Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §10.20.1-10.20.16

カンパニアを侵略したサムニウム軍に対するウォルムニウスの夜襲

504 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官らがエトルリアの戦争に集中している隙に、サムニウム軍がカンパニアを急襲した。ウォルムニウス執政官は急遽引き返し、夜陰に乗じて彼らの陣営を急襲し、大勝利を収めて捕虜を解放した。

§10.20.1dum ambo consules omnisque Romana vis in Etruscum bellum magis inclinat, in Samnio novi exercitus exorti ad populandos imperii Romani fines per Vescinos in Campaniam Falernumque agrum transcendunt ingentesque praedas faciunt.
両執政官とローマの全軍事力がエトルリアでの戦争へとより傾いている間に、サムニウムでは新たな軍勢が蜂起し、ローマ帝国の領土を略奪するために、ウェスキニ人たちの領地を通ってカンパニアやファレルヌスの地に侵入し、莫大な戦利品を獲得した。
§10.20.2Volumnium magnis itineribus in Samnium redeuntem — iam enim Fabio Decioque prorogati imperii finis aderat — fama de Samnitium exercitu populationibusque Campani agri ad tuendos socios convertit.
急行軍でサムニウムへ帰還しようとしていたウォルムニウスであったが――というのも、すでにファビウスとデキウスの指揮権の延長期限の終わりが近づいていたからである――サムニウム人の軍勢とカンパニアの地の略奪に関する噂が、同盟国を保護するために彼の進路を変えさせた。
§10.20.3ut in Calenum agrum venit, et ipse cernit recentia cladis vestigia, et Caleni narrant tantum iam praedae hostis trahere, ut vix explicare agmen possint:
カレスの地に到着すると、彼自身も惨劇の生々しい痕跡を目にし、またカレスの人々も、敵は今や非常に多くの戦利品を引きずっているため、戦列を整えて展開することさえほとんどできないのだと語った。
§10.20.4itaque iam propalam duces loqui, extemplo eundum in Samnium esse, ut relicta ibi praeda in expeditionem redeant nec tam oneratum agmen dimicationi committant.
そのため、敵の将軍たちは今や公然と、戦利品をそこに残して遠征に戻り、このように重荷を負った戦列を戦闘にさらすことのないよう、直ちにサムニウムへ行くべきだと語っているということであった。
ea quamquam similia veris erant, §10.20.5certius tamen exploranda ratus dimittit equites, qui vagos praedatores in agris palantes excipiant;
これらのことは真実らしく思われたが、しかし、より確実な調査が必要であると考え、野で散り散りになって彷徨っている略奪者たちを捕らえるために、彼は騎兵を派遣した。
§10.20.6ex quibus inquirendo cognoscit ad Vulturnum flumen sedere hostem, inde tertia vigilia moturum; iter in Samnium esse.
彼らを取り調べることによって、敵はウルトゥルヌス川のほとりに陣取っており、そこから第三交替時に出発する予定であり、その進路はサムニウムへ向かうものであることを彼は知った。
§10.20.7his satis exploratis profectus tanto intervallo ab hostibus consedit, ut nec adventus suus propinquitate nimia nosci posset, et egredientem e castris hostem opprimeret.
これらを十分に調査したうえで出発し、彼は、自らの接近が近すぎるために知られることがなく、かつ、陣営から出てくる敵を不意打ちできるように、敵からそれなりの距離を置いて陣取った。
§10.20.8aliquanto ante lucem ad castra accessit gnarosque Oscae linguae exploratum, quid agatur, mittit.
夜明けのかなり前に彼は陣営に接近し、何が起こっているかを調査させるために、オスカ語に通じた者たちを送り込んだ。
intermixti hostibus, quod facile erat in nocturna trepidatione, cognoscunt infrequentia armatis signa egressa, praedam praedaeque custodes exire, inmobile agmen et sua quemque molientem nullo inter ullos consensu nec satis certo imperio.
夜間の混乱の中では容易であったが、彼らは敵に紛れ込み、武装した兵がまばらな状態で軍旗が出発したこと、戦利品とそれを守る護衛者たちが出ていくこと、隊列は動くのが遅く、人々は互いに合意もなく、十分な指揮命令も定まらないまま、各々が自分の用事に取り組んでいることを知った。
§10.20.9tempus adgrediendi aptissimum visum est, et iam lux adpetebat;
攻撃するのに最も適した機会と思われ、すでに光が近づきつつあった。
itaque signa canere iussit agmenque hostium adgreditur.
そのため、彼は喇叭を鳴らすように命じ、敵の列を攻撃した。
§10.20.10Samnites praeda inpediti, infrequentes armati, pars addere gradum ac prae se agere praedam, pars stare incerti, utrum progredi an regredi in castra tutius foret: inter cunctationem opprimuntur;
サムニウム人は戦利品に妨げられ、武装した者はまばらであり、一部の者は歩みを速めて戦利品を前へと追いやり、他の一部は進むべきか陣営に戻るべきか、どちらがより安全か確信が持てずに立ち尽くしていた。 躊躇している間に彼らは襲撃された。
et Romani iam transcenderant vallum, caedesque ac tumultus erat in castris.
ローマ軍はすでに土塁を越えており、陣営の中では殺戮と混乱が起こっていた。
§10.20.11Samnitium agmen praeterquam hostili tumultu captivorum etiam repentina defectione turbatum erat, qui partim ipsi soluti vinctos solvebant,
サムニウム人の隊列は、敵による混乱に加えて、捕虜たちの突然の反乱によっても混乱させられていた。
§10.20.12partim arma in sarcinis deligata rapiebant tumultumque proelio ipso terribiliorem intermixti agmini praebebant.
捕虜たちは、一部は自ら枷を解いて他の拘束されている者たちを解放し、また一部は手荷物の中に縛り付けられていた武器を奪い取り、隊列に紛れ込んで、戦闘そのものよりも恐ろしい混乱を引き起こしていた。
§10.20.13memorandum deinde edidere facinus;
その後、彼らは記憶されるべき快挙を成し遂げた。
nam Statium Minacium ducem adeuntem ordines hortantemque invadunt;
すなわち、隊列の間を巡って励ましていた将軍スタティウス・ミナキウスに襲いかかったのである。
dissipatis inde equitibus, qui cum eo aderant, ipsum circumsistunt insidentemque equo captum ad consulem Romanum rapiunt.
そして、彼に付き添っていた騎兵たちを散らすと、彼自身を包囲し、馬に乗っていた彼を捕らえてローマの執政官のもとへと連行した。
§10.20.14revocata eo tumultu prima signa Samnitium, proeliumque iam profligatum integratum est nec diutius sustineri potuit.
この混乱によって、サムニウム人の前衛部隊が呼び戻され、すでに決していた戦闘が再開されたが、それ以上持ちこたえることはできなかった。
§10.20.15caesa ad sex milia hominum, duo milia et quingenti capti, in eis tribuni militum quattuor, signa militaria triginta, et, quod laetissimum victoribus fuit, captivorum recepta septem milia et quadringenti, et praeda ingens sociorum; accitique edicto domini ad res suas noscendas recipiendasque praestituta die.
約六千名が殺害され、二千五百名が捕虜となった。 その中には四名の軍事護民官と三十本の軍旗が含まれていた。 そして、勝者にとって最も喜ばしかったことには、七千四百名の捕虜が奪還され、同盟国側の膨大な戦利品も回収された。
quarum rerum non extitit dominus,
そして、告示によって所有者たちが呼び出され、定められた日に自分の所有物を確認し受け取るようにされた。
§10.20.16militi concessae, coactique vendere praedam, ne alibi quam in armis animum haberent.
これらのうち、所有者が現れなかったものは、兵士たちに与えられた。 そして彼らは、武器以外のどこにも心を奪われることのないよう、その戦利品を売却することを余儀なくされた。

語釈・文法注

  1. §10.20.4duces loqui — 前文の `Caleni narrant`(カレスの人々は語る)に導かれた間接話法の対格不定詞構文であり、`loqui` は不定詞、`duces` はその主語対格。歴史的不定詞として「将軍たちが語っていた」と独立文として取ることも可能だが、文脈上、カレス人からの伝聞情報であることを明確にするため間接話法として解釈するのが自然である。
  2. §10.20.8cognoscunt infrequentia armatis signa egressa, praedam praedaeque custodes exire — 動詞 `cognoscunt`(知る)に導かれた複数の対格不定詞句が並列されている。`egressa` には `esse` が省略されており、`infrequentia armatis signa`(武装兵がまばらな状態の軍旗)がその意味上の主語。続く `exire` の主語は `praedam praedaeque custodes`(戦利品とそれを守る護衛者たち)である。
  3. §10.20.15quarum rerum non extitit dominus — `quarum rerum`(それらの物のうち)は、関係代名詞 `qui` の女性複数属格 `quarum` が名詞 `rerum` に係り、全体として次の文の `militi concessae [sunt]`(兵士たちに与えられた)の主語(=関係節の先行詞となる、回収された戦利品の一部)を制限している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §10.20.1-10.20.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:10.20.1-10.20.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。