Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.28.1-1.28.11

メッティウスの処刑とアルバ人のローマ移住

29 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

トゥッルス王はアルバ軍をローマ陣営に合流させ、集会の最中に武装兵で彼らを取り囲む。王はメッティウスの裏切りを告発し、アルバの人民をローマに移住させて統合することを宣言した上で、メッティウスを戦車で引き裂く残酷な刑に処した。

§1.28.1tum Albanus exercitus, spectator certaminis, deductus in campos.
そのとき、戦闘の傍観者であったアルバ軍は平原へと引き下ろされた。
Mettius Tullo devictos hostes gratulatur; contra Tullus Mettium benigne adloquitur.
メッティウスはトゥッルスに敵が撃破されたことを祝し、これに対してトゥッルスはメッティウスに親切に語りかける。
quod bene vertat, castra Albanos Romanis castris iungere iubet; sacrificium lustrale in diem posterum parat.
これが吉と出るようにと願いつつ、彼はアルバ人にローマの陣営と合流するよう命じ、翌日のための浄化の犠牲式を準備する。
§1.28.2ubi inluxit, paratis omnibus, ut adsolet, vocari ad contionem utrumque exercitum iubet.
夜が明けると、通常通りすべてが準備され、彼は両方の軍隊を民会に召集するよう命じる。
praecones ab extremo orsi primos excivere Albanos.
布告使たちは外側から始めて、まずアルバ人を呼び出した。
hi novitate etiam rei moti, ut regem Romanum contionantem audirent, proximi constitere.
彼らはこの事態の珍しさにも動かされ、ローマの王が演説するのを聞こうと、最も近くに陣取った。
§1.28.3ex conposito armata circumdatur Romana legio;
あらかじめの取り決め通りに、武装したローマの軍団が周囲を取り囲む。
centurionibus datum negotium erat, ut sine mora imperia exequerentur.
百人隊長たちには、遅滞なく命令を実行する任務が与えられていた。
§1.28.4tum ita Tullus infit: “Romani, si umquam ante alias ullo in bello fuit, quod primum dis immortalibus gratias ageretis, deinde vestrae ipsorum virtuti, hesternum id proelium fuit.
そのとき、トゥッルスは次のように語り始めた。 「ローマの市民たちよ、もし以前に他のいかなる戦争において、第一に不滅の神々に、第二にあなた方自身の勇気に感謝すべき理由があったとするならば、昨日のあの戦闘こそがそれであった。
dimicatum est enim non magis cum hostibus quam, quae dimicatio maior atque periculosior est, cum proditione ac perfidia sociorum.
なぜなら、敵との戦い以上に、同盟者の裏切りと不実との戦いが行われたからであり、そしてその後者の戦いこそ、より大きく、より危険なものなのである。
§1.28.5nam, ne vos falsa opinio teneat, iniussu meo Albani subiere ad montes, nec imperium illud meum, sed consilium et imperii simulatio fuit, ut nec vobis ignorantibus deseri vos averteretur a certamine animus et hostibus circumveniri se ab tergo ratis terror ac fuga iniceretur.
なぜなら、あなた方が誤った考えを抱かないように言うが、私の命令なしにアルバ人は山へと登ったのだ。 そしてあの命令は私のものではなく、計画であり、命令を装ったものにすぎなかった。 それは、あなた方が見捨てられたことを知らないままで、見捨てられたことによって戦闘から心が逸らされないようにするためであり、かつ、敵には背後から包囲されたと思わせて、恐怖と逃走を引き起こすためであった。
§1.28.6nec ea culpa, quam arguo, omnium Albanorum est;
そして私が責めるあの罪は、すべてのアルバ人のものではない。
ducem secuti sunt, ut et vos, si quo ego inde agmen declinare voluissem, fecissetis.
彼らは指導者に従ったにすぎない。 それは、もし私がそこからいずれかの方向へ陣形を移動させたいと望んだならば、あなた方もそうしたであろうのと同じことである。
Mettius ille est ductor itineris huius, Mettius idem huius machinator belli, Mettius foederis Romani Albanique ruptor.
あのメッティウスこそがこの行軍の先導者であり、同じくメッティウスこそがこの戦争の謀略者であり、メッティウスこそがローマとアルバの同盟の破壊者である。
audeat deinde talia alius, nisi in hunc insigne iam documentum mortalibus dedero.
もし私が今、この者において、人々に際立った見せしめを示さないならば、今後また誰かが同じようなことをあえて試みるがよい。
§1.28.7centuriones armati Mettium circumsistunt;
」武装した百人隊長たちがメッティウスを取り囲む。
rex cetera, ut orsus erat, peragit: “quod bonum, faustum felixque sit populo Romano ac mihi vobisque, Albani, populum omnem Albanum Romam traducere in animo est, civitatem dare plebi, primores in patres legere, unam urbem, unam rem publicam facere.
王は語り始めた通り、残りの言葉を続ける。 「ローマ人民と私、そしてあなた方にとって、それが善きこと、吉兆、そして幸いとなりますように。 アルバ人たちよ、私は、アルバのすべての人民をローマへ移住させるつもりである。 平民には市民権を与え、主立った者たちを元老院議員に選び、一つの都市、一つの国家を作るつもりである。
ut ex uno quondam in duos populos divisa Albana res est, sic nunc in unum redeat.
かつて一つの国から二つの人民へと分かたれたアルバの国家が、今こうして、再び一つへと戻るように。
§1.28.8ad haec Albana pubes inermis ab armatis saepta in variis voluntatibus communi tamen metu cogente silentium tenet.
」これに対して、武器を持たず武装兵に囲まれたアルバの青年たちは、様々な感情を抱きつつも、共通の恐怖に強制されて、沈黙を守っている。
§1.28.9tum Tullus “Metti Fufeti” inquit, “si ipse discere posses fidem ac foedera servare, vivo tibi ea disciplina a me adhibita esset;
そのとき、トゥッルスは言った。 「メッティウス・フフェティウスよ、もしお前自身が信義と同盟を守ることを学ぶことができるのであれば、お前が生きている間に、私によってその教育が施されたであろう。
nunc, quoniam tuum insanabile ingenium est, at tu tuo supplicio doce humanum genus ea sancta credere, quae a te violata sunt.
しかし今や、お前の性質は治療不可能であるから、お前は自分の処刑によって、お前によって侵された事柄を神聖なものと信じるよう、全人類に示せ。
ut igitur paulo ante animum inter Fidenatem Romanamque rem ancipitem gessisti, ita iam corpus passim distrahendum dabis.
それゆえ、少し前にお前がフィデナエとローマの国家の間で心を二股に引き裂いていたように、今度はお前の肉体をあちこちに引き裂かれるがよい。
§1.28.10exinde duabus admotis quadrigis in currus earum distentum inligat Mettium, deinde in diversum iter equi concitati lacerum in utroque curru corpus, qua inhaeserant vinculis membra, portantes.
」それから、二台の四頭立て戦車が引き寄せられ、その車に、引き伸ばされたメッティウスを縛りつける。 その後、馬たちが反対方向へと急き立てられ、両方の戦車には、縄が結びつけられていた四肢を引きずりながら、引き裂かれた肉体が運ばれていった。
§1.28.11avertere omnes ab tanta foeditate spectaculi oculos.
すべての者がそのあまりに惨たらしい光景から目を背けた。
primum ultimumque illud supplicium apud Romanos exempli parum memoris legum humanarum fuit;
あの処刑は、ローマ人において、人間の法を顧みない処罰の、最初にして最後の例であった。
in aliis gloriari licet nulli gentium mitiores placuisse poenas.
他の件においては、これより穏やかな刑罰が好まれた民族は他にはないと誇ることが許される。 」

語釈・文法注

  1. §1.28.1quod bene vertat — 公式な祈願・誓いの表現であり、「これが吉と出ますように」という意味の慣用的な挿入句。接続法現在 vertat が用いられている。
  2. §1.28.4quae dimicatio maior atque periculosior est — 関係代名詞 quae は、先行する「同盟者の裏切りとの戦い(dimicatio cum proditione)」を指す名詞 dimicatio と性・数が一致しており、挿入節的に「そしてその戦いは〜である」と説明している。
  3. §1.28.5ne vos falsa opinio teneat — 否定の目的節(ne + 接続法現在 teneat)であるが、主節の動作の目的ではなく、「あなた方が誤解しないように(あらかじめ述べるが)」という、話者の発話行為の目的を示す慣用的な表現。
  4. §1.28.6audeat deinde talia alius, nisi... — audeat は接続法現在で、命令または挑戦的な許可(「〜してみるがよい」)を表す。条件節の dedero(未来完了)と組み合わさり、「もし私がこの者に見せしめを与えないならば、他の者が同様の行為を企ててみよ(いや、私は見せしめを与えるので誰も企てないだろう)」という強い警告を表現している。
  5. §1.28.11exempli parum memoris legum humanarum — exempli は属格で、形容詞 memoris (〜を心に留めている)を伴い、さらに memoris は目的格的属格 legum humanarum(人間の法、人道)を支配している。「人間の法をほとんど顧みない処刑の(例)」を構成する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.28.1-1.28.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.28.1-1.28.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。