Humanitext Reader

キケロ · ブルトゥス宛書簡 §2.5.1-2.5.6

ブルトゥスの過度の寛容への諫言と戦時の方針

30 / 30 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはブルトゥスに対し、国家存亡をかけた戦いにおいて穏健すぎる態度を改め、首謀者には厳格に、兵士には寛大に対処するよう勧告する。また、元老院で朗読された謎の手紙を巡る混乱や、息子の教育について言及している。

§2.5.1quae litterae tuo nomine recitatae sint id. April. in senatu eodemque tempore Antoni credo ad te scripsisse tuos;
4月のイドゥス(13日)に、元老院で君の名において朗読された手紙、および同時に(朗読された)アントニウスの手紙については、君の家族がすでに君に書き送ったことと思う。
quorum ego nemini concedo.
私は君を想う気持ちにおいて彼らの誰にも劣るつもりはない。
sed nihil necesse erat eadem omnis, illud necesse me ad te scribere quid sentirem tota de constitutione huius belli et quo iudicio essem quaque sententia.
しかし、全員が同じことを書く必要は全くなかった。 むしろ、私が君に書く必要があったのはこれだ。 すなわち、この戦争の全体的な枠組みについて私がどう考えているか、どのような判断と意見を持っているかである。
voluntas mea, Brute, de summa re publica semper eadem fuit quae tua, ratio quibusdam in rebus (non enim omnibus) paulo fortasse vehementior.
ブルトゥスよ、国家の根本に関する私の意志は常に君のものと同じであったが、いくつかの事柄における(すべてではないが)方法はおそらく少し激しいものであった。
scis mihi semper placuisse non rege solum sed regno liberari rem publicam;
君は知っている、私が常に、王単独からだけでなく王政そのものから国家が解放されることを望んでいたことを。
tu lenius immortali omnino cum tua laude;
君は完全に不滅の称賛を受けつつも、より穏健に行動した。
sed quid melius fuerit magno dolore sensimus, magno periculo sentimus.
しかし、どちらがより良かったのか、我々は大きな苦痛を伴って実感し、今なお大きな危険を伴って実感している。
recenti illo tempore tu omnia ad pacem quae oratione confici non poterat, ego omnia ad libertatem quae sine pace nulla est.
あの最近の時期において、君は言葉(交渉)では達成し得なかった平和に向けてすべてを向け、私は平和なしには存在し得ない自由に向けてすべてを向けた。
pacem ipsam bello atque armis effici posse arbitrabar.
私は、平和そのものも戦争と武力によってこそ達成され得ると考えていた。
studia non deerant arma poscentium;
武器を求める者たちの熱意は欠けていなかった。
quorum repressimus impetum ardoremque restinximus.
我々はその勢いを抑え、その情熱を消し去ってしまったのだ。
§2.5.2itaque res in eum locum venerat ut, nisi Caesari Octaviano deus quidam illam mentem dedisset, in potestatem perditissimi hominis et turpissimi M. Antoni veniendum fuerit, quocum vides hoc tempore ipso quod sit quantumque certamen.
したがって、事態は次の境地に達していた。 すなわち、もしカエサル・オクタウィアヌスにある神がその心を与えていなかったならば、最も破滅的で最も卑劣な人間であるマルクス・アントニウスの支配下に入らざるを得なかったであろう。 君は、現時点で彼との間にいかなる、そしていかに大きな闘争があるかを見ている。
id profecto nullum esset, nisi tum conservatus esset Antonius.
もしあのときアントニウスが助命されていなければ、この闘争は確かに全く存在しなかったであろう。
sed haec omitto;
しかし、これらのことは省こう。
res enim a te gesta memorabilis et paene caelestis repellit omnis reprehensiones, quippe quae ne laude quidem satis idonea adfici possit.
君が成し遂げた記憶すべき、かつほとんど天上的な偉業は、あらゆる非難を退ける。 なぜなら、それは人間の称賛によってさえ十分に報いられ得ないものだからだ。
exstitisti nuper vultu severo;
君は最近、厳しい表情で現れた。
exercitum, copias, legiones idoneas per te brevi tempore comparasti.
君は自らの力で短期間に、適した軍隊、軍勢、軍団を編成した。
di immortales! qui ille nuntius, quae illae litterae, quae laetitia senatus, quae alacritas civitatis erat! nihil umquam vidi tam omnium consensione laudatum.
不死なる神々よ! あの知らせ、あの手紙、元老院のあの喜び、市民社会のあの活気はどれほどのものであったか! これほど全員の一致によって称賛されたものを私はかつて見たことがない。
erat exspectatio reliquiarum Antoni, quem equitatu legionibusque magna ex parte spoliaras.
君が騎兵と軍団の大部分を奪い取ったアントニウスの残党に対する期待があった。
ea quoque habuit exitum optabilem.
それもまた望ましい結末を迎えた。
nam tuac litterae quae recitatae in senatu sunt et imperatoris et militum virtutem et industriam tuorum, in quibus Ciceronis mei, declarant.
元老院で朗読された君の手紙は、将軍の、そして兵士たちの勇気、および君の部下たちの(その中には私の息子キケロも含まれるが)勤勉さを明らかに示している。
quod si tuis placuisset de his litteris referri et nisi in tempus turbuientissimum post discessum Pansae consulis incidissent, honos quoque iustus et debitus dis immortalibus decretus esset.
もし君の友人たちがこの手紙について提案することを望んでおり、また執政官パンサの出発後の極めて不穏な時期に重ならなかったならば、不死なる神々に対して正当かつ当然の感謝の儀も決議されたであろうに。
§2.5.3ecce tibi Idib. April. advolat mane Celer Pilius, qui vir, di boni, quam gravis, quam constans, quam bonarum in re publica partium! hic epistulas adfert duas, unam tuo nomine, alteram Antoni;
ほら、4月のイドゥスの朝、ケレル・ピリウスが急いでやって来た。 良き神々よ、なんと重厚で、なんと堅実で、国家においてなんと善い党派に属する男であることか! 彼は二通の手紙を持ってきた。 一通は君の名において、もう一通はアントニウスのものだ。
dat Servilio tribuno plebis, ille Cornuto.
彼はそれを護民官セルウィリウスに渡し、セルウィリウスはコルヌトゥスに渡した。
recitantur in senatu.
それらは元老院で朗読される。
ANTONIVS PROCOS. Magna admiratio, ut si esset recitatum DOLABELLA IMPERATOR ;
ANTONIVS PROCOS. 大きな驚きだ。 それはまるで DOLABELLA IMPERATOR (と朗読された)かのようであった。
a quo quidem venerant tabellarii, sed nemo Pili similis qui proferre litteras auderet aut magistratibus reddere.
(実際、彼(ドラベッラ)からも郵便配達人が来ていたが、ピリウスのように手紙を差し出すか、政務官に手渡す勇気のある者は誰もいなかった。
tuae recitantur breves illae quidem sed in Antonium admodum lenes.
)君の手紙が朗読される。 それらは確かに短かったが、アントニウスに対して極めて温和なものであった。
vehementer admiratus senatus.
元老院は激しく驚いた。
mihi autem non erat explicatum quid agerem.
しかし、私にはどう行動すべきか明らかではなかった。
falsas dicerem? quid si tu eas adprobasses?
偽造された手紙だと言うべきか? もし君がそれらを承認していたとしたらどうなるか?
§2.5.4confirmarem? non erat dignitatis tuae.
それを本物だと認めるべきか? それは君の威厳にそぐわなかった。
itaque ille dies silentio.
したがって、その日は沈黙のうちに過ぎた。
postridie autem cum sermo increbruisset, Piliusque oculos vehementius hominum offendisset, natum omnino est principium a me.
しかし翌日、噂が広まり、ピリウスが人々の目を激しく不快にさせたとき、議論の端緒は完全に私から始まった。
de proconsule Antonio multa.
前執政官アントニウスについて多くのことを(私は語った)。
Sestius causae non defuit post me, cum quanto suum filium, quanto meum in periculo futurum diceret, si contra proconsulem arma tulissent.
セスティウスは私の後、大義を見捨てなかった。 彼は、もし前執政官に対して武器を取ったならば、自分の息子と私の息子がどれほど大きな危険に身をさらすことになるかを語ったからだ。
Nosti hominem;
君はその男をよく知っている。
causae non defuit.
彼は大義を見捨てなかった。
dixerunt etiam alii.
他の者たちも発言した。
Labeo vero noster nec signum tuum in epistula nec diem adpositum nec te scripsisse ad tuos, ut soleres.
しかし、我らのラベオは、手紙に君の印章もなく、日付も記されておらず、君がいつものように家族に宛てて書いてもいないことを指摘した。
hoc cogere volebat falsas litteras esse et, si quaeris, probabat.
彼はこのことから、それが偽の手紙であることを証明しようとし、君が尋ねるなら、彼は人々を納得させていた。
§2.5.5nunc tuum est consilium, Brute, de toto genere belli.
ブルトゥスよ、今や戦争の進め方全体について判断を下すのは君だ。
video te lenitate delectari et eum putare fructum esse maximum praeclare quidem, sed aliis rebus, aliis temporibus locus esse solet debetque clementiae.
君が温和さを好み、それを最大の果実と考えているのが私には見える。 それは確かに立派なことだが、寛容さの余地があるのは通常、他の事柄や他の時期であり、またそうあるべきなのだ。
nunc quid agitur, Brute? templis deorum immortalium imminet hominum egentium et perditorum spes, nec quicquam aliud decernitur hoc bello nisi utrum simus necne.
今、何が争われているのか、ブルトゥスよ。 不死なる神々の神殿に、困窮し破滅した者たちの期待が迫っており、この戦争において、我々が存続するか否か以外には何も決定されようとしてはいないのだ。
cui parcimus aut quid agimus? hic ergo consulimus quibus victoribus vestigium nostrum nullum relinquetur? nam quid interest inter Dolabellam et quemvis Antoniorum trium? quorum si cui parcimus, duri fuimus in Dolabella.
我々は誰を容赦し、何をしているのか。 それゆえ、彼らが勝者となったならば我々の足跡さえ一つも残されないであろうような者たちの利益を、我々は考えているというのか。 ドラベッラと、三人のアントニウス兄弟の誰一人との間に、何の相違があるというのか。 もし我々が彼らの誰かを容赦するなら、我々はドラベッラに対して過酷であったことになる。
haec ut ita sentiret senatus populusque Romanus, etsi res ipsa cogebat, tamen maxima ex parte nostro consilio atque auctoritate perfectum est.
元老院とローマ市民がこのように考えるようになったのは、事態そのものがそう強制したとはいえ、大部分は私の助言と権威によって達成されたことだ。
tu si hanc rationem non probas, tuam sententiam defendam, non relinquam meam.
もし君がこの方針を承認しないなら、私は君の意見を擁護するが、私自身の意見を捨てることはない。
neque dissolutum a te quicquam homines exspectant nec crudele.
人々は君から、だらしのないことも、残酷なことも期待していない。
huius rei moderatio facilis est.
このことの節度は容易である。
ut in duces vehemens sis. in milites liberalis.
すなわち、指導者たちに対しては厳しく、兵士たちに対しては寛大であることだ。
§2.5.6Ciceronem meum, mi Brute, velim quam plurimum tecum habeas.
私の息子キケロを、私のブルトゥスよ、できる限り君のそばに置いてほしい。
virtutis disciplinam meliorem reperiet nullam quam contemplationem atque imitationem tui.
徳の学びにおいて、君を観察し模倣すること以上に優れたものを彼は見出さないであろうから。
XVIII Kalend. Maias.
4月のカレンズの18日前(4月14日)。

語釈・文法注

  1. §2.5.1quorum ego nemini concedo — quorumは先行詞tuos(君の家族)を受ける関係代名詞の属格であり、neminiは与格。全体で「私は彼らの誰にも(君に対する配慮や忠誠において)譲るつもりはない」という意味になり、キケロ自身の強い自負と関与を示している。
  2. §2.5.2veniendum fuerit — 非人称受動(veniendum erat/fuisset)の動形容詞(~せねばならなかった)が、nisi 節を伴う反実仮想条件文の帰結節であり、かつ ut 節(結果節)に含まれるため、接続法完了 fuerit になっている。
  3. §2.5.5quibus victoribus — quibus は関係代名詞で、先行詞となる人々(ii)が省略されている。victoribus はその補語であり、全体で「彼らが勝者となったならば、我々の足跡が残されないであろうような人々(の利益)」を指す、条件的な含みを持つ絶対的奪格として、あるいは consulo(与格支配:〜の利益を慮る)の与格として機能している。
  4. §2.5.5ut in duces vehemens sis — ut は moderatio(節度・加減)の内容を具体的に規定する名詞節を導く。あるいは、人々が期待する「望ましいあり方」を説明する目的・結果の節。

この箇所を引用する

キケロ, ブルトゥス宛書簡 §2.5.1-2.5.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi059.humanitext-lat1:2.5.1-2.5.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。