Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.39.1-10.39.17

両執政官の進軍とパピリウスの演説

523 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

両執政官はローマを出発し、カルウィリウスはアミテルヌムを、パピリウスはドゥロニアを攻略した後、それぞれコミニウムとアクイロニアにてサムニウム軍と対峙する。パピリウスは決戦に備えて同僚と計画を連携し、兵士たちの前で敵の華美な装備の虚しさと不義を説く大演説を行い、自軍を鼓舞する。

§10.39.1consules profecti ab urbe, prior Sp.
執政官たちはローマを出発した。
Carvilius, cui veteres legiones, quas M. Atilius, superioris anni consul, in agro Interamnati reliquerat, decretae erant.
まずはスプリウス・カルウィリウスであり、彼には、前年の執政官マルクス・アティリウスがインテラムナの領土に残した旧軍団が割り当てられていた。
§10.39.2cum eis in Samnium profectus, dum hostes operati superstitionibus concilia secreta agunt, Amiternum oppidum de Samnitibus vi cepit.
彼はそれらの軍団とともにサムニウムへ出発し、敵が迷信的儀式に没頭して秘密の集会を開いている間に、サムニウム人からアミテルヌムの町を力ずくで奪取した。
§10.39.3caesa ibi milia hominum duo ferme atque octingenti, capta quattuor milia ducenti septuaginta.
そこでは約2800人が殺害され、4270人が捕らえられた。
§10.39.4Papirius novo exercitu — ita enim decretum erat — scripto Duroniam urbem expugnavit.
パピリウスは、新たに徴募された軍隊によって(そのように決定されていたからである)、ドゥロニアの街を攻略した。
minus quam collega cepit hominum, plus aliquanto occidit;
同僚よりも捕らえた人数は少なかったが、殺害した数はいくらか多かった。
praeda opulenta utrobique est parta.
双方で豊かな戦利品が得られた。
inde pervagati Samnium consules, §10.39.5maxime depopulato Atinate agro, Carvilius ad Cominium, Papirius ad Aquiloniam, ubi summa rei Samnitium erat, pervenit.
そこから執政官たちはサムニウムを荒らし回り、主にアティナの領土を荒廃させたのち、カルウィリウスはコミニウムへ、パピリウスはサムニウム人の主力がいたアクイロニアへと到着した。
§10.39.6ibi aliquamdiu nec cessatum ab armis est neque naviter pugnatum;
そこではしばらくの間、戦闘を休むこともなければ、精力的に戦うこともなかった。
lacessendo quietos, resistentibus cedendo comminandoque magis quam inferendo pugnam dies absumebatur.
静かにしている敵を挑発し、抵抗する者には退き、実際に戦いを仕掛けることよりも脅しをかけることによって、日々が費やされた。
§10.39.7quodcumque inciperetur remittereturque, omnium rerum, etiam parvarum, eventus perferebatur in dies.
何が始められ、何が取りやめられようとも、すべてのこと、たとえ些細なことでも、その結果は日に日に伝えられた。
altera Romana castra, quae viginti milium spatio aberant, et absentis collegae consilia omnibus gerendis intererant rebus, intentiorque Carvilius, quo maiore discrimine res vertebatur, in Aquiloniam quam ad Cominium, quod obsidebat, erat.
20マイルの距離を隔てていたもう一つのローマ軍の陣営と、不在の同僚の計画が、すべての事柄の遂行に関与しており、カルウィリウスは、事態がより大きな危機へと向かうにつれて、自分が包囲しているコミニウムよりもアクイロニアの方へ神経を尖らせていた。
L. Papirius, §10.39.8iam per omnia ad dimicandum satis paratus, nuntium ad collegam mittit sibi in animo esse postero die, si per auspicia liceret, confligere cum hoste;
ルキウス・パピリウスは、すでに戦闘へのあらゆる準備が十分に整っており、同僚へ、翌日、鳥占いで許されるなら、敵と衝突するつもりであるという使者を送る。
§10.39.9opus esse et illum, quanta maxuma vi posset, Cominium oppugnare, ne quid laxamenti sit Samnitibus ad subsidia Aquiloniam mittenda.
同僚もまた、可能な限り最大の力でコミニウムを攻撃する必要がある、それはサムニウム人がアクイロニアへ増援を送るためのいかなる猶予も与えないためである、と。
§10.39.10diem ad proficiscendum nuntius habuit; nocte rediit, adprobare collegam consulta referens.
使者は出発するために一日を費やし、夜に戻って、同僚がその計画を承認していると報告した。
Papirius nuntio misso extemplo contionem habuit;
パピリウスは使者が送られた後、直ちに兵士の集会を開いた。
§10.39.11multa de universo genere belli, multa de praesenti hostium apparatu, vana magis specie quam efficaci ad eventum, disseruit:
彼は戦争の全般的な性質について、また敵の現在の装備について多くを論じたが、それは結果に対しては効果的というよりはむしろ、中身のない見かけ倒しにすぎなかった。
§10.39.12non enim cristas vulnera facere, et per picta atque aurata scuta transire Romanum pilum, et candore tunicarum fulgentem aciem, ubi res ferro geratur, cruentari.
なぜなら、羽飾りが傷を負わせるわけではなく、彩色され金箔を貼られた盾もローマの投槍は貫通し、白いチュニックで輝く戦列も、鉄で事が決せられるときには血に染まるからである。
§10.39.13auream olim atque argentean Samnitium aciem a parente suo occidione occisam spoliaque ea honestiora victori hosti quam ipsis arma fuisse.
かつて金や銀のサムニウムの戦列は、彼の父によって徹底的に殲滅され、それらの戦利品は、敵自身にとっての武具であるよりも、勝者たる敵にとってより名誉あるものとなったのだ、と。
§10.39.14datum hoc forsan nomini familiaeque suae, ut adversus maximos conatus Samnitium opponerentur duces spoliaque ea referrent, quae insignia publicis etiam locis decorandis essent.
おそらくは彼の名と一族にこれが与えられたのだろう、すなわち、サムニウム人の最大の試みに対して将軍たちが対抗して置かれ、公共の場所をも飾るにふさわしいあの戦利品を持ち帰るということが。
§10.39.15deos inmortales cumiratos adesse propter totiens petita foedera, totiens rupta, tur, si qua coniectura mentis divinae sit, nulli umquam exercitui fuisse infestiores,
不死の神々は、幾度も求められ、幾度も破られた条約のために怒りをもって臨んでおり、もし神々の御心を推し量ることができるなら、いかなる軍隊に対しても、今度の軍勢に対するほど敵意を抱いたことはない、と。
§10.39.16quam qui nefando sacro mixta hominum pecudumque caede respersus, ancipiti deum irae devotus, hinc foederum cum Romanis ictorum testes deos, §10.39.17hinc iuris iurandi adversus foedera suscepti execrationes horrens, invitus iuraverit, oderit sacramentum, uno tempore deos, cives, hostes metuat.
それ(その軍勢)は、人間と家畜の混じり合った虐殺を伴う忌まわしい儀式によって汚され、神々の二重の怒りに捧げられ、一方ではローマ人と結んだ条約の証人たる神々を、他方では条約に反して立てられた誓約の呪いを恐れて、嫌々ながらに誓いを立て、その軍事誓約を憎み、同時に神々、市民、敵を恐れているのである。

語釈・文法注

  1. §10.39.2operati superstitionibus — 完了分詞 operatus(operari の過去分詞)は、ここでは「〜に従事している、〜にふけっている」という現在分詞に似た継続的・習慣的な状態を表す。superstitionibus は、従事の対象を表す奪格(または与格)。
  2. §10.39.7quo maiore discrimine res vertebatur — quo は比較級 maiore と共に用いられ、比例関係(〜すればするほど)を示す度量の差の奪格。res vertebatur は「事態が(〜へ)向かっていた、回転していた」の意。
  3. §10.39.12non enim cristas vulnera facere — disseruit(§10.39.11)から続く、間接話法(Oratio Obliqua)における対格不定詞構文(A.C.I.)の開始部。cristas が主格ではなく対格であり(不定詞の意味上の主語)、vulnera も対格(目的語)、facere が不定詞。この構造は §10.39.17 の metuat(接続法)に至るまで間接話法の規則に従って継続する。
  4. §10.39.15fuisse infestiores, quam qui — fuisse infestiores(より敵意を抱いていた)に続く比較の quam。qui の先行詞(およびそれを含む名詞句)が省略されており、実質的に「...するような[軍勢]に対するよりも(infestiores [ei exercitui], quam [is exercitus] qui...)」という二重の比較・関係構造を形成している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.39.1-10.39.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.39.1-10.39.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。