§1.3.71si modo plura mihi bona sunt, inclinet, amari
もし私の長所の方が多ければ、そちらに傾くように。 愛されたいと望むなら。
§1.3.72si volet: hac lege in trutina ponetur eadem.
この条件のもとで、彼は同じ天秤に載せられるだろう。
§1.3.73qui, ne tuberibus propriis offendat amicum, §1.3.74postulat, ignoscet verrucis illius: aequum est
自分の大きなコブで友人を不快にさせないことを求める者は、友人のイボを許すのが当然だ。
§1.3.75peccatis veniam poscentem reddere rursus.
罪への許しを求める者が、今度は自らも許しを与えるのは公正である。
§1.3.76denique, quatenus excidi penitus vitium irae, §1.3.77cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non §1.3.78ponderibus modulisque suis ratio utitur ac res §1.3.79ut quaeque est, ita suppliciis delicta coercet?
結局のところ、怒りという欠点を根こそぎ取り除くことができず、愚者にへばりついている他の欠点も同様であるなら、なぜ理性が自らの重りと尺度を用いて、それぞれの事柄に応じて、その罪過をしかるべき処罰で抑制しないのか?
§1.3.80siquis eum servum, patinam qui tollere iussus §1.3.81semesos piscis tepidumque ligurrierit ius, §1.3.82in cruce suffigat, Labeone insanior inter §1.3.83sanos dicatur.
もし、大皿を下げるよう命じられた奴隷が、食べ残しの魚と生温かいソースを舐めたからといって、十字架につるすなら、正気の人々の間でラベオよりも狂っていると言われるだろう。
quanto hoc furiosius atque §1.3.84maius peccatum est: paulum deliquit amicus, §1.3.85quod nisi concedas, habeare insuavis: acerbus
しかし、これに比べて次の過ちはなんと狂気じみており、大きいことか。 友人がほんの少し過ちを犯した、それを許さなければお前は不親切と思われる。
§1.3.86odisti et fugis ut Drusonem debitor aeris,
それなのに、お前は激しく彼を憎み、借金取りがドルソから逃げるように逃げ去るのだ。
§1.3.87qui nisi, cum tristes misero venere Kalendae, §1.3.88mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras §1.3.89porrecto iugulo historias captivus ut audit.
あの気の毒な債務者は、憂鬱な朔日がやって来た時に、利息や元金をどこからともなく工面できなければ、首を差し出し、捕虜のように退屈な歴史の語りを聞かされるのだ。
酔ってベッドを汚したとか、エウアンドロスの手ですり減った小皿を落として割った。
§1.3.92aut positum ante mea quia pullum in parte catini §1.3.93sustulit esuriens, minus hoc iucundus amicus
このような理由で、あるいは、大皿の私の側の部分に置かれていたチキンを空腹のあまり彼が取って食べたからといって、その友人は私にとって好ましくない者となるべきだろうか?
§1.3.94sit mihi? quid faciam, si furtum fecerit aut si §1.3.95prodiderit conmissa fide sponsumve negarit?
もし彼が盗みを働いたり、あるいは信託された秘密を漏らしたり、約束を否認したりしたら、私はどうすればいいのか?
§1.3.96quis paria esse fere placuit peccata, laborant,
すべての罪はほぼ同等であるとする人々は、現実に直面したときに困惑する。
§1.3.97cum ventum ad verum est: sensus moresque repugnant §1.3.98atque ipsa utilitas, iusti prope mater et aequi.
常識や道徳がそれに反抗し、さらには正義と公平のいわば母親である実利そのものも反抗するからだ。
§1.3.99cum prorepserunt primis animalia terris, §1.3.100mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter §1.3.101unguibus et pugnis, dein fustibus atque ita porro §1.3.102pugnabant armis, quae post fabricaverat usus,
初期の地上から動物たちが這い出してきたとき、物言わぬ不格好な獣の群れは、どんぐりや寝床をめぐって、爪や拳で、次に棍棒で、そしてさらにその先は、後に経験が作り出した武器によって戦い合った。
ついに、彼らが自らの声や感情を表現するための言葉や名前を発明するに及んで。
dehinc absistere bello, §1.3.105oppida coeperunt munire et ponere leges, §1.3.106ne quis fur esset neu latro neu quis adulter.
それから戦争をやめ、都市を築いて防壁を巡らし、法律を制定し始めた、誰も泥棒や強盗、あるいは姦同者とならないように。
§1.3.107nam fuit ante Helenam cunnus taeterrima belli §1.3.108causa, sed ignotis perierunt mortibus illi, §1.3.109quos Venerem incertam rapientis more ferarum §1.3.110viribus editior caedebat ut in grege taurus.
なぜなら、ヘレネ以前にも女性の陰部は最も恐ろしい戦争の原因であったが、彼らは誰に知られることもなく死んでいった、野生の獣の習性のように、不確かな愛を奪い合う彼らを、力に勝る者が、群れの中の牡牛のように殺戮していたのだ。
§1.3.111iura inventa metu iniusti fateare necesse est, §1.3.112tempora si fastosque velis evolvere mundi.
不正への恐怖から法が発明されたことは、認めざるを得ないだろう、もし世界の歴史や年代記を繙いてみたいと思うなら。
§1.3.113nec Natura potest iusto secernere iniquum, §1.3.114dividit ut bona diversis, fugienda petendis,
自然は、正しいことと正しくないことを区別することはできない、良いことと悪いこと、避けるべきことと求めるべきことを区別するようには。
§1.3.115nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque, §1.3.116qui teneros caules alieni fregerit horti §1.3.117et qui nocturnus sacra Divum legerit.
また、理性も次のことを論証しはしない、同等かつ同じ罪を犯しているなどと、他人の庭の柔らかいキャベツの茎を折った者と、夜間に神々の聖物を盗み出した者とが。
adsit §1.3.118regula, peccatis quae poenas inroget aequas,
ふさわしい基準が存在すべきだ、罪に対して公正な罰を科すための。
§1.3.119ne scutica dignum horribili sectere flagello.
軽い鞭に値する者を、恐ろしい革鞭で打つことがないように。
§1.3.120nam ut ferula caedas meritum maiora subire §1.3.121verbera, non vereor, cum dicas esse paris res
なぜなら、より重い鞭打ちを被るに値する者を、お前が軽い鞭で打つとは私は心配していないからだ。
§1.3.122furta latrociniis et magnis parva mineris §1.3.123falce recisurum simili te, si tibi regnum §1.3.124permittant homines.
お前は、盗みと強盗は同等だと言い、もし人々が自分に王権を委ねてくれるなら、小さな罪も大きな罪も同じような鎌で切り落とすと脅しているのだから。
si dives, qui sapiens est, §1.3.125et sutor bonus et solus formosus et est rex, §1.3.126cur optas quod habes? ‘non nosti, quid pater’ inquit §1.3.127‘Chrysippus dicat: sapiens crepidas sibi numquam §1.3.128nec soleas fecit;
もし、知者である者が、富者であり、優れた靴職人であり、唯一美しく、かつ王であるならば、なぜお前はすでに持っているものを願うのか? 「お前は、父が」と彼は言う、「クリュシッポスが何と言っているかを知らないのだ。 知者は自分自身のためにサンダルも靴も一度も作らなかった。
sutor tamen est sapiens.
それでも、知者は靴職人なのだ。
’ qui?
」どうしてか?
「エルモゲネスが黙っていても、彼はやはり歌手であり、最高の演奏家であるように。
ut Alfenus vafer omni §1.3.131abiecto instrumento artis clausaque taberna
悪賢いアルフェヌスが、すべての芸術の道具を放り出し、店を閉めていても靴職人であったように。
そのように、知者はあらゆる仕事の最高の職人であり、そのように唯一の王なのだ。
’ vellunt tibi barbam
」悪ガキどもがお前の髭をむしり取る。
§1.3.134lascivi pueri, quos tu nisi fuste coerces, §1.3.135urgeris turba circum te stante miserque §1.3.136rumperis et latras, magnorum maxime regum.
お前が棍棒で彼らを制圧しなければ、お前は周りを取り囲む群衆に押しつぶされ、哀れにも怒り狂って吠え立てるだろう、偉大なる王の中の王よ。
§1.3.137ne longum faciam: dum tu quadrante lavatum §1.3.138rex ibis neque te quisquam stipator ineptum §1.3.139praeter Crispinum sectabitur, et mihi dulces §1.3.140ignoscent, siquid peccaro stultus, amici
長話はやめよう。 お前が1クアドランスを払って風呂に入りに王として行く間、不条理なクリスピヌス以外に誰も護衛としてお前に従わないが、私の優しい友人たちは、もし私が愚かにも何か過ちを犯したとしても許してくれるだろう。
§1.3.141inque vicem illorum patiar delicta libenter
私もまた彼らの過ちを喜んで耐え忍ぶだろう。
§1.3.142privatusque magis vivam te rege beatus.
そして私生活において、王であるお前よりも幸福に生きるだろう。