§2.10.1cum hostes adessent, pro se quisque in urbem ex agris demigrant, urbem ipsam saepiunt praesidiis.
敵が近づくと、誰もが自らの安全のために耕作地から市内へと避難し、市そのものを守備兵で囲んだ。
alia muris, alia Tiberi obiecto videbantur tuta;
ある部分は城壁によって、別の部分はテヴェレ川が立ちはだかることによって安全であるように見えた。
§2.10.2pons sublicius iter paene hostibus dedit, ni unus vir fuisset, Horatius Cocles;
もし一人の男、ホラティウス・コクレスがいなかったならば、スブリキウス橋は敵に通り道をほとんど与えてしまうところであった。
id munimentum illo die fortuna urbis Romanae habuit.
ローマ市の運命は、その日、この男を(街の)防壁として持っていたのである。
§2.10.3qui positus forte in statione pontis, cum captum repentino impetu Ianiculum atque inde citatos decurrere hostes vidisset trepidamque turbam suorum arma ordinesque relinquere, reprehensans singulos, §2.10.4obsistens obtestansque deum et hominum fidem testabatur nequiquam deserto praesidio eos fugere;
彼はたまたま橋の警備についていたが、ヤニクルムの丘が急襲によって占領され、そこから敵が勢いよく駆け下りてくること、そして味方のうろたえた群衆が武器と陣列を放棄して逃げるのを目にしたとき、一人一人を引き留め、立ちふさがり、神々と人間の信義に訴えて、彼らが守備位置を放棄して逃げるのは無駄なことだと厳かに告げた。
si transitum pontem a tergo reliquissent, iam plus hostium in Palatio Capitolioque quam in Ianiculo fore.
もし橋を渡らせて背後に残したなら、ヤニクルムにおけるよりも多くの敵がすでにパラティウムとカピトリウムに現れることになるだろう、と。
itaque monere, praedicere, ut pontem ferro, igni, quacumque vi possint, interrumpant;
それゆえ彼は、鉄や火、あるいは彼らができるいかなる力によっても橋を遮断するようにと警告し、命じた。
se impetum hostium, quantum corpore uno posset obsisti, excepturum.
自分自身は、一つの身体で防ぎうる限り、敵の攻撃を受け止めるだろう、と。
§2.10.5Vadit inde in primum aditum pontis, insignisque inter conspecta cedentium pugnae terga obversis comminus ad ineundum proelium armis ipso miraculo audaciae obstupefecit hostis.
そこから彼は橋の最前面の入り口へと進んだ。 戦闘から退却する者たちの見えている背中の間で一際目立ちながら、白兵戦を行うために武器を向け対峙して、その驚くべき大胆さそのものによって敵を呆気にとらせた。
§2.10.6duos tamen cum eo pudor tenuit, Sp.
しかしながら、恥辱の念が二人の男、スプリウス・ラルキウスとティトゥス・ヘルミニウスを彼とともに留まらせた。
Larcium ac T. Herminium, ambos claros genere factisque.
二人はともに家柄でも事績でも著名な者たちであった。
§2.10.7cum his primam periculi procellam et quod tumultuosissimum pugnae erat parumper sustinuit;
彼らとともに、危険の最初の嵐と、戦闘の最も激しい部分を、しばしの間持ちこたえた。
deinde eos quoque ipsos exigua parte pontis relicta, revocantibus qui rescindebant, cedere in tutum coegit.
その後、橋のごくわずかな部分だけが残されたところで、破壊している者たちが呼び戻したため、彼ら自身をも安全な場所へと退却させた。
§2.10.8circumferens inde truces minaciter oculos ad proceres Etruscorum nunc singulos provocare, nunc increpare omnes: servitia regum superborum, suae libertatis inmemores alienam oppugnatum venire.
そこから、エトルリアの首長たちに向けて怒りに満ちた目を威嚇するように巡らせながら、ある時は一人一人に挑み、ある時は全員を罵った。 傲慢な王たちの奴隷どもめ、自らの自由を忘れ、他人の自由を攻撃しに来る(veniunt)とは、と。
§2.10.9cunctati aliquamdiu sunt, dum alius alium, ut proelium incipiant, circumspectant.
彼らは、誰が戦闘を始めるかとお互いを見合わせながら、しばらく躊躇していた。
pudor deinde commovit aciem, et clamore sublato undique in unum hostem tela coniciunt.
その後、羞恥心が陣列を動かし、鬨の声を上げて、あらゆる方向から一人の敵に向けて槍を投げつけた。
§2.10.10quae cum in obiecto cuncta scuto haesissent, neque ille minus obstinatus ingenti pontem obtineret gradu, iam impetu conabantur detrudere virum, cum simul fragor rupti pontis, simul clamor Romanorum alacritate perfecti operis sublatus, pavore subito impetum sustinuit.
それらの槍がすべて差し出された盾に突き刺さり、彼がそれにもひるまず確固たる足取りで橋を保持し続けていたとき、彼らは今や力づくでその男を突き落とそうとしていた。 そのとき、破壊された橋の崩壊音と、同時に、作業を完了した喜びから上げられたローマ人たちの歓声が、突然の恐怖によって敵の攻撃を押しとどめた。
§2.10.11tumCocles “Tiberine pater” inquit, “te sancte precor, haec arma et hunc militem propitio flumine accipias.
そのときコクレスは「父なるテベリスよ」と言った。 「敬虔に祈ります、これらの武具とこの兵士を、慈悲深き流れをもって受け入れ給え」と。
” ita sicut erat armatus in Tiberim desiluit multisque superincidentibus telis incolumis ad suos tranavit rem ausus plus famae habituram ad posteros quam fidei.
そうして、武装した姿のままテヴェレ川に飛び込み、多くの槍が上から降り注ぐ中、無傷で味方のもとへ泳ぎ渡った。 後世において、信憑性よりも名声を多く持つことになる(信じがたいほどに偉大な)偉業をあえて成し遂げて。
grata erga tantam virtutem civitas fuit:
国家はこれほどの勇気に対して感謝を表した。
§2.10.12statua in comitio posita; agri quantum uno die circumaravit datum.
コミティウムに彼の像が建てられ、一日に耕しうる限りの土地が与えられた。
privata quoque inter publicos honores studia eminebant;
公的な栄誉の間で、私的な敬意の表明も際立っていた。
§2.10.13nam in magna inopia pro domesticis copiis unusquisque aliquid fraudans se ipse victu suo contulit.
なぜなら、大いなる困窮の中にあっても、家庭の資力に応じて、各自が自らの食糧から何かを削って、彼のために差し出したからである。