Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.24.1-1.24.9

三つ子の決闘の合意とローマ・アルバ間の条約締結

25 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

両軍にいた三つ子の兄弟(ホラティウスとクリアティウス)による決闘で国の支配権を決めることが合意され、両国間で厳粛な条約締結の儀式が執り行われる。

§1.24.1forte in duobus tum exercitibus erant trigemini fratres nec aetate nec viribus dispares. Horatios Curiatiosque fuisse satis constat, nec ferme res antiqua alia est nobilior; tamen in re tam clara nominum error manet, utrius populi Horatii, utrius Curiatii fuerint. auctores utroque trahunt; plures tamen invenio, qui Romanos Horatios vocent; hos ut sequar, inclinat animus. §1.24.2cum trigeminis agunt reges, ut pro sua quisque patria dimicent ferro: ibi imperium fore, unde victoria fuerit. nihil recusatur; tempus et locus convenit. §1.24.3priusquam dimicarent, foedus ictum inter Romanos et Albanos est his legibus, ut, cuius populi cives eo certamine vicissent, is alteri populo cum bona pace imperitaret. §1.24.4foedera alia aliis legibus, ceterum eodem modo omnia fiunt. tum ita factum accepimus, nec ullius vetustior foederis memoria est. fetialis regem Tullum ita rogavit: “iubesne me, rex, cum patre patrato populi Albani foedus ferire?” iubente rege “sagmina” inquit “te, rex, posco. ” §1.24.5rex ait: “puram tollito. ” fetialis ex arce graminis herbam puram attulit. postea regem ita rogavit: “rex, facisne me tu regium nuntium populi Romani Quiritium, vasa comitesque meos?” rex respondit: “quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat, facio. ” §1.24.6fetialis erat M. Valerius; is patrem patratum Sp. Fusium fecit verbena caput capillosque tangens. pater patratus ad ius iurandum patrandum id est sanciendum fit foedus multisque id verbis, quae longo effata carmine non operae est referre, peragit. §1.24.7legibus deinde recitatis “audi” inquit, “Iuppiter, audi, pater patrate populi Albani, audi tu, populus Albanus: ut illa palam prima postrema ex illis tabulis cerave recitata sunt sine dolo malo utique ea hic hodie rectissime, intellecta sunt, illis legibus populus Romanus prior non deficiet. §1.24.8si prior defexit publico consilio dolo malo, tum illo die, Diespiter, populum Romanum sic ferito, ut ego hunc porcum hic hodie feriam; tantoque magis ferito, quanto magis potes pollesque. ” §1.24.9id ubi dixit, porcum saxo silice percussit. sua item carmina Albani suumque ius iurandum per suum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt.
たまたま、そのとき両方の軍の中に、年齢も力も互いに劣らない三つ子の兄弟がいた。彼らがホラティウス兄弟とクリアティウス兄弟であったことは十分に定説となっており、これほど有名な古代の出来事はほかにほとんどない。しかし、これほど明白な出来事であるにもかかわらず、どちらの民にホラティウス兄弟が、どちらにクリアティウス兄弟が属していたかという、名前に関する混同が残っている。著述家たちは双方の説を主張している。しかし、ローマ人をホラティウスと呼ぶ者の方が多く見つかる。彼らに従おうと、私の心は傾いている。王たちは三つ子の兄弟たちと交渉し、それぞれが自分の祖国のために剣で戦うようにした。勝利を得た側に支配権が帰することになる。何も拒否されず、時間と場所が合意された。彼らが戦う前に、ローマ人とアルバ人との間で、次のような条件で条約が結ばれた。すなわち、その決闘においてどちらの民の市民が勝利を収めても、その民がもう一方の民を平和のうちに支配するというものである。条約によって条件は異なるが、それ以外のすべての手続きは同じ方法で行われる。当時、次のように行われたと我々は伝えており、これより古い条約の記憶は存在しない。フェティアリス(神聖使節)はトゥッルス王に次のように尋ねた。「王よ、あなたは私に、アルバの民のパテル・パトラトゥス(立約代表)と条約を結ぶことを命じられますか?」王が命じると、彼は言った。「王よ、あなたに聖なる草を求めます。」王は言った。「汚れのないものを取れ。」フェティアリスは城砦から汚れのない芝の草を持ってきた。その後、彼は王にこのように尋ねた。「王よ、あなたは私を、私の器や同伴者たちとともに、ローマのクィリテス民の王の使者とされますか?」王は答えた。「私とローマのクィリテス民に害が及ばない限りにおいて、そうしよう。」フェティアリスはマルクス・ヴァレリウスであった。彼はヴェルベナ(神聖な植物)でスプリウス・フシウスの頭と髪に触れ、彼をパテル・パトラトゥスに任命した。パテル・パトラトゥスは誓いを立てるため、すなわち条約を神聖化するために任命され、長い歌(定型文)で唱えられる多くの言葉をもってそれを執り行うが、それをここに再現することは骨折り損であろう。それから条項が朗読された後、彼は言った。「聞け、ユピテルよ。聞け、アルバの民のパテル・パトラトゥスよ。聞け、アルバの民よ。それらの板や蝋板から最初から最後まで公に朗読された通りに、悪意なく、そして今日ここで最も正しく理解された通りに、それらの条項からローマの民が先に違背することはない。もし公の決定と悪意によって先に違背したならば、その日、ディエスピテルよ、私が今日ここでこの豚を打つように、そのようにローマの民を打たれよ。そして、あなたがより大きな力と権能を持っておられる分だけ、それだけ激しく彼らを打たれよ。」彼がこう言うと、燧石で豚を打った。同様に、アルバ人も彼らの独裁官と神官たちを通じて、彼ら自身の歌と誓いを執り行った。

語釈・文法注

  1. 1.24.1utrius populi Horatii, utrius Curiatii fuerint — 間接疑問節。属格の utrius は疑問代名詞 uter(「二つのうちどちらの」)の単数属格で、所属・所有を表す。接続法完了の fuerint は、主節の現在時制の動詞 manet に対する過去の事実を表す(時制の一致)。
  2. 1.24.5quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat — 制限・条件を表す関係節。接続法現在 fiat が用いられ、「〜である限りにおいて」「〜を伴わない形で」という但し書き(proviso)を表す。名詞 fraude は、ここでは「欺瞞」ではなく「害」「不利益」の意味。
  3. 1.24.8defexit — 古風な未来完了形。通常の defecerit(deficio「背く、離脱する」の未来完了・三人称単数)に相当する、宗教・法律上の定型表現における古い動詞変化であり、未来の仮定を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.24.1-1.24.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.24.1-1.24.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。