Humanitext Reader

ウェルギリウス · アエネイス §10.533-10.610

アエネアスの猛威とユーピテルとユーノーの対話

99 / 127 箇所 · ラテン語

要旨

アエネアスはパラスの死に激怒し、ハエモニデス、タルクィトゥス、ルカグスとリゲルの兄弟など敵の戦士たちを次々と容赦なく打ち倒し、包囲されていたトロイア勢を救い出す。一方、天上ではユーピテルが、ウェヌスがトロイア勢を支えている状況についてユーノーに語りかける。

§10.533sustulit ista prior iam tum Pallante perempto.
トゥルヌスは、すでにその時パラスを殺害したことで、そうした戦いの取引を先に断ち切ってしまったのだ。
§10.534Hoc patris Anchisae manes, hoc sentit Iulus.
このことを、父アンキセスの亡き魂も、ユルスも感じ取っている。
§10.535Sic fatus galeam laeva tenet atque reflexa §10.536cervice orantis capulo tenus applicat ensem.
」彼はこのように語ると、左手で相手の兜を掴み、哀願する者の首を後ろに反らせ、柄に達するまで剣を突き刺した。
§10.537Nec procul Haemonides, Phoebi Triviaeque sacerdos,
遠くないところに、ポイボスとトリウィアの神官であるハエモニデスがいた。
§10.538infula cui sacra redimibat tempora vitta, §10.539totus conlucens veste atque insignibus armis.
彼の聖なるこめかみは、インフラ(飾り帯)とリボンで結ばれており、その衣服と際立つ武具は全身に輝きを放っていた。
§10.540Quem congressus agit campo lapsumque superstans §10.541immolat ingentique umbra tegit;
アエネアスは彼に立ち向かって平原を追い立て、倒れた彼の上に立ち塞がって彼を屠り、巨大な死の陰で覆った。
arma Serestus §10.542lecta refert umeris, tibi, rex Gradive, tropaeum.
セレストゥスは集めた武具を肩に担いで持ち去る、軍神グラディウスよ、あなたへの戦勝記念碑として。
§10.543Instaurant acies Volcani stirpe creatus §10.544Caeculus et veniens Marsorum montibus Umbro:
ウルカヌスの血統から生まれたカエクルスと、マルシ人の山々からやって来たウムブロが戦列を立て直す。
§10.545Dardanides contra furit.
ダーダニアの英雄(アエネアス)は彼らに対抗して荒れ狂う。
Anxuris ense sinistram §10.546et totum clipei ferro deiecerat orbem;
彼は剣によってアクスルの左手と、盾の円形全体を鉄刃で切り落としていた。
§10.547dixerat ille aliquid magnum vimque adfore verbo §10.548crediderat caeloque animum fortasse ferebat §10.549canitiemque sibi et longos promiserat annos:
アクスルは何か大層なことを口にしており、その言葉に力が伴うと信じ、おそらくは心を天へと舞い上がらせ、自分に白髪と長い歳月が約束されていると思い込んでいたのだ。
§10.550Tarquitus exultans contra fulgentibus armis,
タルクィトゥスは、輝く武具を誇りながら対抗して現れた。
§10.551silvicolae Fauno Dryope quem nympha crearat,
森に住むファウヌスに、ニンフのドライオペが産んだ子である。
§10.552obvius ardenti sese obtulit.
彼は燃え盛るアエネアスの前に立ちはだかった。
Ille reducta §10.553loricam clipeique ingens onus impedit hasta;
アエネアスは槍を引き戻し、彼の胸当てと、盾の巨大な重みを槍で貫いて封じた。
§10.554tum caput orantis nequiquam et multa parantis §10.555dicere deturbat terrae truncumque tepentem §10.556provolvens super haec inimico pectore fatur:
次いで、虚しく哀願し、多くのことを語ろうと準備しているその首を地面に切り落とし、温かい胴体を転がしながら、敵意に満ちた胸のうちからその上に語りかけた。
§10.557Istic nunc, metuende, iace.
「恐るべき者よ、今やそこに横たわっているがよい。
Non te optima mater §10.558condet humi patrioque onerabit membra sepulchro:
慈しみ深い母がお前を大地に葬ることも、父祖の墓でお前の身体を覆うこともない。
§10.559alitibus linquere feris aut gurgite mersum §10.560unda feret piscesque impasti volnera lambent.
お前は獰猛な鳥たちに残されるか、あるいは深淵に沈んで波が運んでいき、飢えた魚たちがお前の傷口を舐めることになるのだ。
§10.561Protinus Antaeum et Lucam, prima agmina Turni, §10.562persequitur fortemque Numam fulvumque Camertem, §10.563magnanimo Volcente satum, ditissimus agri
」すぐさま彼は、トゥルヌスの先鋒であるアンタエウスとルカス、そして勇敢なヌマや、高潔なウォルケンスから生まれた黄金の髪のカルメスを追撃した。
§10.564qui fuit Ausonidum et tacitis regnavit Amyclis.
彼はアウソニア人の中で最も富んだ地主であり、沈黙のアミュクラエを支配していた。
§10.565Aegaeon qualis, centum cui bracchia dicunt §10.566centenasque manus, quinquaginta oribus ignem §10.567pectoribusque arsisse, Iovis cum fulmina contra §10.568tot paribus streperet clipeis, tot stringeret enses: §10.569sic toto Aeneas desaevit in aequore victor, §10.570ut semel intepuit mucro.
百本の腕と百本の手を持ち、五十の口と胸から火を吹き放ったと人々に語り継がれるアイガイオーンが、ユーピテルの雷電に対抗して、同数の等しい盾を鳴らし、同数の剣を引き抜いて挑んだ時のように、そのようにアエネアスは、一度剣先が温まるや、平原の至るところで勝利者として荒れ狂った。
Quin ecce Niphaei §10.571quadriiugis in equos adversaque pectora tendit.
いや、見よ、彼はニパエウスの四頭立ての馬車と、立ち向かう馬たちの胸へと向かっていく。
§10.572Atque illi longe gradientem et dira frementem §10.573ut videre, metu versi retroque ruentes §10.574effunduntque ducem rapiuntque ad litora currus.
馬たちは、彼が遠くから大股で歩み寄り、恐ろしく咆哮するのを見るや、恐怖に駆られて反転し、逆方向に暴走して、御者を振り落とし、戦車を海岸へと拉し去った。
§10.575Interea biiugis infert se Lucagus albis §10.576in medios fraterque Liger;
その間に、ルカグスが二頭立ての白馬の戦車で中央に突入し、弟のリゲルも同行していた。
sed frater habenis §10.577flectit equos, strictum rotat acer Lucagus ensem.
弟は手綱で馬を操り、猛々しいルカグスは抜いた剣を振り回していた。
§10.578Haud tulit Aeneas tanto fervore furentis:
アエネアスは、これほどの激しさで狂い狂う彼らを容認しなかった。
§10.579inruit adversaque ingens apparuit hasta.
彼は突撃し、立ち向かう巨大な槍を手に現れた。
§10.580Cui Liger:
リゲルは彼に言った。
§10.581Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis §10.582aut Phrygiae campos: nunc belli finis et aevi
「お前が見ているのはディオメデスの馬でも、アキレウスの戦車でも、フリュギアの平原でもない。
§10.583his dabitur terris.
今や戦争とお前の生涯の終わりが、この地で与えられるのだ。
Vesano talia late §10.584dicta volant Ligeri.
」狂乱したリゲルの口から、こうした言葉があたりに飛び交った。
Sed non et Troïus heros §10.585dicta parat contra: iaculum nam torquet in hostem.
だが、トロイアの英雄はこれに対抗する言葉を準備せず、敵に向かって投げ槍を放った。
§10.586Lucagus ut pronus pendens in verbera telo §10.587admonuit biiugos, proiecto dum pede laevo §10.588aptet se pugnae, subit oras hasta per imas §10.589fulgentis clipei, tum laevum perforat inguen:
ルカグスが前かがみになり、馬を鞭打とうと身を乗り出し、左足を前に突き出して戦いの態勢を整えようとした瞬間、槍は輝く盾の最下縁を潜り抜け、彼の左の股関節を貫いた。
§10.590excussus curru moribundus volvitur arvis.
彼は戦車から振り落とされ、瀕死の状態で平原を転がった。
§10.591Quem pius Aeneas dictis adfatur amaris:
敬虔なアエネアスは、彼に容赦ない言葉で話しかけた。
§10.592Lucage, nulla tuos currus fuga segnis equorum §10.593prodidit aut vanae vertere ex hostibus umbrae:
「ルカグスよ、お前の戦車を裏切ったのは馬の鈍い逃走でもなければ、敵がもたらした虚しい幻影が彼らを転回させたわけでもない。
§10.594ipse rotis saliens iuga deseris.
お前自身が車輪から飛び降り、軛を捨てたのだ。
Haec ita fatus §10.595arripuit biiugos;
」このように語ると、彼は二頭立ての馬を掴んだ。
frater tendebat inertis §10.596infelix palmas, curru delapsus eodem:
不幸な弟は同じ戦車から転げ落ち、力なく両手を差し伸ばしていた。
§10.597Per te, per qui te talem genuere parentes, §10.598vir Troiane, sine hanc animam et miserere precantis.
「あなた自身にかけて、そしてあなたほどの男を産み育てた両親にかけて、トロイアの戦士よ、この命を許し、哀願する者を憐れんでください。
§10.599Pluribus oranti Aeneas: Haud talia dudum
」さらに言葉を重ねて懇願する彼に、アエネアスは言った。
§10.600dicta dabas.
「少し前にはそのような言葉を口にしていなかったな。
Morere et fratrem ne desere frater.
死ぬがよい、弟よ、兄を見捨てるな。
§10.601Tum latebras animae pectus mucrone recludit.
」そして、剣先で魂の隠れ家である胸を切り開いた。
§10.602Talia per campos edebat funera ductor §10.603Dardanius, torrentis aquae vel turbinis atri §10.604more furens.
トロイアの総帥は平原をそのように死体で満たしていき、激流や黒い竜巻のごとくに荒れ狂った。
Tandem erumpunt et castra relinquunt §10.605Ascanius puer et nequiquam obsessa iuventus.
ついに、少年のアスカニウスと、無駄に包囲されていた若者たちが陣営を突破して姿を現した。
§10.606Iunonem interea compellat Iuppiter ultro:
その間、ユーピテルは自らユーノーに語りかけた。
§10.607O germana mihi atque eadem gratissima coniunx , §10.608ut rebare, Venus, nec te sententia fallit,
「私の姉妹であり、最愛の妻よ、お前が考えていた通り、ウェヌスがトロイアの力を支えている。 お前の見立ては誤っていない。
§10.609Troianas sustentat opes, non vivida bello §10.610dextra viris animusque ferox patiensque pericli.
彼らを支えているのは、戦いにおいて力強い男たちの右手でも、猛々しく危険に耐え抜く精神でもないのだ。 」

語釈・文法注

  1. 10.533Pallante perempto — 奪格絶対句。「パラスが殺害されたことで」。トゥルヌスがパラスを殺害したことによって、身代金などの「戦争の取引(commercia belli)」はすでに不可能なものとなったという因果関係を示す。
  2. 10.553loricam clipeique ingens onus impedit hasta — 構文の整理。主語は Aeneas(省略)であり、hasta(槍、奪格)が手段を示す。対格の目的語として loricam(胸当て)と clipei ingens onus(盾の巨大な重み)の二つが並列され、動詞 impedit(動きを止める、封じる)にかかる。
  3. 10.565Aegaeon qualis — 相関構造の導入。qualis(〜のような)は、§10.569 の sic(このように)と呼応する壮大な直喩(epic simile)を導く。百腕の巨人アイガイオーンの荒れ狂う姿と、戦場でのアエネアスの怒濤の戦いぶりを比較している。
  4. 10.583Ligeri — 判断の余地がある与格。与格 Ligeri は、自動詞 volant の行為者(関係の与格)として「狂乱したリゲルの口から(言葉が飛び去る)」、あるいは方向の対象として「狂乱したリゲルのために(言葉が飛び交う)」とも解釈できる。ここではリゲル自身の言葉が放ち散らされた状況を示す「リゲルから(発せられて)」の意味。
  5. 10.601latebras animae — 関係の属格。animae(魂の)は latebras(隠れ家、潜み場所)を修飾し、全体で「胸(pectus)」と同格的に機能している。解剖学的あるいは詩的な比喩表現であり、刃が胸を貫いて命(魂)の宿る奥底を暴き出す描写。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, アエネイス §10.533-10.610. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:10.533-10.610

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。