Humanitext Reader

コルネリウス・ネポス · ダタメス伝 §6.1-6.8

ピシディア戦での息子の戦死と計略による勝利

6 / 11 箇所 · ラテン語

要旨

データメスはピシディア人との戦いにおいて息子の戦死を隠して進軍し、さらに義父の裏切りを逆手に取る計略によって、裏切り者と敵軍を同時に自滅・敗退させて大勝を収めた。

§6.1Sed haec propter hiemale tempus minus prospere procedebant.
しかし、これらの試みは冬季のためにあまり順調には進まなかった。
audit Pisidas quosdam copias adversus se parare.
彼は、あるピシディア人たちが自分に対して軍隊を準備していると聞き知る。
filium eo Arsidaeum cum exercitu mittit; cadit in proelio adulescens.
そこへ息子のアルシダエウスを軍隊とともに派遣するが、この若者は戦闘で戦死してしまう。
proficiscitur eo pater non ita magna cum manu, celans, quantum vulnus accepisset, quod prius ad hostem pervenire cupiebat, quam de male re gesta fama ad suos perveniret, ne cognita filii morte animi debilitarentur militum.
父親は、自分がどれほど大きな痛手を被ったかを隠しながら、それほど大きくない軍勢を率いてそこへ出発した。 というのも、戦いにおける不都合な報告が自分の兵たちに届く前に、敵のもとに到着したいと望んだからである。 それは、息子の死が知られることによって兵士たちの士気が低下しないようにするためであった。
§6.2quo contenderat, pervenit iisque locis castra ponit, ut neque circumiri multitudine adversariorum posset neque impediri, quominus ipse ad dimicandum manum haberet expeditam.
彼は自分が急行していた場所に到着し、敵の多勢によって包囲されることも、自分が戦闘のために自由に動かせる軍勢を保持することを妨げられることもないような場所に陣を敷いた。
§6.3erat cum eo Mithrobarzanes, socer eius, praefectus equitum.
彼のそばには、彼の義父で騎兵隊長のミトロバルザネスがいた。
is desperatis generi rebus ad hostes transfugit.
この男は義理の息子の形勢が絶望的であると見て、敵方に寝返った。
id Datames ut audivit, sensit, si in turbam exisset ab homine tam necessario se relictum, futurum ut ceteri idem consilium sequerentur;
データメスはこれを聞くと、これほど密接な関係にある人間に自分が見捨てられたということが大衆の間に知れ渡れば、残りの者たちも同じ計画に従うことになるだろうと察知した。
§6.4itaque in vulgus edit suo iussu Mithrobarzanem profectum pro perfuga, quo facilius receptus interficeret hostes: quare relinqui eum par non esse et omnes confestim sequi.
それゆえ彼は、ミトロバルザネスは敵に受け入れられてより容易に彼らを皆殺しにするために、自らの命令によって脱走兵を装って出発したのだという噂を一般に流した。 したがって、彼を孤立させるのは当然ではなく、全員がただちに従うべきである、と。
quod si animo strenuo fecissent, futurum ut adversarii non possent resistere, cum et intra vallum et foris caederentur.
そして、もし彼らがこれを勇敢な精神で行うならば、敵は陣壁の内側でも外側でも殺戮されることになり、抵抗できなくなるだろう(とデータメスは言った)。
§6.5hac re probata exercitum educit, Mithrobarzanem persequitur, qui tantum quod ad hostes pervenerat, cum Datames signa inferri iubet.
この考えが支持されると、彼は軍隊を率いて出撃し、ミトロバルザネスを追撃した。 ミトロバルザネスが敵のもとにちょうど到着したそのとき、データメスは進軍の突撃命令を下した。
§6.6Pisidae nova re commoti in opinionem adducuntur perfugas mala fide compositoque fecisse, ut recepti maiori essent calamitati.
ピシディア人たちはこの不意の出来事に動揺し、脱走兵たちは自分たちに受け入れられてより大きな災いをもたらすために、不誠実な意図をもって共謀してこれを行ったのだという考えを抱くに至った。
primum eos adoriuntur.
そこで彼らはまず彼らを攻撃した。
illi cum, quid ageretur aut quare fieret, ignorarent, coacti sunt cum iis pugnare, ad quos transierant, ab iisque stare, quos reliquerant: quibus cum neutri parcerent, celeriter sunt concisi.
脱走兵たちは、何が起きているのか、あるいはなぜそれがなされているのか分からなかったため、自分が寝返った相手と戦い、自分が見捨てた人々の側に立たざるを得なくなった。 両者のどちらも彼らを容赦しなかったため、彼らは瞬く間に切り刻まれた。
§6.7reliquos Pisidas resistentes Datames invadit: primo impetu pellit, fugientes persequitur, multos interficit, castra hostium capit.
データメスは、抵抗する残りのピシディア人たちに襲いかかった。 最初の突撃で彼らを退け、逃げる者を追撃し、多くを殺害し、敵の陣営を占領した。
§6.8tali consilio uno tempore et proditores perculit et hostes profligavit, et, quod ad perniciem suam fuerat cogitatum, id ad salutem convertit.
このような奇策によって、彼は裏切り者たちを打ちのめすと同時に敵を打ち破り、さらに、自身の破滅のために企てられていたことを自らの救済へと転換させた。
quo neque acutius ullius imperatoris cogitatum neque celerius factum usquam legimus.
いかなる将軍の策略についても、これほど鋭く考案され、これほど迅速に実行されたものを、私たちはどこを読んでも見出したことがない。

語釈・文法注

  1. §6.1prius ... quam — 従属接続詞 priusquam(〜する前に)が prius と quam に分離(tmesis)しており、quam が perveniret の節を導いている。これにより、敗報が自軍に届く「より前に」敵に到達したいという主体の意思が強調されている。接続法過去 perveniret は期待や目的のニュアンスを表す。
  2. §6.2quominus ... haberet — impediri(妨げられる)という妨害・阻止を意味する動詞を受けて、quominus +接続法(haberet)の構文が用いられている。「〜することを妨げられないように」という、否定的な結果や目的を表す名詞節(あるいは副詞節)として機能している。
  3. §6.3futurum ut ceteri idem consilium sequerentur — 主節の動詞 sensit の目的語となる間接話法において、未来不定詞(secuturos esse)の代わりに、futurum [esse] ut +接続法(sequerentur)という迂回的な形式が用いられている。後に起こる結果や予測される事態を強調する。
  4. §6.4quo facilius — 比較級(facilius)を含む目的節を導くため、通常の ut の代わりに quo +接続法(interficeret)が用いられている。「より容易に〜するために」を意味する標準的な文法規則である。
  5. §6.5tantum quod — tantum quod は「ちょうど〜したばかりのときに」という時間的直近性を表す慣用的な副詞的表現。ミトロバルザネスが敵陣にまさに到着した瞬間に、データメスが突撃を命じた緊迫した同時性を表す。
  6. §6.8quo — 奪格の関係代名詞で、比較級(acutius, celerius)の比較の基準を表す(比較の奪格)。先行詞は前文全体、あるいは前文の consilio を指し、「これ(この策略)よりも鋭く(考案され)…これよりも迅速に(実行され)…」という意味になる。

この箇所を引用する

コルネリウス・ネポス, ダタメス伝 §6.1-6.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0588.abo014.humanitext-lat2:6.1-6.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。