§1.24.1forte in duobus tum exercitibus erant trigemini fratres nec aetate nec viribus dispares.
마침 그때 두 군대 안에는 나이로 보나 힘으로 보나 뒤지지 않는 세 쌍둥이 형제들이 있었다.
Horatios Curiatiosque fuisse satis constat, nec ferme res antiqua alia est nobilior;
그들이 호라티우스 형제들과 쿠리아티우스 형제들이었다는 것은 충분히 알려져 있으며, 고대의 일치고 이보다 더 유명한 것은 거의 없다.
tamen in re tam clara nominum error manet, utrius populi Horatii, utrius Curiatii fuerint.
그러나 이처럼 유명한 일임에도 불구하고, 호라티우스 형제가 어느 쪽 백성에 속했고 쿠리아티우스 형제가 어느 쪽 백성에 속했는지에 대한 이름의 혼선이 남아 있다.
auctores utroque trahunt;
저술가들은 양쪽으로 의견이 갈린다.
plures tamen invenio, qui Romanos Horatios vocent; hos ut sequar, inclinat animus.
하지만 나는 로마인들을 호라티우스라고 부르는 이들을 더 많이 발견하며, 이들을 따르고자 마음이 기운다.
§1.24.2cum trigeminis agunt reges, ut pro sua quisque patria dimicent ferro: ibi imperium fore, unde victoria fuerit.
왕들은 세 쌍둥이들과 타협하여, 각자 자기 조국을 위해 칼로 싸우도록 했다. 승리가 나오는 곳에 지배권이 있으리라는 조건이었다.
nihil recusatur; tempus et locus convenit.
아무것도 거부되지 않았으며, 시간과 장소가 합의되었다.
§1.24.3priusquam dimicarent, foedus ictum inter Romanos et Albanos est his legibus, ut, cuius populi cives eo certamine vicissent, is alteri populo cum bona pace imperitaret.
그들이 싸우기 전에, 로마인들과 알바인들 사이에 다음과 같은 조건으로 조약이 체결되었다. 즉, 그 대결에서 승리한 시민이 속한 백성이 다른 쪽 백성을 평화롭게 지배한다는 것이었다.
§1.24.4foedera alia aliis legibus, ceterum eodem modo omnia fiunt.
조약마다 조건은 다르지만, 그 밖의 모든 것은 같은 방식으로 행해진다.
tum ita factum accepimus, nec ullius vetustior foederis memoria est.
당시 다음과 같이 행해졌다고 우리는 전해 들었으며, 이보다 더 오래된 조약의 기억은 존재하지 않는다.
fetialis regem Tullum ita rogavit: “iubesne me, rex, cum patre patrato populi Albani foedus ferire?” iubente rege “sagmina” inquit “te, rex, posco. ” §1.24.5rex ait: “puram tollito. ” fetialis ex arce graminis herbam puram attulit.
페티알리스 신관이 툴루스 왕에게 다음과 같이 물었다. “왕이시여, 저에게 알바 백성의 파테르 파트라투스와 조약을 맺도록 명하시겠습니까?” 왕이 명령하자 그는 말했다. “왕이시여, 당신께 신성한 풀을 요청합니다.” 왕이 말했다. “깨끗한 것으로 취하라.” 페티알리스는 성채에서 깨끗한 잔디 풀을 가져왔다.
postea regem ita rogavit: “rex, facisne me tu regium nuntium populi Romani Quiritium, vasa comitesque meos?” rex respondit: “quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat, facio. ” §1.24.6fetialis erat M. Valerius;
그 후에 그는 왕에게 다음과 같이 물었다. “왕이시여, 당신께서는 저를 로마 퀴리테스 백성의 왕의 사절로 삼으시고, 제 기물들과 동행자들도 그렇게 하시겠습니까?” 왕은 대답했다. “나와 로마 퀴리테스 백성에게 해가 되지 않는 한에서, 그렇게 하겠노라.” 페티알리스 신관은 마르쿠스 발레리우스였다.
is patrem patratum Sp. Fusium fecit verbena caput capillosque tangens.
그는 버베나 풀로 머리와 머리카락을 만지며 스푸리우스 푸시우스를 파테르 파트라투스로 삼았다.
pater patratus ad ius iurandum patrandum id est sanciendum fit foedus multisque id verbis, quae longo effata carmine non operae est referre, peragit.
파테르 파트라투스는 선서를 완수하는, 즉 조약을 신성화하기 위해 세워지며, 긴 노래로 읊어지는 많은 말로 이를 거행하는데, 이를 여기에 그대로 전하는 것은 수고할 만한 가치가 없다.
§1.24.7legibus deinde recitatis “audi” inquit, “Iuppiter, audi, pater patrate populi Albani, audi tu, populus Albanus: ut illa palam prima postrema ex illis tabulis cerave recitata sunt sine dolo malo utique ea hic hodie rectissime, intellecta sunt, illis legibus populus Romanus prior non deficiet.
그다음에 조건들이 낭독되자 그는 말했다. “들으소서, 유피테르여, 들으소서, 알바 백성의 파테르 파트라투스여, 들으소서, 알바 백성이여. 저 판들이나 납판에서 처음부터 끝까지 공개적으로 낭독된 대로, 악의 없이, 그리고 오늘 여기에서 가장 올바르게 이해된 바대로, 그 조건들로부터 로마 백성이 먼저 이탈하지 않을 것이다.
§1.24.8si prior defexit publico consilio dolo malo, tum illo die, Diespiter, populum Romanum sic ferito, ut ego hunc porcum hic hodie feriam;
만약 로마 백성이 공적인 결정과 악의로 먼저 이탈한다면, 디에스피테르여, 그날에 내가 오늘 여기서 이 돼지를 치는 것처럼 로마 백성을 그렇게 치소서.
tantoque magis ferito, quanto magis potes pollesque. ” §1.24.9id ubi dixit, porcum saxo silice percussit.
당신께서 더 강하시고 더 큰 능력을 지니고 계신 만큼, 그만큼 더 강하게 치소서.” 이 말을 마친 뒤, 그는 부싯돌로 돼지를 쳤다.
sua item carmina Albani suumque ius iurandum per suum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt.
알바인들 역시 자신들의 독재관과 사제들을 통해 자신들의 노래와 선서를 거행했다.