Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.31.1-1.31.8

異変と疫病およびトゥッルス王の落雷による死

32 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

アルバ山に石の雨が降る前兆に続き、ローマに疫病が蔓延する。これに罹患した好戦的なトゥッルス王はそれまでの不信心から過剰な迷信へと転じるが、ヌマの記録に基づく儀礼を誤った方法で執り行ったため、ユーピテルの雷によって宮殿とともに全焼する。

§1.31.1devictis Sabinis cum in magna gloria magnisque opibus regnum Tulli ac tota res Romana esset, nuntiatum regi patribusque est in monte Albano lapidibus pluvisse.
サビニ人が征服され、トゥッルスの王権とローマの国力全体が大きな栄光と多大な富のうちにあったとき、アルバの山で石の雨が降ったということが王と元老院議員たちに報告された。
§1.31.2quod cum credi vix posset, missis ad id visendum prodigium, in conspectu haud aliter, quam cum grandinem venti glomeratam in terras agunt, crebri cecidere caelo lapides.
これをにわかには信じがたかったため、その前兆を視察するために人々が派遣されたが、彼らの目の前で、あたかも風が固まった雹を地上へ駆り立てるときと変わらず、天から多くの石が激しく降り注いだ。
§1.31.3visi etiam audire vocem ingentem ex summi cacuminis luco, ut patrio ritu sacra Albani facerent, quae velut diis quoque simul cum patria relictis oblivioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut fortunae, ut fit, obirati cultum reliquerant deum.
また、山頂の聖林から巨大な声が聞こえ、アルバ人たちに対して、祖国の慣習に従って祭儀を執り行うよう命じているように思われた。 彼らは、祖国を失うと同時に神々をも見捨てたかのようにそれらを忘却に付し、ローマの祭儀を受け入れるか、さもなければ、よくあることだが、運命に憤って神々への崇拝を放棄していたのである。
§1.31.4Romanis quoque ab eodem prodigio novendiale sacrum publice susceptum est, seu voce caelesti ex Albano monte missa — nam id quoque traditur — seu haruspicum monitu;
ローマ人たちもまた、同じ前兆を契機として、公的な九日間の祭儀を開始した。 それはアルバの山から送られた天の声によるものか(なぜならそのことも伝えられているから)、あるいは占い師たちの勧告によるものであった。
mansit certe sollemne, ut, quandoque idem prodigium nuntiaretur, feriae per novem dies agerentur.
いつであれ同じ前兆が報告されたときには、九日間にわたって祝祭日が執り行われるという慣習は、確かにその後も残った。
haud ita multo post pestilentia laboratum est.
それからそれほど経たないうちに、疫病による苦難が始まった。
§1.31.5unde cum pigritia militandi oreretur, nulla tamen ab armis quies dabatur a bellicoso rege, salubriora etiam credente militiae quam domi iuvenum corpora esse, donec ipse quoque longinquo morbo est inplicitus.
そこから軍務への怠惰が生じたが、好戦的な王からは、武器からの休息は一切与えられなかった。 王は、若者たちの身体は家にいるときよりも軍務に服しているときのほうが健康であると信じていたからである。 ついに彼自身もまた、長引く病に冒されるまでは。
§1.31.6tunc adeo fracti simul cum corpore sunt spiritus illi feroces, ut, qui nihil ante ratus esset minus regium quam sacris dedere animum, repente omnibus magnis parvisque superstitionibus obnoxius degeret religionibusque etiam populum inpleret.
そのとき、彼のあの獰猛な精神は、身体と同時にひどく打ち砕かれた。 かつては、祭儀に心を捧げることほど王にふさわしくないことはないと考えていた男が、突然、大小すべての迷信に屈して日々を過ごし、民をも宗教的な畏怖で満たすほどになった。
§1.31.7vulgo iam homines eum statum rerum, qui sub Numa rege fuerat, requirentes, unam opem aegris corporibus relictam, si pax veniaque ab diis inpetrata esset, credebant.
今や一般の人々も、ヌマ王の時代にあったあの事物の状態を懐かしみ、神々からの平和と許しが得られることだけが、病んだ身体に残された唯一の救いであると信じていた。
§1.31.8ipsum regem tradunt volventem commentarios Numae, cum ibi quaedam occulta sollemnia sacrificia Iovi Elicio facta invenisset, operatum iis sacris se abdidisse;
王自身も、ヌマの記録をひもとき、そこでユーピテル・エーリキウスに対してなされた秘密の厳粛な犠牲式を見つけると、それらの祭儀に没頭して身を隠したと伝えられている。
sed non rite initum aut curatum id sacrum esse, nec solum nullam ei oblatam caelestium speciem, sed ira Iovis sollicitati prava religione fulmine ictum cum domo conflagrasse.
しかし、その祭儀は正しく始められなかったか、あるいは執り行われず、天の神々の姿が彼に現れなかっただけでなく、不適切な宗教行為によって引き起こされたユーピテルの怒りにより、雷に打たれて家とともに全焼したという。
Tullus magna gloria belli regnavit annos duos et triginta.
トゥッルスは戦争の大きな栄光のうちに三十二年間統治した。

語釈・文法注

  1. 1.31.1lapidibus pluvisse — 非人称動詞 pluit(雨が降る)は、降る対象を示す手段の奪格(ここでは lapidibus)を伴う。不定詞 pluvisse は、nuntiatum est(報告された)の主格となる対格不定詞句の述語動詞として機能している。
  2. 1.31.2missis — 独立奪格(absolute ablative)構文であり、省略された代名詞ないし名詞(nuntiis もしくは iis)を修飾する完了分詞。意味的には「(前兆を確かめるために人々が)派遣された後に」となる。
  3. 1.31.3visi — video の受動態完了分詞(複数主格)であり、省略された主語(アルバ人、または派遣された人々)に対応する。「個人的受動構造」(nominativus cum infinitivo)を形成し、「彼らが(声を)聞くのが目撃された」すなわち「彼らは聞くように思われた」と訳す。
  4. 1.31.5salubriora ... corpora esse — 現在分詞 credente(a rege に一致する奪格、原因・理由を表す)に導かれる対格不定詞句。militiae(軍務において)は地格(locative)あるいは与格であり、地格 domi(家庭において)と対比されている。
  5. 1.31.6qui nihil ante ratus esset — 先行詞(のちの degeret の主語である王)を修飾する関係節。接続法 ratus esset は、譲歩的意味(〜だったような男が)あるいは特性を表す。比較級 minus regium の後に、比較の対象として dedere animum(心を捧げること)が並んでいる。
  6. 1.31.8operatum — 脱動詞 operor(従事する、専念する)の完了分詞 operatus。時制は現在的な持続・状態を表し、与格支配(iis sacris)を伴って「それらの祭儀に専念して」の意味となる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.31.1-1.31.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.31.1-1.31.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。