Humanitext Reader

ウェルギリウス · アエネイス §2.724-2.804

クレウーサの消失と亡霊の予言による脱出

20 / 127 箇所 · ラテン語

要旨

アイネイアースは家族を連れてトロイアを脱出する途中で妻クレウーサを見失い、燃える街に戻って彼女を捜すが、現れた彼女の亡霊からイタリアへの建国という偉大な使命を託される。彼は運命を受け入れ、背負った父アンキーセースや生き残った避難民たちとともに山へと旅立つ。

§2.724implicuit sequiturque patrem non passibus aequis;
(イウルスは私の右手に)自分を絡ませ、歩幅を同じくせず父親に従う。
§2.725pone subit coniunx: ferimur per opaca locorum;
後ろから妻が続く。 私たちは場所の暗がりを通って進む。
§2.726et me, quem dudum non ulla iniecta movebant §2.727tela neque adverso glomerati ex agmine Grai, §2.728nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis
かつては、投げかけられたいかなる武器も、敵の隊列から群れなすギリシア人たちも動揺させなかった私を、今やあらゆる微風が怯えさせ、あらゆる物音が驚かせる。
§2.729suspensum et pariter comitique onerique timentem.
不安に駆られ、同行者と重荷の双方を同じように恐れている私を。
§2.730Iamque propinquabam portis, omnemque videbar §2.731evasisse viam, subito cum creber ad auris §2.732visus adesse pedum sonitus, genitorque per umbram §2.733prospiciens;
そして今や私は門に近づき、すべての道を切り抜けたと思われたその時、突然、重なる足音が耳に届いたかのように思われ、暗闇を見透かしていた父が叫んだ。
Nate exclamat, fuge nate, propinquant.
「息子よ、逃げろ、息子よ、彼らが近づいている。
§2.734Ardentis clipeos atque aera micantia cerno! —
燃え盛る盾と輝く青銅が私には見える!
§2.735Hic mihi nescio quod trepido male numen amicum §2.736confusam eripuit mentem.
」 — ここで、怯える私から、敵対的な何者かの神性が錯乱した心を取り去った。
Namque avia cursu §2.737dum sequor, et nota excedo regione viarum, §2.738heu, misero coniunx fatone erepta Creüsa §2.739substitit, erravitne via, seu lassa resedit, §2.740incertum;
なぜなら、道なき場所を走って追いかけ、馴染みのある道の領域から外れる間に、ああ、妻のクレウーサは、悲惨な私の運命によって奪い去られて立ち止まったのか、道を迷ったのか、あるいは疲れ果てて座り込んだのか、不確かである。
nec post oculis est reddita nostris.
その後、彼女は私たちの前に二度と姿を現さなかった。
§2.741Nec prius amissam respexi animumque reflexi, §2.742quam tumulum antiquae Cereris sedemque sacratam §2.743venimus;
私たちは古きケレースの丘と神聖な場所へと到着するまでは、彼女を失ったことに気づいて振り返ることも、心を向けることもしなかった。
hic demum collectis omnibus una §2.744defuit, et comites natumque virumque fefellit.
ここでついに、すべての者が集まった時、一人の彼女だけが欠けており、同行者たちと、息子と、夫の期待を裏切った。
§2.745Quem non incusavi amens hominumque deorumque,
狂乱した私は、人間と神々のうち誰を非難しなかっただろうか。
§2.746aut quid in eversa vidi crudelius urbe?
あるいは、滅ぼされた都市の中で、これより残酷な何を私は見たというのか。
§2.747Ascanium Anchisenque patrem Teucrosque Penatis §2.748commendo sociis et curva valle recondo;
アスカニオスと父アンキーセース、そしてトロイアのペナーテースを私は仲間に託し、曲がりくねった谷に隠す。
§2.749ipse urbem repeto et cingor fulgentibus armis.
私自身は都市へと戻り、輝く武器を身にまとう。
§2.750Stat casus renovare omnis, omnemque reverti §2.751per Troiam, et rursus caput obiectare periclis.
すべての運命を新たに体験し、トロイア全土を戻り、再びこの身を危険にさらす決意が定まっている。
§2.752Principio muros obscuraque limina portae, §2.753qua gressum extuleram, repeto, et vestigia retro §2.754observata sequor per noctem et lumine lustro.
まず、私が歩み出た門の壁と薄暗い入り口へと戻り、夜の間に注意深く見つめられた足跡を逆へとたどり、光で探る。
§2.755Horror ubique animo, simul ipsa silentia terrent.
至る所で心に恐怖があり、同時に静寂そのものが怯えさせる。
§2.756Inde domum, si forte pedem, si forte tulisset,
そこから我が家へと、もしや、もしや彼女がそこへ足を運んだのではないかと、私は戻る。
§2.757me refero: inruerant Danai, et tectum omne tenebant.
ギリシア人たちが乱入しており、家全体を占拠していた。
§2.758Ilicet ignis edax summa ad fastigia vento §2.759volvitur;
たちまち、貪欲な火が風によって最も高い屋根へと巻き上げられる。
exsuperant flammae, furit aestus ad auras.
炎は打ち勝ち、熱風が天に向かって狂い荒れる。
§2.760Procedo et Priami sedes arcemque reviso.
私は進み、プリアモスの邸宅と城砦を再び訪れる。
§2.761Et iam porticibus vacuis Iunonis asylo §2.762custodes lecti Phoenix et dirus Ulixes §2.763praedam adservabant.
そして今や、ユーノーの避難所である誰もいない回廊で、選ばれた番人であるポイニクスと恐るべきウリクセースが、略奪品を監視していた。
Huc undique Troia gaza §2.764incensis erepta adytis, mensaeque deorum, §2.765crateresque auro solidi, captivaque vestis §2.766congeritur;
ここへ、あちこちから、燃え盛る神殿の内奥から奪われたトロイアの財宝、神々の食卓、純金の混酒器、捕らえられた衣類が積み上げられていた。
pueri et pavidae longo ordine matres §2.767stant circum.
少年たちと怯える母親たちが長い列をなして周囲に立っていた。
§2.768Ausus quin etiam voces iactare per umbram §2.769implevi clamore vias, maestusque Creüsam
そればかりか、暗闇の中に声を投げかける勇気を奮い起こし、私は叫び声で道を満たし、悲しげに『クレウーサ!
§2.770nequiquam ingeminans iterumque iterumque vocavi.
』とむなしく繰り返し、何度も何度も彼女を呼んだ。
§2.771Quaerenti et tectis urbis sine fine furenti §2.772infelix simulacrum atque ipsius umbra Creüsae §2.773visa mihi ante oculos et nota maior imago.
探し求め、都市の家々の間を際限なく狂ったように彷徨っていた私の目の前に、不幸な面影、すなわちクレウーサ自身の影が、生前知っていたよりも大きな姿となって現れた。
§2.774Obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit.
私は呆然とし、髪は逆立ち、声は喉に張り付いた。
§2.776Quid tantum insano iuvat indulgere dolori,
『甘き夫よ、なぜそのように狂おしい哀しみに身を委ねるのが嬉しいのですか?
§2.777O dulcis coniunx? Non haec sine numine divom §2.778eveniunt;
これらは神々の神意なしに起こることではありません。
nec te hinc comitem asportare Creüsam §2.779fas, aut ille sinit superi regnator Olympi.
あなたがここから同行者としてクレウーサを連れ去ることは神法に反しており、高きオリュンポスの支配者もそれを許しません。
§2.780Longa tibi exsilia, et vastum maris aequor arandum,
あなたには長い流刑が待っており、広大な海原を耕さねばなりません。
§2.781et terram Hesperiam venies, ubi Lydius arva §2.782inter opima virum leni fluit agmine Thybris:
そして、リュディアのティブリス川が人々の豊かな耕地の間を穏やかな流れで流れるヘスペリアの地へと、あなたは至るでしょう。
§2.783illic res laetae regnumque et regia coniunx §2.784parta tibi.
そこには、幸福な出来事と、王国と、王妃の妻が、あなたのために用意されています。
Lacrimas dilectae pelle Creüsae.
愛するクレウーサのための涙を拭い去りなさい。
§2.785Non ego Myrmidonum sedes Dolopumve superbas §2.786aspiciam, aut Graiis servitum matribus ibo,
私はミュルミドーン人やドロプス人の傲慢な住処を見ることも、ギリシア人の母親たちに仕えに行くこともありません。
§2.787Dardanis, et divae Veneris nurus.
私はダルダノスの末裔であり、女神ウェヌスの嫁なのですから。
§2.788Sed me magna deum genetrix his detinet oris:
しかし、神々の大いなる母が、私をこの岸辺に留めておかれます。
§2.789iamque vale, et nati serva communis amorem.
今や、さようなら。 そして、私たちの共通の息子の愛を守ってください。
§2.790Haec ubi dicta dedit, lacrimantem et multa volentem §2.791dicere deseruit, tenuisque recessit in auras.
』彼女がこれらの言葉を語り終えると、涙を流し、多くのことを語ろうとしていた私を置き去りにして、かすかな微風の中へと消え去った。
§2.792Ter conatus ibi collo dare bracchia circum:
そこで私は三度、彼女の首に腕を回そうと試みた。
§2.793ter frustra comprensa manus effugit imago, §2.794par levibus ventis volucrique simillima somno.
三度、むなしく掴まれた面影は手から逃れ去った、まるで軽い風のようで、飛び去る夢にこの上なく似ていた。
§2.795Sic demum socios consumpta nocte reviso.
このようにして、夜が明け尽くした時、私はついに仲間たちのもとへと戻る。
§2.796Atque hic ingentem comitum adfluxisse novorum §2.797invenio admirans numerum, matresque virosque,
すると、驚いたことに、ここには新しい仲間たちの膨大な数が押し寄せているのを私は見出す。
§2.798collectam exsilio pubem, miserabile volgus.
母親たち、男たち、流刑のために集まった若者たち、哀れな群衆を。
§2.799Undique convenere, animis opibusque parati, §2.800in quascumque velim pelago deducere terras.
彼らは、私が海を渡って彼らを導きたいと望むいかなる土地へでも行くために、心も資力も備えて、至る所から集まっていた。
§2.801Iamque iugis summae surgebat Lucifer Idae §2.802ducebatque diem, Danaique obsessa tenebant §2.803limina portarum, nec spes opis ulla dabatur;
そして今や、イーダー山の最も高い峰々から明けの明星が昇り、一日を導いていた。 ギリシア人たちは占拠した門の入り口を固めており、いかなる救済の希望も与えられていなかった。
§2.804cessi, et sublato montes genitore petivi.
私は屈服し、父を背負って山々を目指した。

語釈・文法注

  1. 2.729comitique onerique — 分詞 `timentem` が支配する与格。通常 `timeo` は対格を直接目的語に取るが、ここでは詩的表現として、あるいは `comiti`(同行者である息子と妻)と `oneri`(重荷である父)に対する不安や配慮を強調するために与格が用いられている。また、`-que... -que` の重複は、両者に対する「同等の」懸念(`pariter`)を並列的に際立たせている。
  2. 2.735male amicum — 副詞 `male` が形容詞 `amicum`(友好的な、好意的な)を修飾して、その意味を否定的に反転させ、「不親切な」「敵対的な」という意味(`non amicum` / `inimicum`)を表している。ラテン語詩において、好ましくない状況を控えめに、あるいは皮肉を込めて表現する際によく使われる語法である。
  3. 2.738fatone erepta Creüsa substitit, erravitne via, seu lassa resedit — 文全体が、2.740の `incertum`(不確かである)に導かれる名詞節(間接選択疑問)として機能している。選択を示す不変化詞 `-ne... -ne... seu...` によって、クレウーサが消えた理由について複数の可能性が並列され、語り手の混乱と悲痛な心情が文法構造そのもので表現されている。
  4. 2.786servitum — 自動詞 `servio`(仕える)のスピーヌム(目的分詞)対格形(第一スピーヌム)。運動を表す動詞 `ibo`(`eo` の未来)に伴って、「仕えるために(行く)」という行為の目的を表している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, アエネイス §2.724-2.804. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:2.724-2.804

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。