Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.11.1-2.11.10

ウァレリウスによるエトルリア略奪兵の伏撃

72 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ポルシンナによる包囲と略奪に対し、執政官ウァレリウスはエトルリアの略奪兵をおびき寄せる策略を立て、これを伏兵と挟み撃ちによって見事に殲滅した。

§2.11.1Porsinna primo conatu repulsus consiliis ab oppugnanda urbe ad obsidendam versis, §2.11.2praesidio in Ianiculo locato ipse in plano ripisque Tiberis castra posuit navibus undique accitis et ad custodiam, ne quid Romam frumenti subvehi sineret, et ut praedatum milites trans flumen per occasiones aliis atque aliis locis traiceret;
ポルシンナは最初の試みで退けられると、都市への強襲から包囲へと計画を切り替え、ヤニクルムの丘に守備隊を配置し、自身は平地とテヴェレ川の岸辺に陣を敷いた。 そして、ローマに穀物が運び込まれるのを防ぐ監視のため、また、機会あるごとに兵士たちを様々な場所で川の向こうへと渡らせて略奪を行わせるために、四方から船を集めた。
§2.11.3brevique adeo infestum omnem Romanum agrum reddidit, ut non cetera solum ex agris sed pecus quoque omne in urbem compelleretur, neque quisquam extra portas propellere auderet.
そして短期間のうちに、ローマの全領土を非常に危険な状態にしたので、耕作地からの他のすべての物資だけでなく、家畜もすべて市内に追い込まれ、誰も門の外へ(家畜を)連れ出そうとはしなかった。
§2.11.4hoc tantum licentiae Etruscis non metu magis quam consilio concessum.
エトルリア人たちにこれほど勝手気ままな行動が許されたのは、恐怖によるというよりもむしろ策略によるものであった。
namque Valerius consul, intentus in occasionem multos simul et effusos inproviso adoriundi, in parvis rebus neglegens ultor gravem se ad maiora vindicem servabat.
というのも、執政官ウァレリウスは、分散した多くの敵を同時に不意を突いて攻撃する機会をうかがっており、小さな事柄については報復を怠る者でありながら、より大きな事柄に向けては、恐るべき報復者として自らをとっておいたからである。
§2.11.5itaque ut eliceret praedatores, edicit suis, postero die frequentes porta Esquilina, quae aversissima ab hoste erat, expellerent pecus, scituros id hostes ratus, quod in obsidione et fame servitia infida transfugerent.
それゆえ、略奪者たちをおびき寄せるために、彼は部下たちに、翌日、敵から最も離れたエスクイリナ門から、大勢で家畜を追い出すようにと命じた。 包囲と飢えの最中には不忠実な奴隷たちが脱走するであろうから、敵もこのことを知るだろうと考えたのである。
§2.11.6et sciere perfugae indicio, multoque plures, ut in spem universae praedae, flumen traiciunt.
そして、敵は脱走兵の密告によってそれを知り、すべての獲物(家畜)を手に入れられるという期待を抱いて、はるかに多くの人数で川を渡った。
§2.11.7P. Valerius inde T. Herminium cum modicis copiis ad secundum lapidem Gabina via occultum considere iubet, Sp. Larcium cum expedita iuventute ad portam Collinam stare, donec hostis praetereat, inde se obicere, ne sit ad flumen reditus.
プブリウス・ウァレリウスは、ティトゥス・ヘルミニウスに、適度な軍勢を率いてガビイ街道の第2マイルストーンのあたりに身を潜めて待機するよう命じ、スプリウス・ラルキウスには、軽装の青年兵たちを率いてコッリナ門に立ち、敵が通り過ぎるのを待ってから退路を塞ぎ、川への退却をできなくするように命じた。
§2.11.8consulum alter T. Lucretius porta Naevia cum aliquot manipulis militum egressus, ipse Valerius Caelio monte cohortes delectas educit.
もう一人の執政官ティトゥス・ルクレティウスは数個の歩兵中隊を率いてナエウィア門から出撃し、ウァレリウス自身はカエリウスの丘から選りすぐりのコホルスを率いて出撃した。
§2.11.9hique primi apparuere hosti;
そして彼らが最初に敵の前に姿を現した。
Herminius ubi tumultum sensit, consurgit ex insidiis versisque in Lucretium Etruscis terga caedit;
ヘルミニウスは騒ぎを察知すると、伏兵を率いて立ち上がり、ルクレティウスの方に向きを変えていたエトルリア人たちの背後を襲った。
dextra laevaque, hinc a porta Collina, illinc ab Naevia, redditus clamor:
左右から、一方はコッリナ門から、他方はナエウィア門から、鬨の声が撃ち返された。
§2.11.10ita caesi in medio praedatores neque ad pugnam viribus pares et ad fugam saeptis omnibus viis.
こうして、戦闘を交えるには力不足であり、逃亡するためにはすべての道が塞がれている略奪者たちは、挟み撃ちにされて斬り伏せられた。
finisque ille tam effuse vagandi Etruscis fuit.
そしてそれが、エトルリア人たちにとって、これほど勝手気ままに徘徊することの終わりとなった。

語釈・文法注

  1. 2.11.1consiliis ab oppugnanda urbe ad obsidendam versis — 名詞 `consiliis` と過去分詞 `versis` による独立奪格構文。`ab oppugnanda urbe ad obsidendam` において、`oppugnanda` と `obsidendam`(省略された `urbem` に一致)はそれぞれ名詞に呼応する動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)で、「都市を強襲することから包囲することへと」という手段・方針の転換を表している。
  2. 2.11.2navibus undique accitis et ad custodiam, ne quid Romam frumenti subvehi sineret, et ut praedatum milites trans flumen per occasiones aliis atque aliis locis traiceret — 独立奪格 `navibus ... accitis` に続く目的の表現が、名詞句(`ad custodiam` とそれに導かれる予防・懸念の `ne` 節)と、接続法を用いた目的節(`ut ... traiceret`)という異なる通俗的・非対称的な構文の並列(`et ... et ...`)によって表されている。`praedatum` は移動を表す動詞 `traiceret` にかかる目的を表すスピーヌム(目的目的格)。
  3. 2.11.4hoc tantum licentiae — 主動詞 `concessum [est]` の受動態の主語は指示代名詞 `hoc` であり、中性形容詞・代名詞 `tantum` が名詞的に用いられて部分属格 `licentiae` を従え、「これほど大いなる(行動の)自由(勝手気ままさ)」を意味する。
  4. 2.11.4in parvis rebus neglegens ultor gravem se ad maiora vindicem servabat — 対比的な名詞句 `neglegens ultor`(怠慢な報復者)と `gravem ... vindicem`(厳格な守護者/復讐者)が並置されている。`gravem ... vindicem` は動詞 `servabat` の目的語である再帰代名詞 `se` に対する述語補語(「自らを〜としてとどめておく」)である。
  5. 2.11.5scituros id hostes ratus — `ratus` は異態動詞 `reor`(考える)の完了活性分詞で、主節の主語である執政官ウァレリウスを修飾する。その思考内容として、対格不定詞句 `scituros [esse] id hostes`(敵がそのことを知るであろうこと)を導いている。
  6. 2.11.6ut in spem universae praedae — `ut` は、ここでは前置詞句 `in spem` を伴って動作主の主観的な動機や見込みを説明しており、「すべての獲物を手に入れられるという期待を抱いて」あるいは「〜という期待があるかのように」という意味を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.11.1-2.11.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.11.1-2.11.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。