Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §1.18.1-1.18.10

ヌマ・ポンピリウスの選出と鳥占いによる即位

19 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

元老院と平民は、正義と敬神で名高きサビニの賢者ヌマ・ポンピリウスを次の王に選出する。ヌマはアウスピキウム(鳥占い)によって神々の承認を得て、正式に王となる。

§1.18.1Inclita iustitia religioque ea tempestate Numae Pompili erat.
その当時、ヌマ・ポンピリウスの正義と敬神の念は傑出したものであった。
Curibus Sabinis habitabat, consultissimus vir, ut in illa quisquam esse aetate poterat, omnis divini atque humani iuris.
彼はサビニのクレスに住んでおり、当時の人として可能であった限りにおいて、すべての神法および人法に最も精通した人物であった。
§1.18.2auctorem doctrinae eius, quia non extat alius, falso Samium Pythagoram edunt, quem Servio Tullio regnante Romae, centum amplius post annos, in ultima Italiae ora circa Metapontum Heracleamque et Crotona iuvenum aemulantium studia coetus habuisse constat.
彼の教えの創始者として、他にふさわしい人物が存在しないため、人々はサモス人ピュタゴラスを誤って挙げている。 しかし、ピュタゴラスが、セルウィウス・トゥッリウスがローマを支配していた時代、すなわち100年以上後になって、イタリアの最果ての地、メタポントゥム、ヘラクレア、クロトンの周辺で、熱心に学ぶ若者たちの集いを持っていたことは明らかである。
§1.18.3ex quibus locis, etsi eiusdem aetatis fuisset, quae fama in Sabinos? aut quo linguae commercio quemquam ad cupiditatem discendi excivisset? quove praesidio unus per tot gentes dissonas sermone moribusque pervenisset?
それらの場所から、仮に同時代人であったとしても、いかなる評判がサビニ人のもとに届き得ただろうか。 あるいは、いかなる言語の交わりによって、誰かのなかに学びへの熱望を呼び起こし得ただろうか。 あるいは、いかなる護衛によって、たった一人の人間が、言葉も習慣も異なるこれほど多くの部族を通り抜けて到達し得ただろうか。
§1.18.4suopte igitur ingenio temperatum animum virtutibus fuisse opinor magis instructumque non tam peregrinis artibus quam disciplina tetrica ac tristi veterum Sabinorum, quo genere nullum quondam incorruptius fuit.
したがって、私は彼の精神が自らの天性によって徳へと調えられており、また異邦の学問によってというよりは、かつてそれ以上に純朴な部族はなかった古来のサビニ人の厳格で堅苦しい規律によって培われていたのだと考えている。
§1.18.5audito nomine Numae patres Romani, quamquam inclinari opes ad Sabinos rege inde sumpto videbantur, tamen neque se quisquam nec factionis suae alium nec denique patrum aut civium quemquam praeferre illi viro ausi ad unum omnes Numae Pompilio regnum deferendum decernunt.
ヌマの名を聞くと、ローマの元老院議員たちは、そこから王を迎えることで勢力がサビニ人に傾くように思われたものの、自分自身も、自分の派閥の者も、さらには元老院議員や市民の誰一人として、あの男より優先することを敢えて望まなかったため、全員一致でヌマ・ポンピリウスに王位を委ねることを決議した。
§1.18.6accitus, sicut Romulus augurato urbe condenda regnum adeptus est, de se quoque deos consuli iussit.
召喚された彼は、ロームルスが鳥占いによって都市建設の際に王位を得たように、自分についても神々の神託が仰がれるべきだと命じた。
inde ab augure, cui deinde honoris ergo publicum id perpetuumque sacerdotium fuit, deductus in arcem in lapide ad meridiem versus consedit.
その後、後に敬意を表して公的で恒久的な神官職となった鳥占官に導かれて、彼は城砦へと上り、南を向いて石の上に座った。
§1.18.7augur ad laevam eius capite velato sedem cepit, dextra manu baculum sine nodo aduncum tenens, quem lituum appellarunt.
鳥占官は頭を覆い、彼の左側に座を占め、右手には彼らがリトゥウスと呼んだ、節のない曲がった杖を持っていた。
inde ubi prospectu in urbem agrumque capto deos precatus regiones ab oriente ad occasum determinavit, dextras ad meridiem partes, laevas ad septentrionem esse dixit,
そこから、都市と耕地への見晴らしを確保した上で、神々に祈りを捧げ、東から西へと境界線を定め、右側を南、左側を北であると告げた。
§1.18.8signum contra, quoad longissime conspectum oculi ferebant, animo finivit;
そして反対側の目印を、眼の届く限り遠くへと、心の中で決定した。
tum lituo in laevam manum translato dextra in caput Numae imposita precatus ita est:
それからリトゥウスを左手へと持ち替え、右手をヌマの頭に置いて、次のように祈った。
§1.18.9“Iuppiter pater, si est fas hunc Numam Pompilium, cuius ego caput teneo, regem Romae esse, uti tu signa nobis certa adclarassis inter eos fines, quos feci.
「父なるユピテルよ、私がその頭に手を置いているこのヌマ・ポンピリウスがローマの王となることが神法に適うならば、私が定めたこれらの境界の間に、確かな兆候を我々に示し開示してください。
” tum peregit verbis auspicia, quae mitti vellet.
」それから、どのような鳥占いの兆候が送られるべきかを言葉で定めた。
§1.18.10quibus missis declaratus rex Numa de templo descendit.
これらの兆候が送られると、ヌマは王として宣言され、神殿の敷地から下りていった。

語釈・文法注

  1. 1.18.1consultissimus ... iuris — 最上級形容詞 consultissimus は、何に精通しているかを示すために客観的属格をとる。ここでは omnis divini atque humani iuris(すべての神法および人法)がこれに当たる。
  2. 1.18.4temperatum animum virtutibus fuisse ... instructumque — opinor(私は思う)に導かれる対格不定詞構文であり、animum が主語対格、fuisse が不定詞、temperatum と instructum が述語形容詞(分詞)として主語 animum に一致している。magis は opinor(むしろ〜と考える)を修飾するか、あるいは instructum を強める役割を持つ。
  3. 1.18.9adclarassis — 古風な完了接続法(または未来完了直説法)の形であり、adclaraveris に相当する。ここでは uti(ut)に導かれ、宗教的な祈祷文において神々の確かな承認を求める強い願望を表している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §1.18.1-1.18.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:1.18.1-1.18.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。