Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.32.1-1.32.14

アンクス・マルキウスの即位と宣戦布告の儀礼

33 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

トゥッルスの死後、アンクス・マルキウスが王に選出され、宗教儀礼の復興を図るが、ラティニ人がローマを侮って侵入したため、アンクスは伝統的な宣戦布告の儀礼(フェティアリス法)を制定してこれに対抗した。

§1.32.1mortuo Tullo res, ut institutum iam inde ab initio erat, ad patres redierat, hique interregem nominaverant.
トゥッルスが死ぬと、国政は、すでに当初から定められていた通りに元老院議員たちへと戻り、彼らは中間王を指名した。
quo comitia habente Ancum Marcium regem populus creavit;
その中間王が民会を主宰するなか、民衆はアンクス・マルキウスを王に選出した。
patres fuere auctores.
元老院議員たちはこれを承認した。
Numae Pompili regis nepos, filia ortus, Ancus Marcius erat.
アンクス・マルキウスは、ヌマ・ポンピリウス王の孫であり、彼の娘から生まれた者であった。
§1.32.2qui ut regnare coepit, et avitae gloriae memor et quia proximum regnum, cetera egregium, ab una parte haud satis prosperum fuerat, aut neglectis religionibus aut prave cultis, longe antiquissimum ratus sacra publica, ut ab Numa instituta erant, facere, omnia ea ex commentariis regis pontificem in album relata proponere in publico iubet.
彼が統治を始めると、祖父の栄光を心に留め、また直前の統治が、他の点では極めて優れていたものの、一つの面、すなわち宗教が軽視されたか、あるいは不適切に執り行われたという点で十分に順順ではなかったため、公の祭儀を、ヌマによって制定された通りに行うことが何よりも最優先であると考え、それらすべてを王の記録から大祭司に白板へと書き写させ、公衆の前に掲示することを命じた。
inde et civibus otii cupidis et finitimis civitatibus facta spes in avi mores atque instituta regem abiturum.
そこから、平和を望む市民たちにも、隣接する国家にも、王が祖父の道徳と制度へと立ち戻るだろうという希望が生じた。
§1.32.3igitur Latini, cum quibus Tullo regnante ictum foedus erat, sustulerant animos et, cum incursionem in agrum Romanum fecissent, repetentibus res Romanis superbe responsum reddunt, desidem Romanum regem inter sacella et aras acturum esse regnum rati.
それゆえ、トゥッルスの統治期に条約が結ばれていたラティニ人たちは勇気づけられ、彼らがローマの領土に侵入を行ったのち、ローマ人たちが賠償を要求したとき、傲慢な返答を返した。 ローマの怠惰な王は、小さな祠や祭壇の間で王としての治世を過ごすだろうと考えたからである。
§1.32.4medium erat in Anco ingenium, et Numae et Romuli memor;
アンクスの気質は中間に位置し、ヌマとロムルスの双方を念頭に置いていた。
et praeterquam quod avi regno magis necessariam fuisse pacem credebat cum in novo tum feroci populo, etiam quod illi contigisset otium sine iniuria, id se haud facile habiturum;
そして、新しくかつ獰猛な民であったために、祖父の統治においては平和がより必要であったと信じていたことに加えて、祖父に与えられた不義のない平和を、自分は容易には保てないだろうとも考えていた。
temptari patientiam et temptatam contemni, temporaque esse Tullo regi aptiora quam Numae.
すなわち、自分の忍耐が試されており、試された挙句に侮られていること、そして、今の時代はヌマよりもむしろトゥッルス王に適していると考えたのである。
§1.32.5ut tamen, quoniam Numa in pace religiones instituisset, a se bellicae caerimoniae proderentur nec gererentur solum, sed etiam indicerentur bella aliquo ritu, ius ab antiqua gente Aequiculis, quod nunc fetiales habent, descripsit, quo res repetuntur.
しかしながら、ヌマが平和のうちに宗教儀礼を制定したのに対し、自分からは戦争に関する儀礼が伝承されるように、また戦争が単に行われるだけでなく、ある儀礼をもって布告されるように、彼は、アイクィコリーという古い部族から、現在フェティアリスたちが保持している、賠償を要求するための法を書き写した。
§1.32.6legatus ubi ad fines eorum venit, unde res repetuntur, capite velato filo — lanae velamen est — “audi, Iuppiter,” inquit;
使節は、賠償を要求する相手の土地の境界に達すると、糸の(それは羊毛の被り物である)被り物で頭を覆い、次のように言う。 「聞け、ユーピテルよ」と彼は言う。
“audite, fines” — cuiuscumque gentis sunt, nominat —;
「聞け、境界よ」—それがどこの部族の境界であれ、その名を挙げる—。
“audiat fas: ego sum publicus nuntius populi Romani;
「神法よ、聞け。 私はローマ人民の公的な使者である。
iuste pieque legatus venio verbisque meis fides sit.
私は正義と敬虔をもって使節として来た。 私の言葉に信頼あれ。
” peragit deinde postulata.
」それから、要求事項を述べる。
§1.32.7inde Iouem testem facit: “si ego iniuste inpieque illos homines illasque res dedier mihi exposco, tum patriae compotem me numquam siris esse.
それから、ユーピテルを証人に立てる。 「もし私が不正に、また不敬に、それらの人々やそれらの物品が私に引き渡されることを要求しているならば、そのときは、私が祖国に戻ることを決して許さないでください。
” haec, §1.32.8cum finis superscandit, haec, quicumque ei primus vir obvius fuit, haec portam ingrediens, haec forum ingressus paucis verbis carminis concipiendique iuris iurandi mutatis peragit.
」これらの言葉を、境界を越えるとき、出会った最初の男に対して、門に入るとき、広場に入ったとき、歌や宣誓の形式の言葉をわずかに変えながら、述べる。
§1.32.9si non deduntur, quos exposcit, diebus tribus et triginta — tot enim sollemnes sunt — peractis bellum ita indicit: §1.32.10“audi, Iuppiter, et tu, Iane Quirine, diique omnes caelestes vosque, terrestres, vosque, inferni, audite: ego vos testor populum illum” — quicumque est, nominat — “iniustum esse neque ius persolvere.
もし彼が要求したものが引き渡されないならば、三十三日間(なぜなら、それが正式な日数だからである)が経過したのち、戦争を次のように布告する:「聞け、ユーピテルよ、そして汝、ヤヌス・クィリヌスよ、天のすべての神々、地の神々、冥府の神々よ、聞け。 私は、あの民が(その部族の名を挙げる)不義であり、自らの義務を尽くしていないことを、汝らを証人として宣言する。
sed de istis rebus in patria maiores natu consulemus, quo pacto ius nostrum adipiscamur.
しかし、これらの事柄については、祖国において長老たちに諮り、いかなる手段によって我々の権利を勝ち取るかを相談することにしよう。
” tum is nuntius Romam ad consulendum redit.
」その後、その使者は相談のためにローマに帰還する。
confestim rex his ferme verbis patres consulebat: §1.32.11“quarum rerum, litium, causarum condixit pater patratus populi Romani Quiritium patri patrato Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis, quas res nec dederunt nec solverunt nec fecerunt, quas res dari, solvi, fieri oportuit, die” inquit ei, quem primum sententiam rogabat, “quid censes?”
すぐさま王は、ほぼ次のような言葉で元老院議員たちに諮問した:「ローマのクィリテス人民の使節長が、古ラティニ人の使節長および古ラティニ人たちに対して、要求した事柄、争い、訴訟について、彼らが引き渡しもせず、支払いもせず、履行もせず、しかし引き渡され、支払われ、履行されるべきであったそれらの事柄について、言え」と、彼は最初に意見を求める者に対して言う。 「汝はどう考えるか。 」するとその者は言う。
§1.32.12tum ille: “puro pioque duello quaerendas censeo itaque consentio consciscoque.
「清く正しい戦争によってそれらを追求すべきであると考え、それゆえに私は同意し、これを決定する。
” inde ordine alii rogabantur;
」それから順に、他の者たちにも意見が求められた。
quandoque pars maior eorum, qui aderant, in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum.
その場にいた者の過半数が同じ意見に賛同したとき、戦争が合意された。
fieri solitum, ut fetialis hastam ferratam aut sanguineam praeustam ad fines eorum ferret et non minus tribus puberibus praesentibus diceret: §1.32.13“quod populi Priscorum Latinorum hominesque Prisci Latini adversus populum Romanum Quiritium fecerunt, deliquerunt, quod populus Romanus Quiritium bellum cum Priscis Latinis iussit esse senatusque populi Romani Quiritium censuit, consensit, conscivit, ut bellum cum Priscis Latinis fieret, ob eam rem ego populusque Romanus populis Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis bellum indico facioque.
伝嗣官が、鉄製または先端を焼いた血塗られた槍を彼らの境界へと運び、少なくとも三人の成人の立会いのもとで、次のように言うのが習わしであった:「古ラティニ人民の諸部族および古ラティニ人たちが、ローマのクィリテス人民に対して行い、犯した罪に対して、またローマのクィリテス人民が古ラティニ人との戦争を命令し、ローマのクィリテス人民の元老院が古ラティニ人との戦争が行われるべきであると議決し、同意し、決定したことに対して、そのために、私とローマ人民は、古ラティニ人民の諸部族および古ラティニ人たちに対して、戦争を布告し、これを開始する。
” id ubi dixisset, hastam in fines eorum emittebat.
」これを言い終えると、彼は彼らの境界内へ槍を投げ入れた。
§1.32.14hoc tum modo ab Latinis repetitae res ac bellum indictum, moremque eum posteri acceperunt.
このとき、このようにしてラティニ人から賠償が要求され、戦争が布告された。 そして、後世の人々はその慣習を受け継いだ。

語釈・文法注

  1. 1.32.1quo comitia habente — 連結関係代名詞 `quo`(前文の `interregem` を指す)と現在分詞 `habente` による独立奪格。「彼(中間王)が民会を主宰するなか」の意。
  2. 1.32.2in avi mores atque instituta regem abiturum — 名詞 `spes` に係る対格不定詞構文(主語 `regem`、不定詞 `abiturum [esse]`)。`abiturum`(`abeo`「立ち去る」の未来分詞)に前置詞 `in` が伴うことで、「〜(の習慣)へと移行する、立ち戻る」という意味を表す。
  3. 1.32.4praeterquam quod avi regno magis necessariam fuisse pacem credebat — アンクスの思考を示す間接話法の中に含まれる構造。`praeterquam quod`(〜であることに加えて)に導かれる節の内部に、`credebat` を主動詞とし、`pacem` を主語、`necessariam fuisse` を不定詞とする対格不定詞構文が入れ子になっている。
  4. 1.32.7dedier — 現在受動態不定詞 `dedi`(`dedo`「引き渡す」)の古風な形式。宗教的・法的な公式文書や儀礼の言葉に特徴的な古体(archaism)。
  5. 1.32.7siris — 動詞 `sino`(許す)の接続法完了2人称単数 `siveris` の短縮形。副詞 `numquam` と共に、強い禁止・祈願(「決して〜させないでください」)を表す。
  6. 1.32.11quarum rerum, litium, causarum condixit pater patratus populi Romani Quiritium patri patrato Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis, quas res nec dederunt nec solverunt nec fecerunt, quas res dari, solvi, fieri oportuit — 先行詞(`rerum, litium, causarum`)が関係詞 `quarum` の格(属格)に同化し、関係節の先頭に引き込まれた構造。さらにその後に `quas res...` と関係代名詞が反復され、法的な厳密さを示す重厚な文体を形成している。主節の動詞は最後にある `quid censes?`(主語に対する諮問)である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.32.1-1.32.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.32.1-1.32.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。