigua duce amisso, quia nullum propius perfugium erat, Romam inermes et fortuna et specie supplicum delati sunt.
極めて少数の生き残りは、指導者を失い、近くに他へ避難する場所もなかったため、武器を捨て、境遇においても姿形においても哀願者のようになってローマにたどり着いた。
§2.14.9ibi benigne excepti divisique in hospitia.
そこで彼らは親切に迎えられ、それぞれの宿舎に分けられた。
curatis volneribus alii profecti domos nuntii hospitalium beneficiorum; multos Romae hospitum urbisque caritas tenuit.
傷の手当てを受けると、ある者たちは受けたもてなしの恩義を伝える者として故郷へと出発したが、多くの者はもてなしてくれた人々や都市への愛着から、ローマにとどまった。
his locus ad habitandum datus, quem deinde Tuscum vicum appellarunt.
彼らには居住するための場所が与えられ、それは後に「トゥスクス通り」と呼ばれた。

語釈・文法注

  1. §2.14.1huic tam pacatae profectioni ab urbe regis Etrusci abhorrens mos — abhorrens は与格支配であり、huic ... profectioni に係る。形容詞的に mos(習慣)を修飾し、「〜と相容れない習慣」という意味をなす。
  2. §2.14.3inopi tum urbe ab longinqua obsidione — 名詞 urbe と形容詞 inopi からなる、分詞を含まない絶対奪格。状態・原因を表す(「都市が窮乏していたため」)。
  3. §2.14.4ea deinde, ne populo inmisso diriperentur hostiliter, venisse — venisse は veneo(売られる)の完了不定詞。主節の動詞(前節から含み置かれた traditur または proximum est)に依存する対格不定詞構文で、ea がその対格主語。
  4. §2.14.4quae ne in potestate quidem populi Romani esset — 関係節内の接続法 esset は、間接話法(伝聞)における従属節であるため、あるいは「〜のような財産」という制限的特徴(叙述的接続法)を表すため。
  5. §2.14.6tantum spei — spei は非物質・抽象名詞の属格で、中性代名詞 tantum(これほど多くの、大いなる)に導かれる「部分属格(分割属格)」。
  6. §2.14.7effuseque praelatos hostes — praelatos は動詞 praefero の完了受動分詞の対格。ここでは中動相(あるいは再帰的)の意味を持ち、「(急いで)追い抜いて行った、前方に突進した」という意味。副詞 effuse(ばらばらに、無秩序に)がこれを修飾する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.14.1-2.14.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.14.1-2.14.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。