§10.39.1consules profecti ab urbe, prior Sp.
집정관들이 로마에서 출발했다.
Carvilius, cui veteres legiones, quas M. Atilius, superioris anni consul, in agro Interamnati reliquerat, decretae erant.
먼저 스푸리우스 카르빌리우스가 출발했는데, 그에게는 전해의 집정관 마르쿠스 아틸리우스가 인테람나 영토에 남겨두었던 구 군단이 배정되어 있었다.
§10.39.2cum eis in Samnium profectus, dum hostes operati superstitionibus concilia secreta agunt, Amiternum oppidum de Samnitibus vi cepit.
그는 그 군단들과 함께 사므니움으로 향했고, 적들이 미신적인 의식에 몰두하여 비밀 회의를 열고 있는 동안, 사므니움인들로부터 아미테르눔 성읍을 무력으로 빼앗았다.
§10.39.3caesa ibi milia hominum duo ferme atque octingenti, capta quattuor milia ducenti septuaginta.
그곳에서 약 2,800명의 사람들이 살해되었고, 4,270명이 생포되었다.
§10.39.4Papirius novo exercitu — ita enim decretum erat — scripto Duroniam urbem expugnavit.
파피리우스는 새로 징집된 군대로—그렇게 결정되어 있었기 때문이다—두로니아 성읍을 공략했다.
minus quam collega cepit hominum, plus aliquanto occidit;
그는 동료보다 생포한 사람의 수는 적었으나, 살해한 수는 다소 많았다.
praeda opulenta utrobique est parta.
양쪽 모두에서 풍부한 전리품이 획득되었다.
inde pervagati Samnium consules, §10.39.5maxime depopulato Atinate agro, Carvilius ad Cominium, Papirius ad Aquiloniam, ubi summa rei Samnitium erat, pervenit.
그 후 집정관들은 사므니움 영토를 휩쓸고 다녔으며, 특히 아티나 영토를 크게 황폐화한 후, 카르빌리우스는 코미니움에, 파피리우스는 사므니움인의 주력이 모여 있던 아퀼로니아에 도달했다.
§10.39.6ibi aliquamdiu nec cessatum ab armis est neque naviter pugnatum;
그곳에서 한동안 전투를 쉬지도 않았고, 그렇다고 정력적으로 싸우지도 않았다.
lacessendo quietos, resistentibus cedendo comminandoque magis quam inferendo pugnam dies absumebatur.
가만히 있는 적들을 도발하고, 저항하는 자들에게는 한 걸음 물러서며, 실제로 전투를 벌이기보다는 위협을 가함으로써 하루하루가 소비되었다.
§10.39.7quodcumque inciperetur remittereturque, omnium rerum, etiam parvarum, eventus perferebatur in dies.
무엇이 시작되든 또는 중단되든, 아주 사소한 일조차도 모든 일의 결과가 매일 보고되었다.
altera Romana castra, quae viginti milium spatio aberant, et absentis collegae consilia omnibus gerendis intererant rebus, intentiorque Carvilius, quo maiore discrimine res vertebatur, in Aquiloniam quam ad Cominium, quod obsidebat, erat.
20마일 거리에 떨어져 있던 또 다른 로마군 진영과 자리에 없는 동료의 계획이 모든 일을 수행하는 데 관여하고 있었으며, 카르빌리우스는 사태가 더 큰 위기로 치달을수록 자신이 포위하고 있던 코미니움보다 아퀼로니아 쪽에 더 신경을 곤두세우고 있었다.
L. Papirius, §10.39.8iam per omnia ad dimicandum satis paratus, nuntium ad collegam mittit sibi in animo esse postero die, si per auspicia liceret, confligere cum hoste;
루키우스 파피리우스는, 이제 전투를 위한 모든 준비가 충분히 갖추어지자, 동료에게 전령을 보내 다음 날 점괘가 허락한다면 적과 격돌할 생각이라고 전했다.
§10.39.9opus esse et illum, quanta maxuma vi posset, Cominium oppugnare, ne quid laxamenti sit Samnitibus ad subsidia Aquiloniam mittenda.
또한 동료 역시 가능한 한 가장 강력한 힘으로 코미니움을 공격해야만, 사므니움인들이 아퀼로니아로 지원군을 보낼 어떠한 여유도 갖지 못할 것이라고 전했다.
§10.39.10diem ad proficiscendum nuntius habuit; nocte rediit, adprobare collegam consulta referens.
전령은 가기 위해 하루를 보냈고, 밤에 돌아와 동료가 그 계획을 승인했다는 소식을 전했다.
Papirius nuntio misso extemplo contionem habuit;
파피리우스는 전령이 다녀온 후 즉시 군사 집회를 열었다.
§10.39.11multa de universo genere belli, multa de praesenti hostium apparatu, vana magis specie quam efficaci ad eventum, disseruit:
그는 전쟁의 전반적인 성격에 대해, 그리고 적들의 현재 장비에 대해 많은 이야기를 나누었는데, 이는 결과에 비추어 보면 실질적인 효과가 있기보다는 헛된 외양에 불과한 것이였다.
§10.39.12non enim cristas vulnera facere, et per picta atque aurata scuta transire Romanum pilum, et candore tunicarum fulgentem aciem, ubi res ferro geratur, cruentari.
왜냐하면 투구의 깃장식이 상처를 입히는 것이 아니며, 로마군의 투창은 칠해지고 도금된 방패를 뚫고 들어갈 것이고, 흰 튜닉의 광채로 빛나는 적의 전열도 철검으로 일을 치를 때에는 피로 물들 것이기 때문이었다.
§10.39.13auream olim atque argentean Samnitium aciem a parente suo occidione occisam spoliaque ea honestiora victori hosti quam ipsis arma fuisse.
옛날 황금과 은으로 빛나던 사므니움인의 전열은 그의 부친에 의해 완전히 섬멸되었고, 그 전리품들은 무기를 가졌던 본인들보다 승리한 적인 로마인들에게 더 큰 영예가 되었다고 했다.
§10.39.14datum hoc forsan nomini familiaeque suae, ut adversus maximos conatus Samnitium opponerentur duces spoliaque ea referrent, quae insignia publicis etiam locis decorandis essent.
어쩌면 사므니움인들의 가장 강력한 시도에 맞서 그의 이름과 가문이 장군들로 대적하게 되고, 공공장소를 장식하는 데에도 돋보이는 저 전리품들을 가져오는 것이 그 가문에 주어진 사명일지도 모른다고 했다.
§10.39.15deos inmortales cumiratos adesse propter totiens petita foedera, totiens rupta, tur, si qua coniectura mentis divinae sit, nulli umquam exercitui fuisse infestiores,
불멸의 신들은 그토록 자주 요청되고 그토록 자주 깨어진 조약들 때문에 분노하여 임재해 계시며, 신의 마음을 조금이라도 헤아려 볼 수 있다면, 어떤 군대에게도 이 군세에게만큼 적대적이었던 적은 일찍이 없었을 것이라고 했다.
§10.39.16quam qui nefando sacro mixta hominum pecudumque caede respersus, ancipiti deum irae devotus, hinc foederum cum Romanis ictorum testes deos, §10.39.17hinc iuris iurandi adversus foedera suscepti execrationes horrens, invitus iuraverit, oderit sacramentum, uno tempore deos, cives, hostes metuat.
왜냐하면 그 군대는 인간과 가축의 혼합된 도살로 얼룩진 끔찍한 의식으로 더럽혀졌고, 신들의 이중적인 진노에 봉헌되었으며, 한편으로는 로마인들과 맺은 조약의 증인인 신들을 두려워하고, 다른 한편으로는 조약에 반하여 맺어진 맹세의 저주를 두려워하면서, 억지로 맹세하고, 군사 서약을 증오하며, 동시에 신들과 동료 시민과 적을 두려워하고 있기 때문이라는 것이었다.