Humanitext Reader

ウェルギリウス · アエネイス §6.827-6.901

ローマの使命とマルケッルスの死の予言

61 / 127 箇所 · ラテン語

要旨

アンキーセースはアエネーアスに対し、後にローマで激突することになるカエサルとポンペイウス、共和政の英雄たち、そして帝国の崇高な使命を説く。続いて、夭折する若きマルケッルスの悲運を嘆いた後、アエネーアスたちを象牙の門から現世へと送り出す。

§6.827concordes animae nunc et dum nocte premuntur, §6.828heu quantum inter se bellum, si lumina vitae §6.829attigerint, quantas acies stragemque ciebunt!
「今、そして夜に抑えられている間は、和合している魂たちよ、ああ、もし彼らが生命の光に達するなら、互いの間にどれほど大きな戦争を、どれほど多くの戦列と虐殺を引き起こすことか!
§6.830Aggeribus socer Alpinis atque arce Monoeci §6.831descendens, gener adversis instructus Eois.
義父はアルプスの防壁とモノイクスの砦から下り、婿は敵対する東洋の軍勢を従えて対峙する。
§6.832Ne, pueri, ne tanta animis adsuescite bella, §6.833neu patriae validas in viscera vertite vires;
我が子らよ、心にこれほど大きな戦争を慣れ親しませてはならぬ、祖国の内臓へとその強力な力を向けてはならぬ。
§6.834tuque prior, tu parce, genus qui ducis Olympo, §6.835proice tela manu, sanguis meus!—
そしてお前こそ先に、オリンポスから血統を引くお前こそ容赦せよ、手から武器を投げ捨てよ、我が血肉よ!
§6.836Ille triumphata Capitolia ad alta Corintho §6.837victor aget currum, caesis insignis Achivis.
――」あの一方は、コリントスを征服して、高きカピトーリウムへと勝利者として戦車を駆り、アカイア人を討ち取った誉れ高く進むだろう。
§6.838Eruet ille Argos Agamemnoniasque Mycenas, §6.839ipsumque Aeaciden, genus armipotentis Achilli, §6.840ultus avos Troiae, templa et temerata Minervae.
他方の彼は、アルゴスとアガメムノーンのミュケーナイを破壊し、武勇に優れたアキレウスの末裔であるアイアコスの子孫自身をも滅ぼし、トロイアの祖先たちの復讐を果たし、汚されたミネルウァの神殿の仇を討つだろう。
§6.841Quis te, magne Cato, tacitum, aut te, Cosse, relinquat?
偉大なるカトーよ、誰がお前を語らずにおくだろうか、あるいはコッススよ、お前を?
§6.842Quis Gracchi genus, aut geminos, duo fulmina belli, §6.843Scipiadas, cladem Libyae, parvoque potentem §6.844Fabricium vel te sulco Serrane, serentem?
グラックスの一族を、あるいはリビュアの破滅であり、戦争の二つの稲妻である二人のスキピオ家を、また、乏しき中で力強かったファブリキウスを、あるいは、畝に種をまいていたセルラーヌスよ、お前を?
§6.845quo fessum rapitis, Fabii? Tu Maxumus ille es,
ファビウス家よ、疲れ果てた私をどこへ連れ去るのか?
§6.846unus qui nobis cunctando restituis rem.
お前こそ、あの偉大なるマクシムスであり、ただ一人、遅延策によって我らに国家を再建する者である。
§6.847Excudent alii spirantia mollius aera, §6.848credo equidem, vivos ducent de marmore voltus, §6.849orabunt causas melius, caelique meatus §6.850describent radio, et surgentia sidera dicent:
他の者たちは像をより優美に呼吸するかのように叩き出し(まことに私はそう信じる)、大理石から生きた表情を引き出すだろう、訴訟をよりうまく弁論し、天体の運行を測定棒で描き、昇りゆく星々を説くだろう。
§6.851tu regere imperio populos, Romane, memento;
ローマ人よ、お前は諸国民を帝国によって支配することを忘れるな。
§6.852hae tibi erunt artes;
これらがお前の技術となる。
pacisque imponere morem, §6.853parcere subiectis, et debellare superbos.
すなわち、平和の掟を課し、従属する者を容赦し、傲慢な者を打ち負かすことである。
§6.854Sic pater Anchises, atque haec mirantibus addit:
父アンキーセースはこのように語り、驚く彼らに次のように付け加えた。
§6.855Aspice, ut insignis spoliis Marcellus opimis
「見なさい、マルケッルスが最高戦利品に輝いて進んできているのを。
§6.856ingreditur, victorque viros supereminet omnes!
彼は勝利者としてすべての男たちより高くそびえている!
§6.857Hic rem Romanam, magno turbante tumultu, §6.858sistet, eques sternet Poenos Gallumque rebellem, §6.859tertiaque arma patri suspendet capta Quirino.
彼は、巨大な騒乱が国家を揺るがすとき、ローマの国家を支え、騎兵としてカルタゴ人と反乱を起こしたガリア人を打ち倒し、そして奪い取った第三の武具を、父クィリーヌスに捧げるだろう。
§6.860Atque hic Aeneas;
」そこでアエネーアスは言った。
una namque ire videbat §6.861egregium forma iuvenem et fulgentibus armis, §6.862sed frons laeta parum, et deiecto lumina voltu:
というのも、彼は一緒に歩んでいる、容姿端麗で輝く武具を身につけた若者を見たが、その額はあまり晴れやかではなく、目はうつむいた顔に伏せられていたからである。
§6.863Quis, pater, ille, virum qui sic comitatur euntem?
「父よ、歩み行くあのお方にこのように付き従っている者は誰ですか?
§6.864Filius, anne aliquis magna de stirpe nepotum?
息子ですか、それとも偉大な血統の末裔の誰かですか?
§6.865Quis strepitus circa comitum! Quantum instar in ipso!
周囲の従者たちのなんと騒がしいことか! 彼自身の姿にはなんと大きな威厳があることか!
§6.866Sed nox atra caput tristi circumvolat umbra.
しかし、暗い夜が悲しい影をもって彼の頭の周りを漂っています。
§6.867Tum pater Anchises, lacrimis ingressus obortis:
」すると父アンキーセースは、涙をあふれさせながら語り始めた。
§6.868O gnate, ingentem luctum ne quaere tuorum;
「おお、我が子よ、お前の一族の巨大な悲哀を尋ねるな。
§6.869ostendent terris hunc tantum fata, neque ultra §6.870esse sinent.
運命は彼を地上にほんの少し示すだけで、それ以上存在することを許さないだろう。
Nimium vobis Romana propago §6.871visa potens, Superi, propria haec si dona fuissent.
もしこれらの贈り物が永続するものであったなら、天上の方々よ、ローマの末裔はお前たちにとってあまりにも強力に見えたことだろう。
§6.872Quantos ille virum magnam Mavortis ad urbem §6.873campus aget gemitus, vel quae, Tiberine, videbis §6.874funera, cum tumulum praeterlabere recentem!
マウォルスの偉大なる都市の傍らで、あの野はどれほど多くの男たちの嘆きを響かせることか、あるいはティベリスよ、お前はどれほど多くの葬列を見るだろうか、新たにつくられた墓の傍らを滑るように流れるときに!
§6.875Nec puer Iliaca quisquam de gente Latinos §6.876in tantum spe tollet avos, nec Romula quondam §6.877ullo se tantum tellus iactabit alumno.
イーリオスの一族のどのような少年も、期待によってラティウムの祖先たちをこれほどまでに高揚させることはなく、ロームルスの土地もかつてこれほど一人の養い子を誇ることはないだろう。
§6.878Heu pietas, heu prisca fides, invictaque bello
ああ、敬虔、ああ、いにしえの信義、そして戦争において無敵の右腕よ!
§6.879dextera! Non illi se quisquam impune tulisset §6.880obvius armato, seu cum pedes iret in hostem, §6.881seu spumantis equi foderet calcaribus armos.
誰も彼が武装して立ち向かうときに、歩兵として敵に向かうときであれ、泡を吹く馬の脇腹を拍車で突くときであれ、無傷で済むことはなかっただろう。
§6.882Heu, miserande puer, si qua fata aspera rumpas, §6.883tu Marcellus eris.
ああ、哀れむべき少年よ、もしお前が何らかの形で過酷な運命を打ち破るなら、お前こそマルケッルスとなるだろう。
Manibus date lilia plenis,
両手いっぱいの百合を差し出せ。
§6.884purpureos spargam flores, animamque nepotis §6.885his saltem adcumulem donis, et fungar inani §6.886munere —Sic tota passim regione vagantur §6.887aëris in campis latis, atque omnia lustrant.
私は真紅の花を撒き、我が子孫の魂をせめてこれらの贈り物で満たし、虚しい務めを果たそう――」このように、彼らはその地域一帯、霧深い広い野をあちこちさまよい、あらゆるものを見渡す。
§6.888Quae postquam Anchises natum per singula duxit, §6.889incenditque animum famae venientis amore, §6.890exin bella viro memorat quae deinde gerenda, §6.891Laurentisque docet populos urbemque Latini, §6.892et quo quemque modo fugiatque feratque laborem.
アンキーセースが息子をこれらのもの一つ一つに案内し、来たるべき名声への愛によって彼の心を燃え立たせた後、次に、その男に、この後戦われるべき戦争を語り、ラウレントゥムの民とラティーヌスの都について教え、またどのようにしてそれぞれの苦難を避け、あるいは耐えるべきかを教える。
§6.893Sunt geminae Somni portae, quarum altera fertur
眠りには二つの門がある。
§6.894cornea, qua veris facilis datur exitus umbris;
その一方は角でできていると言われ、そこから真の影たちに容易な出口が与えられる。
§6.895altera candenti perfecta nitens elephanto, §6.896sed falsa ad caelum mittunt insomnia Manes.
もう一方は、白く輝く象牙で精巧に作られているが、死者の霊が偽りの夢を天上へと送り出す。
§6.897His ubi tum natum Anchises unaque Sibyllam §6.898prosequitur dictis, portaque emittit eburna,
アンキーセースは、息子とシビュッラをこれらの言葉で見送り、彼らを象牙の門から送り出した。
§6.899ille viam secat ad naves sociosque revisit:
彼は船へと道を急ぎ、仲間たちのもとへ戻る。
§6.900tum se ad Caietae recto fert litore portum.
それからまっすぐ海岸に沿ってカイエータの港へと向かった。

語釈・文法注

  1. §6.830Aggeribus socer Alpinis... descendens — 主動詞(descenditなど)が省略された対句構造。分詞descendens(下りてくる者)とinstructus(武装した者)が、それぞれCaesar(socer、義父)とPompeius(gener、婿)を修飾し、主格の並置によって対立を際立たせている。Aggeribus Alpinisは分離の奪格。
  2. §6.851tu regere imperio populos, Romane, memento — 呼びかけ(Romane)を含む命令文。memento(留めおけ)は未来命令形であり、それに続く不定詞regere(支配すること)の意味上の主語はtuである。imperioは手段または様態の奪格。
  3. §6.871propria haec si dona fuissent — 過去の事実に反する仮定を表す接続法過去完了fuissentを用いた条件節(帰結節のvisa essentは省略)。形容詞propriaは「永続的な、自分自身のものとしての」という意味の述語形容詞として機能している。
  4. §6.882si qua fata aspera rumpas — 接続法現在rumpasを用いた可能性・仮定の条件節(いわゆる未来の希求・遠い可能性)。帰結節の直説法未来erisと組み合わされることで、実現困難な願いや悲痛な願望を伴う混合条件文を構成している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, アエネイス §6.827-6.901. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:6.827-6.901

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。