Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.29.1-10.29.20

センティヌムでの大勝とデキウスの埋葬

513 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

デキウスの自己犠牲(デウォティオー)により、左翼のローマ軍は闘志を取り戻し、予備兵の到着と戦車対策によってガリア軍を圧倒した。一方、右翼のファビウスもサムニウム軍とガリア軍を包囲・破って大勝し、戦死したデキウスの葬儀を執り行った。

§10.29.1Vix humanae inde opis videri pugna potuit.
そこからの戦闘は、人間の力によるものとはほとんど見えなかった。
Romani duce amisso, quae res terrori alias esse solet, sistere fugam ac novam de integro velle instaurare pugnam;
ローマ兵たちは、将軍を失ったこと(このことは他の場合には恐怖のもととなるのが常であるが)にもかかわらず、逃走を止め、一から新しく戦闘を再開しようと欲した。
§10.29.2Galli, et maxime globus circumstans consulis corpus, velut alienata mente vana in cassum iactare tela; torpere quidam et nec pugnae meminisse nec fugae.
ガリア人たち、特に執政官の遺体を取り囲む群衆は、まるで正気を失ったかのように、無駄な武器をむなしく投げつけ、ある者たちは硬直して、戦闘も逃走も頭にないかのようであった。
§10.29.3at ex parte altera pontifex Livius, cui lictores Decius tradiderat iusseratque pro praetore esse, vociferari vicisse Romanos, defunctos consulis fato;
しかし、もう一方の側では、デキウスが令外監たちを委ねてプロプラエトルとして振る舞うよう命じておいた神祇官リウィウスが、ローマ軍が勝利した、彼らは執政官の宿命によって免れた、と大声で叫んだ。
§10.29.4Gallos Samnitesque Telluris matris ac deorum Manium esse, rapere ad se ac vocare Decium devotam secum aciem furiarumque ac formidinis plena omnia ad hostes esse.
ガリア人とサムニウム人は母なるテルースとマネス神たちのものであること、デキウスが自分とともに奉納された敵の戦列を自分のもとへひったくり、呼び寄せていること、敵の側ではすべてが復讐の女神たちと恐怖に満ちていることを。
§10.29.5superveniunt deinde his restituentibus pugnam L. Cornelius Scipio et C. Marcius cum subsidiis ex novissima acie iussu Q. Fabi consulis ad praesidium collegae missi.
その後、彼らが戦闘を立て直しているところへ、ルキウス・コルネリウス・スキピオとガイウス・マルキウスが、執政官クィントゥス・ファビウスの命令によって、同僚の救援のために最後列から送られた予備兵を率いて到着した。
ibi auditur P. Deci eventus, ingens hortamen ad omnia pro re publica audenda.
そこでプブリウス・デキウスの最期が聞かれ、それは国家のためにあらゆる大胆な行動を起こすための巨大な励みとなった。
§10.29.6itaque cum Galli structis ante se scutis conferti starent nec facilis pede conlato videretur pugna, iussu legatorum conlecta humi pila, quae strata inter duas acies iacebant, atque in testudinem hostium coniecta.
それゆえ、ガリア人が自分たちの前に盾を並べて密集して立っており、白兵戦は容易ではないと思われたので、副将たちの命令によって、地上に(二つの戦列の間に散らばって横たわっていた)投げ槍が集められ、敵の亀甲体に向けて投げ込まれた。
§10.29.7quibus plerisque in scuta rarisque in corpora ipsa fixis sternitur cuneus, ita ut magna pars integris corporibus attoniti conciderent.
それらの大部分が盾に、少数が彼らの肉体そのものに突き刺さることによって、そのくさび形の陣形は打ち倒され、その結果、大部分の者が、体は傷ついていないのに驚愕して倒れた。
haec in sinistro cornu Romanorum fortuna variaverat.
このような運命の変転がローマ軍の左翼で起こっていた。
Fabius in dextro primo, §10.29.8ut ante dictum est, cunctando extraxerat diem;
ファビウスは右翼において、最初は、前に述べられたように、遅滞戦術によって一日を引き延ばしていた。
dein, postquam nec clamor hostium nec impetus nec tela missa eandem vim habere visa, §10.29.9praefectis equitum iussis ad latus Samnitium circumducere alas, ut signo dato in transversos quanto maximo possent impetu incurrerent, sensim suos signa inferre iussit et commovere hostem.
その後、敵の叫び声も突撃も投げられる武器も同じ威力を持っていないように見えたとき、騎兵隊長たちに、合図が与えられたら、できる限りの最大の勢いでもって横腹に突撃するように、サムニウム人の側面に騎兵大隊を回り込ませるよう命じた上で、彼は徐々に自軍に軍旗を進めるよう命じ、敵を動揺させた。
§10.29.10postquam non resisti vidit et haud dubiam lassitudinem esse, tum conlectis omnibus subsidiis, quae ad id tempus reservaverat, et legiones concitavit et signum ad invadendos hostes equitibus dedit.
抵抗がなされておらず、疲労が疑いないものであることを見るやいなや、そのとき彼は、それまでの時間温存していたすべての予備兵を集めて軍団を鼓舞し、かつ騎兵たちに敵を襲撃するための合図を与えた。
§10.29.11nec sustinuerunt Samnites impetum praeterque aciem ipsam Gallorum relictis in dimicatione sociis ad castra effuso cursu ferebantur;
サムニウム人はその衝撃に耐えられず、ガリア人自体の戦列を通り過ぎて、戦闘中の同盟者たちを見捨てて、陣営へと全力走で向かった。
Galli testudine facta conferti stabant.
ガリア人は亀甲体を作って密集して立っていた。
§10.29.12tum Fabius audita morte collegae Campanorum alam, quingentos fere equites, excedere acie iubet et circumvectos ab tergo Gallicam invadere aciem;
そのときファビウスは、同僚の死を聞いて、カンプニア人の騎兵大隊(およそ500騎)に戦列から離脱するよう命じ、背後に回り込んでガリア人の戦列を襲撃させた。
§10.29.13tertiae deinde legionis subsequi principes et, qua turbatum agmen hostium viderent impetu equitum, instare ac territos caedere.
続いて、第3軍団のプリンキペスに後を追わせ、騎兵の突撃によって敵の隊列が乱されているのが見られた場所で、彼らに迫り、怯える者たちを討ち取るよう命じた。
§10.29.14ipse aedem Iovi Victori spoliaque hostium cum vovisset, ad castra Samnitium perrexit, quo multitudo omnis consternata agebatur.
彼自身は、勝利者ユーピテルに神殿を、そして敵の戦利品を捧げることを誓った後、恐怖に陥った群衆のすべてが追い立てられていくサムニウム人の陣営へと向かった。
§10.29.15sub ipso vallo, quia tantam multitudinem portae non recepere, temptata ab exclusis turba suorum pugna est;
塁壁のすぐ下で、門がこれほど大きな群衆を受け入れられなかったため、締め出された彼らの側の群衆によって戦闘が試みられた。
§10.29.16ibi Gellius Egnatius, imperator Samnitium, cecidit.
そこで、サムニウム人の将軍ゲッリウス・エグナティウスが戦死した。
conpulsi deinde intra vallum Samnites parvoque certamine capta castra, et Galli ab tergo circumventi.
その後、サムニウム人は塁壁の内側へと追い詰められ、わずかな戦闘で陣営が占領され、ガリア人は背後から包囲された。
caesa eo die hostium viginti quinque milia, §10.29.17octo capta.
この日、敵の2万5千人が殺され、 8千人が捕虜となった。
§10.29.18nec incruenta victoria fuit;
勝利は血の流れないものではなかった。
nam ex P. Deci exercitu caesa septem milia, ex Fabi mille septingenti.
なぜなら、プブリウス・デキウスの軍からは7千人が、ファビウスの軍からは1千7百人が殺されたからである。
Fabius dimissis ad quaerendum collegae corpus spolia hostium coniecta in acervum Iovi Victori cremavit.
ファビウスは、同僚の遺体を捜索するために兵を派遣した後、積み上げられた敵の戦利品を勝利者ユーピテルのために焼き払った。
consulis corpus eo die, §10.29.19quia obrutum superstratis Gallorum cumulis erat, inveniri non potuit;
執政官の遺体はこの日、ガリア人のうず高く積まれた死体の下に埋もれていたため、見つけることができなかった。
postero die inventum relatumque est cum multis militum lacrumis.
翌日、発見されて多くの兵士たちの涙とともにもたらされた。
§10.29.20intermissa inde omnium aliarum rerum cura Fabius collegae funus omni honore laudibusque meritis celebrat.
その後、他のあらゆる事柄への配慮を中断して、ファビウスは同僚の葬儀をあらゆる名誉とふさわしい賛辞をもって執り行った。

語釈・文法注

  1. §10.29.1humane inde opis — `humanae... opis` は性質(または所有・所属)の属格。`potuit videri` (〜のように見え得た)の補語であり、戦いが「人間の力(あるいは助け)によるもの」とはほとんど思えなかったことを表している。
  2. §10.29.3defunctos — `defunctos` は `defungor`(果たす、免れる)の完了分詞で、間接話法における対格不定詞句の主動詞(`defunctos [esse]`)を形成しており、その意味上の主語は前出の `Romanos` である。奪格 `fato` とともに「執政官の運命によって(義務を)果たした」、すなわちデキウスの自己犠牲によって彼ら自身が死ぬべき宿命から免れたことを意味する。
  3. §10.29.4Telluris matris ac deorum Manium — `Telluris matris ac deorum Manium` は所有・所属の属格。`esse`(「〜のもの、〜に属するものである」)と結びつき、ガリア人とサムニウム人が大地母神と冥府の神々の所有物(=死の領域に属するもの、犠牲として捧げられたもの)であることを示す。
  4. §10.29.10resisti — `resisti` は自動詞 `resistere`(抵抗する)の現在受動不定詞で、ここでは非人称的に用いられている。`non resisti` で「(敵によって)抵抗がなされていないこと」を意味する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.29.1-10.29.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.29.1-10.29.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。