Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.44.1-1.44.5

国勢調査の完了とローマ市域の拡張

45 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

セルウィウス・トゥッリウスは財産評価(センスス)を完了したのち全軍の清めの儀式(ルストルム)を執り行い、増加した人口に対応して都市の境界を広げ、エトルリアの伝統に従ってポメリウムを規定した。

§1.44.1censu perfecto, quem maturaverat metu legis de incensis latae cum vinculorum minis mortisque, edixit, ut omnes cives Romani, equites peditesque, in suis quisque centuriis in campo Martio prima luce adessent.
財産評価が完了すると、――彼は未登録者に対して定められた、投獄や死の脅しを伴う法律の恐怖によってこれを急がせたのであるが――、彼はすべてのローマ市民、騎兵も歩兵も、明け方にそれぞれ自己の百人隊においてカンプス・マルティウスに参集するようにと布告を出した。
§1.44.2ibi instructum exercitum omnem suovetaurilibus lustravit;
そこで彼は、整列した全軍をスオウェタウリリア(豚・羊・牛の犠牲による清めの儀式)によって祓い清めた。
idque conditum lustrum appellatum, quia is censendo finis factus est.
そしてこれは「ルストルム(清め)の完了」と呼ばれた。 なぜなら、それが財産評価の終結とされたからである。
milia octoginta eo lustro civium censa dicuntur;
そのルストルムにおいて、8万人の市民が登録されたと言われている。
adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum, qui arma ferre possent, eum numerum fuisse.
作家の中で最も古いファビウス・ピクトルは、その数は武器を帯びることのできる者たちの数であったと付け加えている。
§1.44.3ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda visa est.
その人口の多さに対応して、都市もまた拡張されるべきであると思われた。
addit duos colles, Quirinalem Viminalemque;
彼は2つの丘、クィリナリスとウィミナリスを付け加えた。
inde deinceps auget Esquilias ibique ipse, ut loco dignitas fieret, habitat.
次いでその後、エスクィリアエを拡張し、その場所に威厳を与えるために、彼自身もそこに居住した。
§1.44.4aggere et fossis et muro circumdat urbem;
土塁と堀、そして城壁で彼は都市を取り囲んだ。
ita pomerium profert.
このようにして彼はポメリウムを拡張した。
pomerium, verbi vim solam intuentes, postmoerium interpretantur esse;
ポメリウムについて、単に言葉の響きだけを見る人々は「城壁の後ろ(ポスト・ムリウム)」を意味すると解釈している。
est autem magis circamoerium, locus, quem in condendis urbibus quondam Etrusci, qua murum ducturi erant, certis circa terminis inaugurato consecrabant, ut neque interiore parte aedificia moenibus continuarentur, quae nunc vulgo etiam coniungunt, et extrinsecus puri aliquid ab humano cultu pateret soli.
しかしそれは、むしろ「城壁の周囲(キルカ・ムリウム)」である。 それは、かつてエトルリア人が都市を建設する際に、城壁を築こうとする場所に、周囲に一定の境界標を立てて、鳥占いののちに奉献した場所のことであった。 それは、内側においては建物が城壁に接しないように(現在では一般に人々は連結してしまっているが)、また外側においては人間の耕作から免れたいくらかの清らかな土地が残されるようにするためであった。
§1.44.5hoc spatium, quod neque habitari neque arari fas erat, non magis, quod post murum esset, quam quod murus post id, pomerium Romani appellarunt;
居住することも耕作することも神法上許されなかったこの空間を、ローマ人は、それが城壁の後ろ(ポスト・ムリウム)にあるからというのと同様に、城壁がその空間の後ろにあるからという理由から、ポメリウムと呼んだ。
et in urbis incremento semper, quantum moenia processura erant, tantum termini hi consecrati proferebantur.
そして都市の拡大において常に、城壁が前進する分だけ、これらの奉献された境界標もまた拡張されたのであった。

語釈・文法注

  1. §1.44.1metu legis de incensis latae — de incensis は「登録されていない人々について」を意味し、過去分詞 latae(lex ferre「法を提案・可決する」の完了受動分詞・属格・単数)とともに、先行する名詞 legis を修飾している。
  2. §1.44.2censendo — 動名詞 censeo の与格(目的の与格)または奪格であり、「査定をすること(のために)」という名詞的機能を果たしている。is finis(その限界)と結びついて、センスス完了の画期を意味する。
  3. §1.44.4puri aliquid ab humano cultu pateret soli — aliquid は主語として機能する中性代名詞であり、puri ... soli(清らかな土地の、中性属格)は aliquid にかかる部分属格である。ab humano cultu は「人間の耕作から」という分離または免除を表す奪格句である。
  4. §1.44.5non magis, quod post murum esset, quam quod murus post id — non magis A quam B の構文で、「Bと同様にAでもある」という意味。quod は理由を表す接続詞で、主観的または伝聞的な理由を示すため接続法(esset)を伴っている。id は中性名詞 spatium を指す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.44.1-1.44.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.44.1-1.44.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。