§1.21.1ad haec consultanda procurandaque multitudine omni a vi et armis conversa et animi aliquid agendo occupati erant, et deorum assidua insidens cura, cum interesse rebus humanis caeleste numen videretur, ea pietate omnium pectora imbuerat, ut fides ac ius iurandum pro obnoxio legurm ac poenarum metu civitatem regerent.
これらを諮問し執り行うために、全群衆が暴力や武器から遠ざけられ、その精神が何らかの活動に従事させられていたこと、そして、天上の神格が人間の営みに関与していると見えたことから、神々に対する絶えざる畏敬の念が人々の心に深く根づき、彼らの心をそのような敬虔さで満たしたため、法律や罰への服従的な恐怖の代わりに、信頼と誓誓が国家を支配するようになった。
§1.21.2et cum ipsi se homines in regis velut unici exempli mores formarent, tum finitumi etiam populi, qui antea castra, non urbem positam in medio ad sollicitandam omnium pacem crediderant, in eam verecundiam adducti sunt, ut civitatem totam in cultum versam deorum violare ducerent nefas.
そして、人々自身が、唯一の手本としての王の生き方に己を適応させていただけでなく、かつては万人の平和を脅かすために、その中央に置かれたのは都市ではなく軍営であると信じていた近隣の諸民族までもが、神々への崇拝に全身全霊を捧げている国家を侵すことは不敬であるとみなすほどの畏敬の念を抱くに至った。
§1.21.3lucus erat, quem medium ex opaco specu fons perenni rigabat aqua.
ひとつの聖林があり、その中央を、うっそうとした洞窟から湧き出る泉が絶えることのない水で潤していた。
quo quia se persaepe Numa sine arbitris velut ad congressum deae inferebat, Camenis eum lucum sacravit, quod earum ibi concilia cum coniuge sua Egeria essent.
そこへヌマは、目撃者もなしに、まるで女神との逢瀬に向かうかのように頻繁に赴いていたため、彼はその聖林をカメーナたちに捧げた。 そこは彼女たちの集会が彼の妻エゲリアとともに開かれる場所であったからである。
§1.21.4et Fidei sollemne instituit.
また、彼は「信義」の祭礼を制定した。
ad id sacrarium flamines bigis curru arcuato vehi iussit manuque ad digitos usque involuta rem divinam facere, significantes fidem tutandam sedemque eius etiam in dexteris sacratam esse.
その神殿へ、神官たちが天蓋付きの二頭立ての馬車に乗って赴き、指先に至るまで手を布で包んだ状態で神事を行うよう命じた。 これは、信義が守られるべきであり、その座が右手の中にも神聖なものとして定められていることを示すためであった。
§1.21.5multa alia sacrificia locaque sacris faciendis, quae Argeos pontifices vocant, dedicavit.
彼はその他にも多くの犠牲式や、大聖職者たちが「アルゲイ」と呼ぶ、神事を行うための場所を奉献した。
omnium tamen maximum eius operum fuit tutela per omne regni tempus haud minor pacis quam regni.
しかし、彼のすべての業績のうちで最大のものは、その治世の全期間を通じて、王権に劣らず平和を守り抜いたことであった。
§1.21.6ita duo deinceps reges, alius alia via, ille bello hic pace, civitatem auxerunt.
このようにして、相次ぐ二人の王は、それぞれ異なる方法によって、一方は戦争によって、他方は平和によって、国家を発展させた。
Romulus septem et triginta regnavit annos, Numa tres et quadraginta.
ロムルスは37年間、ヌマは43年間統治した。
cum valida tum temperata et belli et pacis artibus erat civitas.
国家は、戦争と平和の双方の技術によって、強固であると同時に調和のとれたものとなっていた。