Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.37.1-10.37.16

ポストゥミウスのエトルリア転戦と凱旋式の強行

521 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

もう一方の執政官ポストゥミウスはエトルリアで勝利を収め、有力都市と和平を結んだが、元老院から凱旋式を拒否されると、一部の護民官と民衆の支持を得て強行した。また、この年の戦況をめぐる歴史家たちの諸説が比較されている。

§10.37.1consul alter Postumius, quia in Samnitibus materia belli deerat, in Etruriam transducto exercitu primum pervastaverat Volsiniensem agrum;
もう一方の執政官ポストゥミウスは、サムニウム人の地には戦争の材料が欠けていたため、軍をエトルリアへと移動させ、まずウォルシニイの領土を徹底的に荒廃させた。
§10.37.2dein cum egressis ad tuendos fines haud procul moenibus ipsorum depugnat;
その後、国境を守るために出てきた人々(エトルリア人)と彼ら自身の城壁から遠くない場所で交戦した。
duo milia octingenti Etruscorum caesi; §10.37.3ceteros propinquitas urbis tutata est.
2800名のエトルリア人が討ち取られ、残りの者たちは都市が近いことに救われた。
in Rusellanum agrum exercitus traductus; ibi non agri tantum vastati sed oppidum etiam expugnatum;
軍はルセッラの領土へと移動させられ、そこでは土地が荒廃させられただけでなく、町も攻め落とされた。
capta amplius duo milia hominum, minus duo milia circa muros caesa.
2000名以上が捕虜となり、2000名弱が城壁の周りで討ち取られた。
§10.37.4pax tamen clarior maiorque, quam bellum in Etruria eo anno fuerat, parta est: tres validissimae urbes, Etruriae capita, Volsinii, Perusia, Arretium, pacem petiere;
しかし、その年のエトルリアでの戦争がそうであったよりも、より輝かしくより偉大な平和が獲得された。 エトルリアの主たる都市である、最も強力な3つの都市、ウォルシニイ、ペルシア、アッレティウムが和平を求めた。
§10.37.5et vestimentis militum frumentoque pacti cum consule, ut mitti Romam oratores liceret, indutias in quadraginta annos impetraverunt.
そして、兵士の衣服と穀物を支給することを執政官と約束し、ローマに使節を派遣することを許されるよう条件を整え、40年間の休戦を勝ち取った。
multa praesens quingentum milium aeris in singulas civitates inposita.
各都市に対して50万アスの即金賠償金が科された。
§10.37.6ob hasce res gestas consul cum triumphum ab senatu moris magis causa quam spe inpetrandi petisset videretque alios, §10.37.7quod tardius ab urbe exisset, alios, quod iniussu senatus ex Samnio in Etruriam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos, ad solacium aequatae repulsae sibi quoque negare triumphum,
これらの業績により、執政官が、獲得できるという希望からというよりは、むしろ慣例に従って元老院に凱旋式を求めたところ、彼が都市から出るのが遅すぎたことを理由にする者たち、また、元老院の命令なしにサムニウムからエトルリアへと移動したことを理由にする他の者たちが――彼らの一部は彼自身の政敵であり、一部は同僚の友人たちであったが――同等の拒絶による慰めとするために、自分に対しても凱旋式を拒んでいるのを目にした。
§10.37.8“non ita” inquit, “patres conscripti, vestrae maiestatis meminero, ut me consulem esse obliviscar.
彼は言った。 「議員諸父よ、私はあなたがたの尊厳を、自分が執政官であることを忘れるほどには、心に留めはしない。
eodem iure imperil, quo bella gessi, bellis feliciter gestis, Samnio atque Etruria subactis, victoria et pace parta triumphabo.
戦争を遂行したのと同じ指揮権の権利により、戦争がめでたく遂行され、サムニウムとエトルリアが服従させられ、勝利と平和が獲得された今、私は凱旋式を行うだろう。
” ita senatum reliquit.
」そう言って彼は元老院を去った。
inde inter tribunos plebis contentio orta;
そこから護民官たちの間で争いが起こった。
§10.37.9pars intercessuros, ne novo exemplo triumpharet, aiebant, pars auxilio se adversus collegas triumphanti futuros.
一部は、前例のないやり方で彼が凱旋式を行うことのないよう、介入するだろうと言い、他の一部は、凱旋式を行う彼に対して、同僚たちに抗して援助を与えるだろうと言った。
§10.37.10iactata res ad populum est vocatusque eo consul cum M. Horatium L. Valerium consules, C. Marcium Rutilum nuper, patrem eius, qui tunc censor esset, non ex auctoritate senatus, §10.37.11sed iussu populi triumphasse diceret, adiciebat se quoque laturum fuisse ad populum, ni sciret mancipia nobilium tribunos plebis legem inpedituros;
事態は民衆に持ち込まれ、そこに呼び出された執政官は、執政官マルクス・ホラティウスとルキウス・ウァレリウス、そして最近では当時ケンソルであった人物の父であるガイウス・マルキウス・ルティルスが、元老院の承認によるのではなく、民衆の命令によって凱旋式を行ったと述べ、自分もまた民衆に提案を持ち込んだであろうが、貴族たちの奴隷である護民官たちがその法案を阻むであろうことを知っていなければ(そうしただろう)、と付け加えた。
voluntatem sibi ac favorem consentientis populi pro omnibus iussis esse ac futura.
そして、「私にとっては、一致団結した民衆の意思と好意こそが、あらゆる命令の代わりであり、またこれからもそうであるのだ」とした。
§10.37.12posteroque die auxilio tribunorum plebis trium adversus intercessionem septem tribunorum et consensum senatus celebrante populo diem triumphavit.
そして翌日、3人の護民官の援助により、7人の護民官の介入と元老院の合意に抗して、民衆がその日を祝う中、彼は凱旋式を挙行した。
et huius anni parum constans memoria est.
この年の記録は一貫していない。
§10.37.13Postumium auctor est Claudius, in Samnio captis aliquot urbibus, in Apulia fusum fugatumque, saucium ipsum cum paucis Luceriam conpulsum;
クラウディウスが伝えるところでは、ポストゥミウスはサムニウムでいくつかの都市を占領した後、アプリアで敗走させられ、自身も負傷して少数の者たちとともにルケリアへと逃げ込まざるを得なくなった。
ab Atilio in Etruria res gestas eumque triumphasse.
一方、エトルリアでの事績はアティリウスによってなされ、彼が凱旋式を行った、とのことである。
§10.37.14Fabius ambo consules in Samnio et ad Luceriam res gessisse scribit traductumque in Etruriam exercitum — sed ab utro consule, non adicit —
ファビウスは、両執政官がサムニウムおよびルケリア近郊で戦い、そして軍がエトルリアへと移動させられたが――どちらの執政官によってかは彼は付け加えていない――と書いている。
§10.37.15et ad Luceriam utrimque multos occisos inque ea pugna Iovis Statoris aedem votam, ut Romulus ante voverat;
また、ルケリア近郊で両軍とも多くの者が殺され、その戦いの中で、かつてロムルスが誓約したように、ユピテル・スタトールの神殿が誓約された(と書いている)。
sed fanum tantum, id est locus templo effatus, fuerat.
しかし、(それまでは)ただの神域、すなわち神殿のために言葉で定められた場所にすぎなかった。
§10.37.16ceterum hoc demum anno, ut aedem etiam fieri senatus iuberet, bis eiusdem voti damnata re publica, in religionem venit.
しかし、ついにこの年になって、国家が二度にわたって同じ誓約の履行義務を負わされたため、元老院が神殿の建設をも命じるようにすることが、宗教的義務(不安心理)となった。

語釈・文法注

  1. 10.37.5vestimentis militum frumentoque pacti cum consule — 奪格 vestimentis ... frumentoque は、動詞 paciscor の過去分詞 pacti(「〜について合意した、約束した」)に伴い、合意の対象または代償を示す。ここではローマ軍に対する衣服と穀物の提供を条件として執政官と合意したことを表す。
  2. 10.37.7quod tardius ab urbe exisset, alios, quod iniussu senatus ex Samnio in Etruriam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos, ad solacium aequatae repulsae sibi quoque negare triumphum — 主動詞 videret に導かれる対格不定詞構文(AcI)の構造。不定詞は negare であり、その意味上の主語は alios [sc. negare]... alios、およびその同格・言い換えとしての partim suos inimicos, partim collegae amicos(一部は彼の政敵、一部は同僚の友人たち)である。
  3. 10.37.8non ita ... vestrae maiestatis meminero, ut me consulem esse obliviscar — ita ... ut は制限的な結果節を形成する相関構造。「自分が執政官であることを忘れるほどには、あなたがたの尊厳を(過剰に)重んじはしない」という執政官の強い意志を表す。
  4. 10.37.11mancipia nobilium tribunos plebis — mancipia は tribunos plebis に対する同格の対格(対格不定詞構文における inpedituros [esse] の意味上の主語)。ここでは「貴族の奴隷、手先」という強い非難を込めた比喩的表現。
  5. 10.37.16bis eiusdem voti damnata re publica — 独立奪格構文。形容詞や動詞 damnare(有罪とする、義務を宣告する)が「誓約(votum)」の属格を伴い、「誓約の履行義務を負わされる、債務者となる」という意味になる慣用表現。ここでは国家(res publica)が二度にわたり同じ誓約の履行を神々に対して義務づけられたことを指す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.37.1-10.37.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.37.1-10.37.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。