§1.31.1devictis Sabinis cum in magna gloria magnisque opibus regnum Tulli ac tota res Romana esset, nuntiatum regi patribusque est in monte Albano lapidibus pluvisse.
サビニ人が征服され、トゥッルスの王権とローマの国力全体が大きな栄光と多大な富のうちにあったとき、アルバの山で石の雨が降ったということが王と元老院議員たちに報告された。
§1.31.2quod cum credi vix posset, missis ad id visendum prodigium, in conspectu haud aliter, quam cum grandinem venti glomeratam in terras agunt, crebri cecidere caelo lapides.
これをにわかには信じがたかったため、その前兆を視察するために人々が派遣されたが、彼らの目の前で、あたかも風が固まった雹を地上へ駆り立てるときと変わらず、天から多くの石が激しく降り注いだ。
§1.31.3visi etiam audire vocem ingentem ex summi cacuminis luco, ut patrio ritu sacra Albani facerent, quae velut diis quoque simul cum patria relictis oblivioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut fortunae, ut fit, obirati cultum reliquerant deum.
また、山頂の聖林から巨大な声が聞こえ、アルバ人たちに対して、祖国の慣習に従って祭儀を執り行うよう命じているように思われた。 彼らは、祖国を失うと同時に神々をも見捨てたかのようにそれらを忘却に付し、ローマの祭儀を受け入れるか、さもなければ、よくあることだが、運命に憤って神々への崇拝を放棄していたのである。
§1.31.4Romanis quoque ab eodem prodigio novendiale sacrum publice susceptum est, seu voce caelesti ex Albano monte missa — nam id quoque traditur — seu haruspicum monitu;
ローマ人たちもまた、同じ前兆を契機として、公的な九日間の祭儀を開始した。 それはアルバの山から送られた天の声によるものか(なぜならそのことも伝えられているから)、あるいは占い師たちの勧告によるものであった。
mansit certe sollemne, ut, quandoque idem prodigium nuntiaretur, feriae per novem dies agerentur.
いつであれ同じ前兆が報告されたときには、九日間にわたって祝祭日が執り行われるという慣習は、確かにその後も残った。
haud ita multo post pestilentia laboratum est.
それからそれほど経たないうちに、疫病による苦難が始まった。
§1.31.5unde cum pigritia militandi oreretur, nulla tamen ab armis quies dabatur a bellicoso rege, salubriora etiam credente militiae quam domi iuvenum corpora esse, donec ipse quoque longinquo morbo est inplicitus.
そこから軍務への怠惰が生じたが、好戦的な王からは、武器からの休息は一切与えられなかった。 王は、若者たちの身体は家にいるときよりも軍務に服しているときのほうが健康であると信じていたからである。 ついに彼自身もまた、長引く病に冒されるまでは。
§1.31.6tunc adeo fracti simul cum corpore sunt spiritus illi feroces, ut, qui nihil ante ratus esset minus regium quam sacris dedere animum, repente omnibus magnis parvisque superstitionibus obnoxius degeret religionibusque etiam populum inpleret.
そのとき、彼のあの獰猛な精神は、身体と同時にひどく打ち砕かれた。 かつては、祭儀に心を捧げることほど王にふさわしくないことはないと考えていた男が、突然、大小すべての迷信に屈して日々を過ごし、民をも宗教的な畏怖で満たすほどになった。
§1.31.7vulgo iam homines eum statum rerum, qui sub Numa rege fuerat, requirentes, unam opem aegris corporibus relictam, si pax veniaque ab diis inpetrata esset, credebant.
今や一般の人々も、ヌマ王の時代にあったあの事物の状態を懐かしみ、神々からの平和と許しが得られることだけが、病んだ身体に残された唯一の救いであると信じていた。
§1.31.8ipsum regem tradunt volventem commentarios Numae, cum ibi quaedam occulta sollemnia sacrificia Iovi Elicio facta invenisset, operatum iis sacris se abdidisse;
王自身も、ヌマの記録をひもとき、そこでユーピテル・エーリキウスに対してなされた秘密の厳粛な犠牲式を見つけると、それらの祭儀に没頭して身を隠したと伝えられている。
sed non rite initum aut curatum id sacrum esse, nec solum nullam ei oblatam caelestium speciem, sed ira Iovis sollicitati prava religione fulmine ictum cum domo conflagrasse.
しかし、その祭儀は正しく始められなかったか、あるいは執り行われず、天の神々の姿が彼に現れなかっただけでなく、不適切な宗教行為によって引き起こされたユーピテルの怒りにより、雷に打たれて家とともに全焼したという。
Tullus magna gloria belli regnavit annos duos et triginta.
トゥッルスは戦争の大きな栄光のうちに三十二年間統治した。