§2.5.1quae litterae tuo nomine recitatae sint id. April. in senatu eodemque tempore Antoni credo ad te scripsisse tuos;
4월 이두스에 원로원에서 자네의 이름으로 낭독된 편지와, 동시에 낭독된 안토니우스의 편지에 대해서는 자네의 가신들이 이미 자네에게 써 보냈으리라 믿네.
quorum ego nemini concedo.
자네를 향한 헌신에 있어서 나는 그들 중 누구에게도 뒤지지 않네.
sed nihil necesse erat eadem omnis, illud necesse me ad te scribere quid sentirem tota de constitutione huius belli et quo iudicio essem quaque sententia.
하지만 모두가 같은 것을 쓸 필요는 전혀 없었네. 오히려 내가 자네에게 써 보내야 했던 필요는 이것이었으니, 곧 이 전쟁의 전반적인 구성에 대해 내가 어떻게 느끼고 있으며, 나의 판단과 의견은 어떠한가 하는 점이었네.
voluntas mea, Brute, de summa re publica semper eadem fuit quae tua, ratio quibusdam in rebus (non enim omnibus) paulo fortasse vehementior.
브루투스여, 국가의 대계에 관한 나의 뜻은 언제나 자네의 뜻과 같았으나, 몇 가지 일들에 있어서(전부는 아니네만) 나의 방식은 아마도 조금 더 격렬했을 것이네.
scis mihi semper placuisse non rege solum sed regno liberari rem publicam;
자네는 내가 언제나 국가가 한 명의 왕뿐만 아니라 왕정 자체로부터 해방되기를 바랐음을 알고 있네.
tu lenius immortali omnino cum tua laude; sed quid melius fuerit magno dolore sensimus, magno periculo sentimus.
자네는 자네의 불멸할 찬사 속에서 지극히 온화하게 행동했으나, 과연 무엇이 더 나았을지는 우리가 큰 고통을 겪으며 깨달았고, 지금도 큰 위험 속에서 깨닫고 있네.
recenti illo tempore tu omnia ad pacem quae oratione confici non poterat, ego omnia ad libertatem quae sine pace nulla est.
그 최근의 시절에 자네는 말(교섭)로는 이룰 수 없었던 평화를 향해 모든 것을 맞추었고, 나는 평화 없이는 존재할 수 없는 자유를 향해 모든 것을 맞추었네.
pacem ipsam bello atque armis effici posse arbitrabar.
나는 평화 자체도 전쟁과 무력에 의해서만 달성될 수 있다고 생각했네.
studia non deerant arma poscentium; quorum repressimus impetum ardoremque restinximus.
무기를 요구하는 자들의 열의는 부족하지 않았으나, 우리는 그들의 기세를 꺾고 그 열정을 꺼버리고 말았네.
§2.5.2itaque res in eum locum venerat ut, nisi Caesari Octaviano deus quidam illam mentem dedisset, in potestatem perditissimi hominis et turpissimi M. Antoni veniendum fuerit, quocum vides hoc tempore ipso quod sit quantumque certamen.
그리하여 사태는 다음과 같은 지경에 이르렀으니, 만약 카이사르 오크타비아누스에게 어떤 신이 그러한 마음을 주지 않았더라면, 가장 방탕하고 비열한 인간인 마르쿠스 안토니우스의 지배 하에 들어갔어야만 했을 것이네. 자네는 바로 이 시기에 그와 벌이고 있는 투쟁이 어떤 것이며 얼마나 거대한지 보고 있지 않은가.
id profecto nullum esset, nisi tum conservatus esset Antonius.
만약 그때 안토니우스가 목숨을 건지지 않았더라면 이 투쟁은 정녕 한 조각도 존재하지 않았을 것이네.
sed haec omitto;
그러나 이 일들은 생략하겠네.
res enim a te gesta memorabilis et paene caelestis repellit omnis reprehensiones, quippe quae ne laude quidem satis idonea adfici possit.
자네가 행한 기억할 만하고 거의 신성에 가까운 업적은 온갖 비난을 물리치며, 그것은 실로 인간의 찬사만으로는 충분히 보답받을 수조차 없기 때문이네.
exstitisti nuper vultu severo; exercitum, copias, legiones idoneas per te brevi tempore comparasti.
자네는 최근 엄숙한 얼굴로 나타났으며, 자네 스스로의 힘으로 단기간에 적절한 군대와 군세와 군단을 조직했네.
di immortales! qui ille nuntius, quae illae litterae, quae laetitia senatus, quae alacritas civitatis erat! nihil umquam vidi tam omnium consensione laudatum.
불멸의 신들이시여! 그 전갈이, 그 편지가 어떠했는지, 원로원의 그 기쁨이, 국가의 그 활기가 어떠했는지! 나는 모든 이의 일치된 의견으로 그토록 찬양받는 것을 본 적이 없네.
erat exspectatio reliquiarum Antoni, quem equitatu legionibusque magna ex parte spoliaras.
자네가 기병과 군단의 대부분을 박탈했던 안토니우스의 잔당에 대한 기대가 있었네.
ea quoque habuit exitum optabilem.
그 일 또한 바람직한 결말을 맺었네.
nam tuac litterae quae recitatae in senatu sunt et imperatoris et militum virtutem et industriam tuorum, in quibus Ciceronis mei, declarant.
원로원에서 낭독된 자네의 편지는 장군과 병사들의 용맹함, 그리고 내 아들 키케로가 포함된 자네 부하들의 근면함을 분명히 보여주네.
quod si tuis placuisset de his litteris referri et nisi in tempus turbuientissimum post discessum Pansae consulis incidissent, honos quoque iustus et debitus dis immortalibus decretus esset.
만약 자네의 지인들이 이 편지에 대해 토의하기를 원했고, 집정관 판사가 떠난 뒤의 지극히 혼란스러운 시기와 겹치지 않았더라면, 불멸의 신들께 올리는 정당하고 당연한 감사제 또한 결의되었을 것이네.
§2.5.3ecce tibi Idib. April.
보게나, 4월 이두스 아침에 켈레르 필리우스가 급히 날아왔다네.
advolat mane Celer Pilius, qui vir, di boni, quam gravis, quam constans, quam bonarum in re publica partium! hic epistulas adfert duas, unam tuo nomine, alteram Antoni;
좋은 신들이시여, 참으로 엄숙하고 흔들림 없으며, 국가에 있어서 참으로 훌륭한 당파에 속한 장부로다! 그가 편지 두 통을 가져왔는데, 한 통은 자네 명의였고 다른 한 통은 안토니우스의 것이었네.
dat Servilio tribuno plebis, ille Cornuto.
그는 이를 호민관 세르빌리우스에게 주었고, 세르빌리우스는 코르누투스에게 전달했네.
recitantur in senatu.
그것들이 원로원에서 낭독되네.
ANTONIVS PROCOS.
Magna admiratio, ut si esset recitatum
DOLABELLA IMPERATOR
;
ANTONIVS PROCOS. 마치 DOLABELLA IMPERATOR 가 낭독된 것과 같은 거대한 경악이 일었네.
a quo quidem venerant tabellarii, sed nemo Pili similis qui proferre litteras auderet aut magistratibus reddere.
실로 그(돌라벨라)에게서도 서찰 전령들이 왔었지만, 필리우스처럼 편지를 감히 제시하거나 정무관들에게 전달할 용기가 있는 자는 아무도 없었네.
tuae recitantur breves illae quidem sed in Antonium admodum lenes.
자네의 편지가 낭독되었네. 그것들은 실로 짧았으나 안토니우스에 대해 지극히 온건했네.
vehementer admiratus senatus.
원로원은 격렬히 경악했네.
mihi autem non erat explicatum quid agerem.
그러나 나로서는 어떻게 처신해야 할지 명확하지 않았네.
falsas dicerem? quid si tu eas adprobasses?
위조된 편지라고 해야 했을까? 만약 자네가 그것을 승인했다면 어찌 되었겠는가?
§2.5.4confirmarem? non erat dignitatis tuae.
그것을 진실이라고 인정해야 했을까? 그것은 자네의 위엄에 어울리지 않았네.
itaque ille dies silentio.
그리하여 그날은 침묵 속에 지나갔네.
postridie autem cum sermo increbruisset, Piliusque oculos vehementius hominum offendisset, natum omnino est principium a me.
그러나 다음 날 소문이 무성해지고 필리우스가 사람들의 눈총을 격렬히 받게 되었을 때, 토론의 발단은 완전히 나로부터 비롯되었네.
de proconsule Antonio multa.
전직 집정관 안토니우스에 대해 많은 이야기를 했네.
Sestius causae non defuit post me, cum quanto suum filium, quanto meum in periculo futurum diceret, si contra proconsulem arma tulissent.
세스티우스도 내 뒤를 이어 대의를 저버리지 않았으니, 만약 그들이 전직 집정관에 맞서 무기를 들었다면 그의 아들과 내 아들이 얼마나 큰 위험에 처했을지 이야기했기 때문이네.
Nosti hominem;
자네도 그 사람을 알지 않는가.
causae non defuit.
그는 대의를 저버리지 않았네.
dixerunt etiam alii.
다른 이들도 발언했네.
Labeo vero noster nec signum tuum in epistula nec diem adpositum nec te scripsisse ad tuos, ut soleres.
그러나 우리 라베오는 편지에 자네의 인장도 없고 날짜도 적혀 있지 않으며, 자네가 늘 하던 대로 자네 가신들에게 편지를 쓰지도 않았음을 지적했네.
hoc cogere volebat falsas litteras esse et, si quaeris, probabat.
그는 이로써 그것이 가짜 편지임을 입증하고자 했고, 자네가 내게 묻는다면, 그는 사람들을 납득시켰네.
§2.5.5nunc tuum est consilium, Brute, de toto genere belli.
브루투스여, 이제 전쟁의 전반적인 방향에 관한 결정은 자네의 몫이네.
video te lenitate delectari et eum putare fructum esse maximum praeclare quidem, sed aliis rebus, aliis temporibus locus esse solet debetque clementiae.
자네가 온건함을 기뻐하고 그것을 가장 큰 결실로 여긴다는 것을 내 보고 있네. 참으로 훌륭한 일이지만, 관용의 자리는 보통 다른 일들, 다른 시기에 있어야 하고 또 그래야만 하네.
nunc quid agitur, Brute? templis deorum immortalium imminet hominum egentium et perditorum spes, nec quicquam aliud decernitur hoc bello nisi utrum simus necne.
지금 무엇이 다투어지고 있는가, 브루투스여? 불멸의 신들의 신전에는 궁핍하고 파멸한 자들의 야욕이 도사리고 있으며, 이 전쟁에서는 우리가 존재할 것인가 존재하지 않을 것인가 외에는 아무것도 결정되지 않네.
cui parcimus aut quid agimus? hic ergo consulimus quibus victoribus vestigium nostrum nullum relinquetur? nam quid interest inter Dolabellam et quemvis Antoniorum trium? quorum si cui parcimus, duri fuimus in Dolabella.
우리가 누구를 아끼고 무엇을 하고 있단 말인가? 그렇다면 우리는 그들이 승리했을 때 우리의 흔적조차 남기지 않을 자들의 편의를 보아주고 있는 것인가? 돌라벨라와 안토니우스 삼형제 중 그 누구 사이에 무슨 차이가 있단 말인가? 만약 우리가 그들 중 누구를 아낀다면, 우리는 돌라벨라에게 가혹했던 셈이네.
haec ut ita sentiret senatus populusque Romanus, etsi res ipsa cogebat, tamen maxima ex parte nostro consilio atque auctoritate perfectum est.
원로원과 로마 인민이 이와 같이 생각하게 된 것은, 사태 자체가 그렇게 강제하기도 했지만, 대부분 우리의 조언과 권위 덕분에 완수된 것이네.
tu si hanc rationem non probas, tuam sententiam defendam, non relinquam meam.
만약 자네가 이 방식을 승인하지 않는다면 나는 자네의 의견을 옹호하겠지만, 내 의견을 버리지는 않을 것이네.
neque dissolutum a te quicquam homines exspectant nec crudele.
사람들은 자네에게서 해이한 것도 잔인한 것도 바라지 않네.
huius rei moderatio facilis est. ut in duces vehemens sis. in milites liberalis.
이 일의 중용은 쉬우니, 지도자들에게는 단호하고 병사들에게는 관대하게 대하는 것이네.
§2.5.6Ciceronem meum, mi Brute, velim quam plurimum tecum habeas.
내 아들 키케로를, 나의 브루투스여, 되도록 자네 곁에 오래 두기를 바라네.
virtutis disciplinam meliorem reperiet nullam quam contemplationem atque imitationem tui.
덕을 배우는 데 있어 자네를 관찰하고 모방하는 것보다 더 나은 훈련을 그는 찾지 못할 것이네.
XVIII Kalend. Maias.
4월 카렌다 전 18일(4월 14일).