§1.31.1devictis Sabinis cum in magna gloria magnisque opibus regnum Tulli ac tota res Romana esset, nuntiatum regi patribusque est in monte Albano lapidibus pluvisse.
사비니인들이 정복되고 툴루스의 왕권과 로마의 국력 전체가 큰 영광과 막대한 부 속에 있었을 때, 알바 산에 돌비가 내렸다는 사실이 왕과 원로원 의원들에게 보고되었다.
§1.31.2quod cum credi vix posset, missis ad id visendum prodigium, in conspectu haud aliter, quam cum grandinem venti glomeratam in terras agunt, crebri cecidere caelo lapides.
이 일을 좀처럼 믿기 어려웠기 때문에 그 이적을 확인하기 위해 사람들이 파견되었는데, 그들의 눈앞에서, 마치 바람이 뭉쳐진 우박을 땅으로 몰아갈 때와 다름없이, 하늘에서 수많은 돌들이 쏟아져 내렸다.
§1.31.3visi etiam audire vocem ingentem ex summi cacuminis luco, ut patrio ritu sacra Albani facerent, quae velut diis quoque simul cum patria relictis oblivioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut fortunae, ut fit, obirati cultum reliquerant deum.
또한 그들은 산 정상의 성스러운 숲에서 거대한 목소리가 들려오는 것을 들은 듯했는데, 그것은 알바인들에게 조상의 예법에 따라 제사를 지내라는 명령이었다. 그들은 마치 조국과 함께 신들마저 버린 것처럼 제사를 망각 속에 묻어두고 있었으며, 로마의 제사를 받아들였거나 혹은 흔히 그렇듯 운명에 분노하여 신들에 대한 숭배를 저버린 상태였다.
§1.31.4Romanis quoque ab eodem prodigio novendiale sacrum publice susceptum est, seu voce caelesti ex Albano monte missa — nam id quoque traditur — seu haruspicum monitu;
로마인들 역시 동일한 이적을 계기로 공적인 9일간의 제사를 시작했는데, 이는 알바 산에서 보내온 천상의 목소리 때문이거나 — 왜냐하면 그 일 또한 전해지기 때문이다 — 혹은 점술가들의 권고에 의한 것이었다.
mansit certe sollemne, ut, quandoque idem prodigium nuntiaretur, feriae per novem dies agerentur.
언제든 동일한 이적이 보고될 때면 9일 동안 축제를 벌이는 관습은 확실히 유지되었다.
haud ita multo post pestilentia laboratum est.
그 후 얼마 지나지 않아 역병으로 인한 고통이 시작되었다.
§1.31.5unde cum pigritia militandi oreretur, nulla tamen ab armis quies dabatur a bellicoso rege, salubriora etiam credente militiae quam domi iuvenum corpora esse, donec ipse quoque longinquo morbo est inplicitus.
이로부터 군 복무를 기피하는 나태함이 생겨났으나, 호전적인 왕은 무기를 놓는 휴식을 전혀 허락하지 않았다. 그는 젊은이들의 몸이 집에 있을 때보다 군 복무 중에 더 건강하다고 믿었기 때문이며, 마침내 그 자신마저 장기적인 병에 걸릴 때까지 그러했다.
§1.31.6tunc adeo fracti simul cum corpore sunt spiritus illi feroces, ut, qui nihil ante ratus esset minus regium quam sacris dedere animum, repente omnibus magnis parvisque superstitionibus obnoxius degeret religionibusque etiam populum inpleret.
그때 그의 그 사나운 기백은 육신과 함께 여지없이 무너져 내렸다. 이전에는 제사에 마음을 쏟는 것보다 왕답지 못한 일은 없다고 여겼던 자가, 홀연히 크고 작은 온갖 미신에 속박되어 지내며 백성들에게까지 종교적 외경심을 불어넣게 되었다.
§1.31.7vulgo iam homines eum statum rerum, qui sub Numa rege fuerat, requirentes, unam opem aegris corporibus relictam, si pax veniaque ab diis inpetrata esset, credebant.
이제 일반 사람들 사이에서는 누마 왕 치하에 있었던 옛 사태를 그리워하며, 만약 신들로부터 평화와 용서를 얻어낼 수만 있다면 그것이 병든 육신에 남겨진 유일한 구원책이라고 믿었다.
§1.31.8ipsum regem tradunt volventem commentarios Numae, cum ibi quaedam occulta sollemnia sacrificia Iovi Elicio facta invenisset, operatum iis sacris se abdidisse;
왕 자신도 누마의 기록을 들춰보며 그곳에서 유피테르 엘리키우스에게 드려진 어떤 비밀스럽고 엄숙한 희생 제사를 발견하고는, 그 제사에 몰두하여 몸을 숨겼다고 전해진다.
sed non rite initum aut curatum id sacrum esse, nec solum nullam ei oblatam caelestium speciem, sed ira Iovis sollicitati prava religione fulmine ictum cum domo conflagrasse.
그러나 그 제사는 올바르게 시작되거나 치러지지 못했고, 그리하여 천상의 신들이 그에게 모습을 나타내지 않았을 뿐만 아니라, 그릇된 종교 행위로 노여움을 산 유피테르의 진노로 인해 벼락을 맞아 그의 궁전과 함께 전소되었다.
Tullus magna gloria belli regnavit annos duos et triginta.
툴루스는 전쟁의 큰 영광 속에서 32년 동안 통치했다.