Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.7.1-10.7.12

デキウスによる平民の神職資格を擁護する演説

491 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

平民への神職開放法案をめぐり、プブリウス・デキウス・ムスは自らの父の自己犠牲の壮絶な姿を引き合いに出し、平民が神職に就くことの正当性を訴える演説を行う。

§10.7.1certatum tamen suadenda dissuadendaque lege inter Ap. Claudium maxime ferunt et inter P. Decium Murem.
しかしながら、法案への賛成と反対をめぐって、とりわけアッピウス・クラウディウスとプブリウス・デキウス・ムスの間で激しい争いがあったと人々は伝えている。
§10.7.2qui cum eadem ferme de iure patrum ac plebis, quae pro lege Licinia quondam contraque eam dicta erant, cum plebeis consulatus rogabatur, disseruissent, rettulisse dicitur Decius parentis sui speciem, qualem eum multi,
彼らが、かつて平民に執政官職が求められていた時にリキニウス法に賛成して、またそれに反対して述べられたのとほぼ同じ、貴族と平民の権利に関する議論を交わした後、デキウスは自らの父の姿を引き合いに出したと言われている。
§10.7.3qui in contione erant, viderant, incinctum Gabino cultu super telum stantem, quo se habitu pro populo ac legionibus Romanis devovisset:
その父の姿を、民会にいた多くの人々が、ガビィの装束をまとい、武器の上に立ち、その装束のままローマの民と軍団のために自らの身を神々に捧げた時の姿として見たのである。
§10.7.4tum P. Decium consulem purum piumque deis inmortalibus visum, aeque ac si T. Manlius collega eius devoveretur;
そのとき、執政官プブリウス・デキウスは不死の神々にとって、彼の同僚であるティトゥス・マンリウスが身を捧げた時と全く同様に、清らかで敬虔な者と見なされた(とデキウスは述べた)。
§10.7.5eundem P. Decium, qui sacra publica populi Romani faceret, legi rite non potuisse? id esse periculum, ne suas preces minus audirent di quam Ap.
その同じプブリウス・デキウスが、ローマ民の公的な聖儀を執り行う者として、儀礼通りに選ばれ得なかったというのか。 神々が彼の祈りを、アッピウス・クラウディウスの祈りほどには聞き入れないという危険があるというのか。
Claudi? castius eum sacra privata facere et religiosius deos colere quam se?
アッピウスの方が、自分よりも清らかに私的な聖儀を執り行い、より敬虔に神々を崇拝しているというのか。
§10.7.6quem paenitere votorum, quae pro re publica nuncupaverint tot consules plebei, tot dictatores, aut ad exercitus euntes aut inter ipsa bella? numerarentur duces eorum annorum,
これほど多くの平民の執政官や独裁官たちが、軍隊へと赴く際、あるいは戦争のただ中で国家のために唱えた誓願を、神々のうちの誰が不満に思ったというのか。
§10.7.7quibus plebeiorum ductu et auspicio res geri coeptae sint;
平民の指揮と鳥占(アウスピキウム)のもとで国事(レス・プブリカ)が遂行され始めたそれらの歳月の指揮官たちが数え上げられるがよい。
numerarentur triumphi: iam ne nobilitatis quidem suae plebeios paenitere.
凱旋式が数え上げられるがよい。 今や平民たちは自ら(が獲得した)高貴さをもはや恥じてはいない。
§10.7.8pro certo habere, si quod repens bellum oriatur, non plus spei fore senatui populoque Romano in patriciis quam in plebeis ducibus. “quod cum ita se habeat,
もし何らかの突発的な戦争が起こるならば、元老院とローマの民にとって、貴族の指揮官たちに対する期待は、平民の指揮官たちに対する期待よりも大きくはないであろうと確信している、と。
§10.7.9cui deorum hominumve indignum videri potest” inquit “eos viros, quos vos sellis curulibus, toga praetexta, tunica palmata et toga picta et corona triumphali laureaque honoraritis, quorum domos spoliis hostium adfixis insignes inter alias feceritis, pontificalia atque auguralia insignia adicere?
「事態がこのようである以上、あなた方が高官用椅子、縁取りのあるトガ、棕櫚模様のチュニカと刺繍のあるトガ、そして凱旋の冠と月桂冠によって栄誉を授け、その家を、敵から奪った戦利品を掲げることで他の家々の中でも際立たせた男たちが、ポンティフェクスやアウグルの徽章を付け加えることを、神々や人間のうち誰が不当と見なすことができようか」と彼は言った。
§10.7.10qui Iovis optimi maximi ornatu decoratus curru aurato per urbem vectus in Capitolium ascenderit, is non conspicietur cum capide ac lituo, non capite velato victimam caedet auguriumve ex arce capiet?
「最高至善のユピテルの装束で飾られ、黄金の戦車に乗って市中を進み、カピトリウムへと登った者が、犠牲の鉢とアウグルの杖を手にして姿を見せることはなく、頭部を覆って犠牲獣を屠り、あるいは砦から鳥占いを行うことはないというのか。
§10.7.11in cuius imaginis titulo consulatus censuraque et triumphus aequo animo legetur, si auguratum aut pontificatum adieceritis, non sustinebunt legentium oculi?
その者の肖像の銘板において、執政官職、監察官職、そして凱旋式(の記録)が平穏な心で読まれるであろうに、もしあなた方がアウグル職やポンティフェクス職を付け加えるならば、読む者たちの目はそれに耐えられないというのか。
§10.7.12equidem — pace dixerim deum — eos nos iam populi Romani beneficio esse spero, qui sacerdotiis non minus reddamus dignatione nostra honoris, quam acceperimus, et deorum magis quam nostra causa expetamus, ut, quos privatim colimus, publice colamus.
私はと言えば、――神々の許しを得て言わせてもらうならば――ローマの民の恩恵によって、我々が今や、自らの威厳によって神職から受けるのと同等の名誉を神職に返すことができるような者たちであることを望む。 そして、自分たちのためというよりはむしろ神々のために、我々が私的に崇拝している神々を、公的にも崇拝できるようになることを望むものである。 」

語釈・文法注

  1. §10.7.1certatum — 非人称受動態の完了分詞中性単数形であり、ここでは esse が省略された不定詞 certatum esse として機能している。主動詞 ferunt(「彼らは伝える」)を伴う間接話法の主節を形成し、「争いがあったと言われている」という意味になる。
  2. §10.7.5potuisse — 間接話法(oratio obliqua)における修辞的疑問文の述語動詞。間接話法において、一人称および三人称の修辞的疑問文は通常、接続法ではなく対格不定詞(A.C.I.)構文で表されるため、不定詞の potuisse が用いられている。これに続く id esse periculum、facere、colere も同様の構造である。
  3. §10.7.12pace dixerim deum — pace は「〜の許しを得て」を意味する奪格。dixerim は完了接続法で、控えめな主張を表す潜在接続法(「言わせてもらえるならば」)。deum は古典期において神職や宗教的文脈でよく用いられる、属格複数 deorum の縮約形(古風な響きを持つ)。全体で「神々の許しを得て言わせてもらうなら」という慣用表現。
  4. §10.7.12eos nos ... qui ... reddamus — 代名詞 eos(対格、不定詞句の主語 nos を修飾)は、関係代名詞 qui に導かれる節によって修饰され、「〜するような人々(そのような者たち)」という性質・結果を表す。関係節の動詞 reddamus が接続法なのは、これが性質・結果の関係節(consecutive relative clause)であるためである。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.7.1-10.7.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.7.1-10.7.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。