Humanitext Reader

キケロ · ストア派のパラドックス §6.42-6.46

賢者のみが富んでいるという逆説と貪欲者の貧困

9 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは「賢者のみが富んでいる」というストイック哲学のパラドクスを取り上げ、貪欲に富を追求し続け他者を搾取する者は、どれほど財産を所有していようとも、本質的に貧窮していると批判する。

§6.42"o(/ti mo/nos o(sofo\s plou/sios" "" quae est ista in commemoranda pecunia tua tam insolens ostentatio? solusne tu dives? pro di inmortales! egone me audisse aliquid et didicisse non gaudeam? solusne dives? quid, si ne dives quidem? quid, si pauper etiam? quem enim intellegimus divitem aut hoc verbum in quo homine ponimus? opinor in eo, cui tanta possessio sit, ut ad liberaliter vivendum facile contentus sit, qui nihil quaerat, nihil adpetat, nihil optet amplius.
「賢者のみが富んでいる。 」 "" あなたの金を口にする際における、その何とも傲慢な見せびらかしはいったい何か。 あなただけが富んでいるのか。 不死なる神々よ。 私は自分が何かを聞き、学んだことを喜ばないでおれようか。 あなただけが富んでいるのか。 では、富んでさえいないとしたらどうか。 さらには貧しいとしたらどうか。 そもそも、私たちは誰を富んでいると理解し、あるいはこの言葉をどのような人に適用するのか。 思うに、その所有が、自由人にふさわしく生きるために容易に満足できるほどに大きく、それ以上は何も求めず、何も望まず、何も願わないような人のことである。
§6.43animus oportet tuus se iudicet divitem, non hominum sermo, neque possessiones tuae.
あなたの精神が、人々の言葉やあなたの所有物ではなく、自分自身を富んでいると判断せねばならない。
nihil sibi deesse putat, nihil curat amplius, satiatus est aut contentus etiam pecunia: concedo, dives est.
もしそれ(精神)が自分に何も欠けていないと考え、それ以上何も気にかけず、金銭に満ち足りているか、あるいは満足しているなら、認めよう、その人は富んでいる。
sin autem propter aviditatem pecuniae nullum quaestum turpem putas, cum isti ordini ne honestus quidem possit esse ullus; si cotidie fraudas, decipis, poscis, pacisceris, aufers, eripis, si socios spolias, aerarium expilas, si testamenta amicorum ne exspectas quidem atque ipse supponis, haec utrum abundantis an egentis signa sunt?
しかし、もし金への貪欲さのために、いかなる儲け仕事も卑しいとはみなさないなら(もっとも、あなたの属する身分にとっては、いかなる儲け仕事も名誉あるものとはなり得ないのだが)、もしあなたが毎日だまし、欺き、要求し、取引し、奪い去り、ひったくり、同盟者を略奪し、国庫を略奪し、もし友人の遺言書を待ちさえせず自分で偽造するなら、これらは満ち足りている者の兆候か、それとも貧窮している者の兆候か。
§6.44animus hominis dives, non arca appellari solet.
人の精神が富んでいると呼ばれるのであって、金庫がではない。
quamvis ilia sit plena, dum te inanem videbo, divitem non putabo;
たとい金庫が満ちていても、あなたが空っぽであると私が見る限り、私はあなたを富んでいるとはみなさない。
etenim ex eo, quantum cuique satis est, metiuntur homines divitiarum modum.
なぜなら、各人にとってどれだけ十分であるかということに基づいて、人々は富の限度を測るからである。
filiam quis habet, pecunia est opus; duas, maiore; pluris, maiore etiam;
誰かが娘を一人持てば、金が必要であり、二人持てば、より多くが必要であり、もっと多ければ、さらにより多くが必要である。
si, ut aiunt Danao, quinquaginta sint filiae, tot dotes magnam quaerunt pecuniam: quantum enim cuique opus est, ad id accommodatur, ut ante dixi, divitiarum modus.
もし、人々がダナオスに言うように、五十人の娘がいるならば、それだけの持参金は莫大な金を必要とする。 なぜなら、各人にどれだけ必要であるかに応じて、前に言ったように、富の限度を合わせられるからである。
qui igitur non filias pluris, sed innumerabilis cupiditates habet, quae brevi tempore maximas copias exhaurire possint, hunc quo modo ego appellabo divitem, cum ipse egere se sentiat?
それゆえ、より多くの娘ではなく、短時間で最大の富を使い果たしうる無数の欲望を抱く者を、彼自身が自分を貧しいと感じているときに、私はどうして富んでいると呼べようか。
§6.45multi ex te audierunt cum diceres, neminem esse divitem, nisi qui exercitum alere posset suis fructibus, quod populus Romanus tantis vectigalibus iam pridem vix potest: ergo hoc proposito numquam eris dives ante, quam tibi ex tuis possessionibus tantum reficietur, ut eo tueri sex legiones et magna equitum ac peditum auxilia possis.
多くの者が、あなたから次の言葉を聞いた。 自分の収入で軍隊を養うことができる者でなければ、誰も富んでいないと。 それは、ローマ人民がこれほどの租税を持ってしても、とうの昔からかろうじてできているにすぎないことである。 したがって、この前提に従えば、あなたは自分の所有物から、六個軍団と大規模な騎兵・歩兵の補助軍をそれで維持できるほどの収入が得られるようになるまでは、決して富んでいることにはならない。
iam fateris igitur non esse te divitem, cui tantum desit, ut expleas id quod exoptas.
それゆえ、あなたが熱望するものを満たすためにはそれほど多くを欠いているのだから、自分が富んでいないことを、あなたはすでに告白しているのである。
itaque istam paupertatem vel potius egestatem ac mendicitatem tuam numquam obscure tulisti.
こうして、あなたはその貧困、あるいはむしろ欠乏と物乞い状態を、決して隠すことなく示してきたのである。
§6.46nam ut iis, qui honeste rem quaerunt mercaturis faciendis, operis dandis, publicis sumendis, intellegimus opus esse quaesito, sic, qui videt domi tuae pariter accusatorum atque indicum consociatos greges, qui nocentis et pecuniosos reos eodem te actore corruptelam iudicii molientis, qui tuas mercedum pactiones in patrociniis, † intercidas pecuniarum in coitionibus candidatorum, dimissiones libertorum ad defaenerandas diripiendasque provincias, qui expulsiones vicinorum, qui latrocinia in agris, qui cum servis, cum libertis, cum clientibus societates, qui possessiones vacuas, qui proscriptiones locupletium, qui cladis municipiorum, qui illam Sullani temporis messem recordetur, qui testamenta subiecta, tot qui sublatos homines, qui denique omnia venalia, edictum, decretum, alienam suam sententiam, forum, domum, vocem, silentium: quis hunc non putet confiteri sibi quaesito opus esse? cui quaesito autem opus sit, quis umquam hunc vere dixerit divitem?
なぜなら、交易を行い、労力を提供し、徴税請負を引き受けることによって誠実に財産を求める人々にとって、獲得したものが必要であると私たちが理解しているように、そのように、あなたの家に告発者や密告者の結託した群れがあるのを見る者、有罪で裕福な被告たちが他ならぬあなたを擁護者として裁判の買収を企てているのを見る者、弁護におけるあなたの報酬の契約、候補者たちの結託における金銭の融通(中抜き)を見る者、属州を高利で縛り略奪するための解放奴隷たちの派遣を見る者、近隣住民の追い出し、地方での追剥行為、奴隷たちや解放奴隷たちや庇護民たちとの結託を見る者、主人のいない所有地、富裕な人々のプロスクリプティオ、自治市の破壊、あのスッラ時代の収穫を思い起こす者、偽造された遺言書、葬り去られたこれほど多くの人々、要するにすべてが売り物であること――布告、判決、他人のあるいは自身の投票、法廷、家、発言、沈黙――を思い起こす者、彼らのうちの誰が、この男が自分には獲得したものが必要であると白状していると思わないだろうか。 しかし、獲得したものが必要な人を、誰がかつて真に富んでいると言っただろうか。

語釈・文法注

  1. 6.42cui tanta possessio sit, ut ad liberaliter vivendum facile contentus sit — 先行詞である一般的な人物 `eo` の特性を表す関係節の中の接続法 `sit` と、結果の副詞節を導く `ut` の中の接続法 `sit` が用いられている。
  2. 6.43animus oportet tuus se iudicet — 非人称動詞 `oportet` が、接続詞 `ut` のない接続法節(ここでは `iudicet`)を直接従属節として従えている構文である。
  3. 6.45quod populus Romanus tantis vectigalibus iam pridem vix potest — 中性関係代名詞 `quod` は、直前の不定詞句(軍隊を自費で養える者でなければ富んでいないという考え)全体を指す関係代名詞の連結用法(文頭用法)である。
  4. 6.46nam ut iis, qui... sic, qui videt... recordetur... quis... — `nam ut iis... sic [ei] qui...`(〜にとって…であるように、〜する者にとって…である)という比較の骨格。後半の `sic` に続く主語が、一連の関係節(`qui videt...` や `qui... recordetur`)による長い並列排比の修飾によって引き伸ばされ、最終的に `quis hunc non putet...?`(誰がこの者を〜と思わないだろうか)という反語的疑問文に収束する長大な離隔構造になっている。

この箇所を引用する

キケロ, ストア派のパラドックス §6.42-6.46. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi047.humanitext-lat1:6.42-6.46

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。