Humanitext Reader

ウェルギリウス · アエネイス §5.637-5.715

船団の放火と鎮火およびナウテースの助言

47 / 127 箇所 · ラテン語

要旨

イーリスにそそのかされたトロイアの女たちが船団に放火する。アスカニオスとアエネーアスが駆けつけ、ユピテルが雨を降らせて船を消火するが、アエネーアスは老ナウテースの助言を受け、志の低い人々をシチリアに残す決意を固める。

§5.637ardentes dare visa faces: Hic quaerite Troiam;
彼女は夢の中で燃える松明を差し出すように思われた。
§5.638hic domus est inquit vobis.
「ここでトロイアを探せ、ここがお前たちの家だ」と彼女は言う。
Iam tempus agi res, §5.639nec tantis mora prodigiis.
「今こそ事を起こすべき時であり、これほど大いなる予兆に遅れは許されぬ。
En quattuor arae §5.640Neptuno;
見よ、ネプトゥーヌスに捧げられた4つの祭壇がここにある。
deus ipse faces animumque ministrat.
神自らが松明と勇気を与えてくださるのだ」。
§5.641Haec memorans, prima infensum vi corripit ignem, §5.642sublataque procul dextra conixa coruscat, §5.643et iacit: arrectae mentes stupefactaque corda
こう語りながら、彼女は自ら率先して、敵意に満ちた火を力任せに奪い取り、右手を高く振り上げて力一杯に振り回し、そして投げつける。
§5.644Iliadum.
トロイアの女たちの心は揺り動かされ、胸は呆然とした。
Hic una e multis, quae maxima natu, §5.645Pyrgo, tot Priami natorum regia nutrix:
ここに、多くの者たちの一人で、最も年長であるピュルゴー、プリアモスの多くの子供たちの王室の乳母であった者が言った。
§5.646Non Beroë vobis, non haec Rhoeteïa, matres, §5.647est Dorycli coniunx;
「母親たちよ、これはお前たちにとってのベロエーではなく、ロイテオンのドリュクロスの妻でもない。
divini signa decoris §5.648ardentesque notate oculos;
神聖なる美の兆候と、燃えるような目に注目せよ。
qui spiritus illi, §5.649qui voltus, vocisque sonus, vel gressus eunti.
彼女の気高い気迫、その容貌、声の響き、あるいは歩むときの足取りを。
§5.650Ipsa egomet dudum Beroen digressa reliqui
私自身、少し前に離れたばかりのベロエーを、病床に残してきたのだ。
§5.651aegram, indignantem, tali quod sola careret §5.652munere, nec meritos Anchisae inferet honores.
彼女は、自分だけがこのような務めに立ち会えず、アンキーセースにふさわしい敬意を捧げられないことを悔しがっていたのだ」。
§5.653Haec effata.
彼女はこう語った。
§5.654At matres primo ancipites oculisque malignis §5.655ambiguae spectare rates miserum inter amorem
しかし母親たちは、最初は迷い、敵意ある目で疑わしげに船団を見つめていた。
§5.656praesentis terrae fatisque vocantia regna,
現在の土地への哀れな愛着と、運命が呼ぶ王国との間で葛藤しながら。
§5.657cum dea se paribus per caelum sustulit alis, §5.658ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum.
そのとき、女神は等しい翼を広げて天へと舞い上がり、飛び去りながら、雲の下に巨大な虹を描いた。
§5.659Tum vero attonitae monstris actaeque furore §5.660conclamant, rapiuntque focis penetralibus ignem;
そのとき、まさに奇跡に驚愕し、狂気に駆られた彼女たちは叫び声をあげ、奥まった炉から火を奪い取る。
§5.661pars spoliant aras, frondem ac virgulta facesque §5.662coniciunt.
ある者たちは祭壇を荒らし、葉のついた枝や小枝、松明を投げ込む。
Furit immissis Volcanus habenis §5.663transtra per et remos et pictas abiete puppes.
手綱を緩められたウォルカーヌスが荒れ狂う、腰掛けや、櫂、そしてモミの木でできた彩色された船尾を貫いて。
§5.664Nuntius Anchisae ad tumulum cuneosque theatri §5.665incensas perfert naves Eumelus, et ipsi
エウメーロスが、アンキーセースの墓と劇場の観客席へ、船が燃えているという知らせを届ける。
§5.666respiciunt atram in nimbo volitare favillam.
そして彼ら自身、暗い雲の中で黒い灰が舞っているのを振り返り見る。
§5.667Primus et Ascanius, cursus ut laetus equestres §5.668ducebat, sic acer equo turbata petivit
そして真っ先にアスカニオスが、喜々として騎兵の訓練を率いていたその勢いのまま、馬を駆って混乱した陣営へと向かった。
§5.669castra, nec exanimes possunt retinere magistri.
息を切らした指導者たちも彼を引き留めることはできなかった。
§5.670Quis furor iste novus? Quo nunc, quo tenditis inquit,
「この新たな狂気は何ですか? 今どこへ、どこへ向かおうとしているのですか、ああ、哀れな同胞たちよ」と彼は言う。
§5.671heu, miserae cives? Non hostem inimicaque castra §5.672Argivum, vestras spes uritis.
「お前たちが燃やしているのは、敵やギリシアの敵対する陣営ではなく、お前たち自身の希望なのだ。
En, ego vester §5.673Ascanius! Galeam ante pedes proiecit inanem,
見よ、私はお前たちのアスカニオスだ! 」彼は足元に、空の兜を投げ出した。
§5.674qua ludo indutus belli simulacra ciebat;
それは、彼が遊戯において身につけ、模擬戦を行っていたものであった。
§5.675accelerat simul Aeneas, simul agmina Teucrum.
同時にアエネーアスが急行し、同時にトロイア人の隊列も急いだ。
§5.676Ast illae diversa metu per litora passim §5.677diffugiunt, silvasque et sicubi concava furtim §5.678saxa petunt;
しかし彼女たちは、恐ろしさのあまり海岸のあちこちへと逃げ散り、森や、どこかにある洞窟のような岩場へと身を隠した。
piget incepti lucisque, suosque §5.679mutatae adgnoscunt, excussaque pectore Iuno est.
彼女たちは企てと光を厭い、正気に戻って身内を見分け、その胸からユーノーは追い払われた。
§5.680Sed non idcirco flammae atque incendia vires §5.681indomitas posuere;
だが、だからといって炎と火災がその抑えがたい威力を収めたわけではなかった。
udo sub robore vivit §5.682stuppa vomens tardum fumum, lentusque carinas §5.683est vapor, et toto descendit corpore pestis,
濡れたオーク材の下で麻くずが燻り、鈍い煙を吐き出し、じわじわとした熱が船体を蝕み、災厄は船体全体へと下っていく。
§5.684nec vires heroum infusaque flumina prosunt.
英雄たちの力も、注がれた水も役に立たなかった。
§5.685Tum pius Aeneas umeris abscindere vestem, §5.686auxilioque vocare deos, et tendere palmas:
そのとき、敬虔なるアエネーアスは両肩から衣服を裂き、神々に助けを求めて、両手を差し伸ばした。
§5.687Iuppiter omnipotens, si nondum exosus ad unum §5.688Troianos, si quid pietas antiqua labores §5.689respicit humanos, da flammam evadere classi
「万能なるユピテルよ、もしあなたがまだトロイア人を最後の一人に至るまで憎み尽くしていないのなら、もし古き慈悲が人間の苦難を少しでも顧みてくださるなら、父よ、今、船団がこの炎から逃れるのをお許しください。
§5.690nunc, Pater, et tenues Teucrum res eripe leto.
そしてトロイア人の衰えかけた運命を死から救い出してください。
§5.691Vel tu, quod superest infesto fulmine morti, §5.692si mereor, demitte, tuaque hic obrue dextra.
あるいは、もし私にその値打ちがあるなら、残されたものをあなたの容赦なき雷撃で死へと送り、あなたの右手で私をここに葬ってください」。
§5.693Vix haec ediderat, cum effusis imbribus atra §5.694tempestas sine more furit, tonitruque tremescunt
彼がこれらの言葉を口にし終えるか終えないかのうちに、豪雨が降り注ぎ、黒い嵐が激しく猛り狂う。
§5.695ardua terrarum et campi; ruit aethere toto §5.696turbidus imber aqua densisque nigerrimus austris;
雷鳴とともに高地も平野も震え、全天から水を含んだ激しい雨と、南風による漆黒の闇が降り注いだ。
§5.697implenturque super puppes; semiusta madescunt §5.698robora; restinctus donec vapor omnis, et omnes, §5.699quattuor amissis, servatae a peste carinae.
船尾は上部まで満たされ、半焼けの木材は濡れそぼり、ついにすべての熱が消し止められ、隻を失ったものの、すべての船が災厄から救い出された。
§5.700At pater Aeneas, casu concussus acerbo, §5.701nunc huc ingentes, nunc illuc pectore curas §5.702mutabat versans, Siculisne resideret arvis, §5.703oblitus fatorum, Italasne capesseret oras.
しかし、父アエネーアスは過酷な災難に打ちのめされ、その胸の中で、今はこちらへ、今はあちらへと、大きな苦悩をめぐらせ、運命を忘れてシチリアの地に留まるべきか、あるいはイタリアの海岸を目指すべきかと思案していた。
§5.704Tum senior Nautes, unum Tritonia Pallas §5.705quem docuit multaque insignem reddidit arte,
そのとき、長老ナウテース、トリトニアのパラスが唯一教えを授け、多くの技術によって際立たせた者が、このような回答を差し出した。
§5.706haec responsa dabat, vel quae portenderet ira §5.707magna deum, vel quae fatorum posceret ordo;
それは神々の大いなる怒りが何を予兆しているか、あるいは運命の秩序が何を要求しているかであった。
§5.708isque his Aenean solatus vocibus infit:
彼はアエネーアスをこれらの言葉で慰め、語り始めた。
§5.709Nate dea, quo fata trahunt retrahuntque, sequamur;
「女神の息子よ、運命が私たちをどこへ引き寄せ、どこへ引き戻そうとも、従おうではないか。
§5.710quidquid erit, superanda omnis fortuna ferendo est.
何が起ころうとも、すべての運命は耐え忍ぶことによって克服されねばならない。
§5.711Est tibi Dardanius divinae stirpis Acestes:
あなたには、神聖なる血統の、ダーダニア人アケステースがいる。
§5.712hunc cape consiliis socium et coniunge volentem;
彼を相談の仲間とし、望んで応じる彼と結びつきなさい。
§5.713huic trade, amissis superant qui navibus, et quos §5.714pertaesum magni incepti rerumque tuarum est;
彼に、船を失って余った者たち、そしてあなたの大きな企てとあなたの運命に嫌気がさした者たちを委ねなさい。
§5.715longaevosque senes ac fessas aequore matres,
年老いた老人たちや、海に疲れ果てた母親たちを」

語釈・文法注

  1. 5.638tempus agi res — agi は受動不定詞。名詞 tempus を修飾する性質をもち、「物事が実行されるべき時」を意味する(動名詞属格 agendi の代わりに用いられるギリシア語風の構文)。
  2. 5.654spectare — 歴史的不定詞(historical infinitive)。主語 matres(主格)を伴い、過去の生き生きとした動作を表現するために、定動詞(直説法未完了過去など)の代わりに用いられている。
  3. 5.685abscindere — 上記 spectare と同様に歴史的不定詞(historical infinitive)である。後続する vocare や tendere も同様。アエネーアスが驚きの中で衣服を裂き、神々を呼ぶという瞬時の緊迫した状況を伝える。
  4. 5.710superanda omnis fortuna ferendo est — ferendo は動名詞(gerund)の奪格であり、手段(耐え忍ぶことによって)を表す。superanda ... est は受動の動形容詞(gerundive)を用いた「〜されねばならない」という義務・当然を表す迂言的動詞活用(periphrastic conjugation)。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, アエネイス §5.637-5.715. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:5.637-5.715

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。