§1.28.1tum Albanus exercitus, spectator certaminis, deductus in campos.
그때 전투의 방관자였던 알바 군대는 평원으로 철수되었다.
Mettius Tullo devictos hostes gratulatur; contra Tullus Mettium benigne adloquitur.
메티우스는 툴루스에게 적들을 격퇴한 것을 축하했고, 이에 맞서 툴루스는 메티우스에게 친절하게 대답했다.
quod bene vertat, castra Albanos Romanis castris iungere iubet; sacrificium lustrale in diem posterum parat.
이 일이 잘되기를 바라며, 그는 알바인들에게 로마 진영과 합류하도록 명령하고 다음 날을 위한 정화 의식을 준비한다.
§1.28.2ubi inluxit, paratis omnibus, ut adsolet, vocari ad contionem utrumque exercitum iubet.
날이 밝자 모든 것이 평소처럼 준비되었고, 그는 양쪽 군대를 민회로 소집하라고 명령했다.
praecones ab extremo orsi primos excivere Albanos.
전령들은 가장 바깥쪽부터 시작하여 먼저 알바인들을 불러내었다.
hi novitate etiam rei moti, ut regem Romanum contionantem audirent, proximi constitere.
이들 또한 일의 신기함에 이끌려 로마 왕의 연설을 듣기 위해 가장 가까운 곳에 늘어섰다.
§1.28.3ex conposito armata circumdatur Romana legio;
미리 조율한 대로 무장한 로마 군단이 주위를 둘러쌌다.
centurionibus datum negotium erat, ut sine mora imperia exequerentur.
백인대장들에게는 지체 없이 명령을 실행하라는 임무가 주어져 있었다.
§1.28.4tum ita Tullus infit: “Romani, si umquam ante alias ullo in bello fuit, quod primum dis immortalibus gratias ageretis, deinde vestrae ipsorum virtuti, hesternum id proelium fuit.
그때 툴루스는 이렇게 말을 시작했다. "로마 시민들이여, 이전에 다른 어떤 전쟁에서도 먼저 불멸의 신들께 감사하고, 다음으로 여러분 자신의 용맹함에 감사해야 할 이유가 있었다면, 어제의 그 전투가 바로 그러했습니다.
dimicatum est enim non magis cum hostibus quam, quae dimicatio maior atque periculosior est, cum proditione ac perfidia sociorum.
왜냐하면 우리는 적들과 싸웠을 뿐만 아니라, 그보다 훨씬 더 크고 위험한 싸움인 동맹국들의 배신 및 불신과 싸웠기 때문입니다.
§1.28.5nam, ne vos falsa opinio teneat, iniussu meo Albani subiere ad montes, nec imperium illud meum, sed consilium et imperii simulatio fuit, ut nec vobis ignorantibus deseri vos averteretur a certamine animus et hostibus circumveniri se ab tergo ratis terror ac fuga iniceretur.
여러분이 그릇된 생각을 품지 않도록 말해두자면, 알바인들은 내 명령 없이 산으로 올라갔습니다. 그리고 저 명령은 내 지시가 아니라 계획된 것이자 명령의 시늉이었으니, 이는 여러분이 버려졌다는 사실을 모른 채 전투에서 마음이 흩어지지 않도록 하고, 적들에게는 배후에서 포위되었다고 생각하게 만들어 공포와 도망치고 싶은 마음을 불어넣기 위함이었습니다.
§1.28.6nec ea culpa, quam arguo, omnium Albanorum est;
그리고 내가 고발하는 저 잘못은 모든 알바인의 죄가 아닙니다.
ducem secuti sunt, ut et vos, si quo ego inde agmen declinare voluissem, fecissetis.
그들은 지도자를 따랐을 뿐이니, 만일 내가 그곳에서 대열을 다른 곳으로 돌리려 했다면 여러분 역시 그렇게 했을 것과 같습니다.
Mettius ille est ductor itineris huius, Mettius idem huius machinator belli, Mettius foederis Romani Albanique ruptor.
저 메티우스야말로 이 행군의 선도자이며, 똑같이 저 메티우스야말로 이 전쟁의 모의자이자, 로마와 알바 간 동맹의 파괴자입니다.
audeat deinde talia alius, nisi in hunc insigne iam documentum mortalibus dedero. ” §1.28.7centuriones armati Mettium circumsistunt;
만일 내가 이 자에게 세상 사람들을 위한 본보기로 엄중한 교훈을 보여주지 않는다면, 향후 다른 이가 감히 이와 같은 짓을 도모하도록 내버려 두라." 무장한 백인대장들이 메티우스를 둘러쌌다.
rex cetera, ut orsus erat, peragit: “quod bonum, faustum felixque sit populo Romano ac mihi vobisque, Albani, populum omnem Albanum Romam traducere in animo est, civitatem dare plebi, primores in patres legere, unam urbem, unam rem publicam facere.
왕은 시작한 대로 나머지 말을 이어갔다. "로마 백성과 나, 그리고 알바인들이여, 여러분에게 이것이 선하고 상서로우며 복된 일이 되기를 비오. 나는 알바의 모든 백성을 로마로 이주시키고, 평민에게는 시민권을 주며, 우두머리들을 원로원 의원으로 뽑아 하나의 도시, 하나의 국가를 만들고자 하오.
ut ex uno quondam in duos populos divisa Albana res est, sic nunc in unum redeat. ” §1.28.8ad haec Albana pubes inermis ab armatis saepta in variis voluntatibus communi tamen metu cogente silentium tenet.
과거에 하나의 국가에서 두 백성으로 나뉘었던 알바의 나라가, 이제 다시 하나로 돌아가게 하려는 것이오." 이에 대해 무장을 하지 않은 채 무장병들에게 둘러싸인 알바의 청년들은 제각각 다른 생각을 품으면서도, 공통된 두려움에 짓눌려 침묵을 지켰다.
§1.28.9tum Tullus “Metti Fufeti” inquit, “si ipse discere posses fidem ac foedera servare, vivo tibi ea disciplina a me adhibita esset;
그때 툴루스는 말했다. "메티우스 푸페티우스여, 만일 그대 스스로 신의와 동맹을 지키는 법을 배울 수 있었다면, 그대가 살아 있는 동안 내가 그 가르침을 베풀었을 것이오.
nunc, quoniam tuum insanabile ingenium est, at tu tuo supplicio doce humanum genus ea sancta credere, quae a te violata sunt.
하지만 이제 그대의 천성은 치유 불가능하니, 그대는 자신의 형벌로써 그대에 의해 침해된 것들이 신성함을 온 인류에게 가르치도록 하시오.
ut igitur paulo ante animum inter Fidenatem Romanamque rem ancipitem gessisti, ita iam corpus passim distrahendum dabis. ” §1.28.10exinde duabus admotis quadrigis in currus earum distentum inligat Mettium, deinde in diversum iter equi concitati lacerum in utroque curru corpus, qua inhaeserant vinculis membra, portantes.
그러므로 조금 전에 그대가 피데나에와 로마 사이에서 마음을 양다리 걸쳤던 것처럼, 이제 그대의 몸뚱이를 사방으로 찢기도록 내놓으시오." 그러고 나서 네 마리 말이 끄는 전차 두 대를 끌고 와, 그 전차들에 사지가 늘려진 메티우스를 묶었다. 이윽고 말들이 서로 다른 방향으로 급히 몰아쳐지자, 전차들은 밧줄에 묶여 있던 사지를 붙잡은 채 찢겨 나간 몸뚱이를 각각 싣고 가 버렸다.
§1.28.11avertere omnes ab tanta foeditate spectaculi oculos.
모든 사람이 그토록 끔찍한 구경거리로부터 눈을 돌렸다.
primum ultimumque illud supplicium apud Romanos exempli parum memoris legum humanarum fuit;
저 형벌은 로마인들에게 인간의 법을 전혀 고려하지 않은 처벌의 처음이자 마지막 선례였다.
in aliis gloriari licet nulli gentium mitiores placuisse poenas.
다른 경우들에 있어서는 로마보다 더 가벼운 형벌을 승인한 민족이 없다고 자랑해도 좋을 것이다."