§4.27"o(/ti pa=s a)/frwn mai/netai"
""
ego vero te non stultum, ut saepe, non inprobum, ut semper, sed dementem * * *
* * * rebus ad victum necessariis esse invictus * * potest.
"o(/ti pa=s a)/frwn mai/netai" "" しかし私はあなたを、しばしば言われるように単に愚かだとするのでもなく、常にそうであるように不届きだとするのでもなく、正気を失っていると * * * * * * 生活に不可欠なものごとにおいて、征服されないままでいることができる。
sapientis animus magnitudine consilii, tolerantia rerum humanarum, contemptione fortunae, virtutibus denique omnibus ut moenibus saeptus vincetur et expugnabitur, qui ne civitate quidem pelli potest? quae est enim civitas? omnisne conventus etiam ferorum et inmanium? omnisne etiam fugitivorum ac latronum congregata unum in locum multitude? certe negabis.
賢者の精神は、その思慮の偉大さ、人間的な出来事への耐え忍び、運命への軽蔑、そして要するにすべての徳によって、あたかも城壁に囲まれるように守られており、いったい征服され攻め落とされることがあるだろうか。 彼は国家から追い出すことさえできないのだ。 なぜなら、いったい国家とは何なのか。 野蛮で残忍な者たちの集まりであってもすべて国家なのか。 逃亡者や強盗が一箇所に集まった群衆であってもすべて国家なのか。 あなたは確かに違うと言うだろう。
non igitur erat illa tum civitas, cum leges in ea nihil valebant, cum iudicia iacebant, cum mos patrius occiderat, cum ferro pulsis magistratibus senatus nomen in re publica non erat;
したがって、法律がその中で何の効力も持たず、裁判が機能せず、祖先伝来の慣習が滅び、武力によって政務官が追い出されて国家の中に元老院の名さえ存在しなかったあの当時、あそこにあったものは国家ではなかった。
praedonum ille concursus et te duce latrocinium in foro constitutum et reliquiae coniurationis a Catilinae furiis ad tuum scelus furoremque conversae non civitas erat.
あの強盗どもの集まりや、あなたを首領として広場に打ち立てられた強盗団、そしてカティリーナの狂気からあなたの犯罪と狂気へと転じた陰謀の残党は、国家ではなかったのだ。
§4.28itaque pulsus ego civitate non sum, quae nulla erat: accersitus in civitatem sum, cum esset in re publica consul, qui tum nullus fuerat, esset senatus, qui tum occiderat, esset consensus populi liber, esset iuris et aequitatis, quae vincla sunt civitatis, repetita memoria.
それゆえ、私は存在していなかった国家から追い出されたのではない。 私は国家へと呼び戻されたのだ、国家の中に執政官(当時は存在しなかった)がおり、元老院(当時は滅びていた)があり、人民の自由な合意があり、国家の絆である法と正義の記憶がよみがえった時に。
ac vide quam ista tui latrocinii tela contempserim: iactam et inmissam a te nefariam in me iniuriam semper duxi;
そして、私があなたの強盗行為のあの武器をどれほど軽蔑していたかを見るがよい。 私は、あなたによって私に投げつけられ放たれた不道徳な不正行為を常に自分に向けられたものとみなしていた。
pervenisse ad me numquam putavi, nisi forte, cum parietes disturbabas aut cum tectis sceleratas faces inferebas, meorum aliquid ruere aut deflagrare arbitrabare:
それが私にまで到達したとは決して思わなかった。 もしや、あなたが壁を壊したり、屋根に不届きなたいまつを投げ入れたりしていた時に、私の財産の何かが崩れ落ちたり燃え尽きたりしたとあなたが考えていたのでなければ、の話だが。
§4.29nihil neque meum est neque cuiusquam, quod auferri, quod eripi, quod amitti potest.
奪い去られ、もぎ取られ、失われ得るものは、私の所有でも誰の所有でもない。
si mihi eripuisses divinam animi mei conscientiam, meis curis, vigiliis, consiliis stare te invitissimo rem publicam, si huius aeterni beneficii inmortalem memoriam delevisses, multo etiam magis, si illam mentem, unde haec consilia manarunt, mihi eripuisses, tum ego accepisse me confiterer iniuriam;
もしあなたが、私の精神の神聖な意識、すなわち私の配慮、不眠不休の努力、熟慮によって、あなたがどんなに嫌がろうとも国家が持ちこたえているという意識を、私から奪い取っていたなら、また、この永遠の恩恵の不滅の記憶を消し去っていたなら、さらにそれ以上に、これらの熟慮が流れ出たあの精神を私から奪い取っていたなら、その時には私は不正を被ったと告白しただろう。
sed si haec nec fecisti nec facere potuisti, reditum mihi gloriosum iniuria tua dedit, non exitum calamitosum.
しかし、あなたがこれらをすることもなく、またすることができなかったのであれば、あなたの不正は私に不吉な立ち去りではなく、栄光ある帰還を与えたのである。
ergo ego semper civis, et tum maxime, cum meam salutem senatus exteris nationibus, ut civis optumi, commendabat, tu ne nunc quidem, nisi forte idem hostis esse et civis potest.
したがって、私は常に市民であり、特に元老院が私の安全を最善の市民として諸外国に推奨していたあの時に最も市民であった。 これに対して、あなたは今でさえ市民ではない。 もしや、同じ人物が敵であり同時に市民であり得るというのでなければ。
an tu civem ab hoste natura ac loco, non animo factisque distinguis?
それとも、あなたは市民と敵を、精神と行動によってではなく、生まれと場所によって区別するのか。
§4.30caedem in foro fecisti, armatis latronibus templa tenuisti, privatorum domos, aedis sacras incendisti: cur hostis Spartacus, si tu civis? potes autem esse tu civis, propter quem aliquando civitas non fuit? et me tuo nomine appellas, cum omnes meo discessu exsulasse rem publicam putent? numquamne, homo amentissime, te circumspicies? numquam nec quid facias considerabis nec quid loquare? nescis exsilium scelerum esse poenam, meum illud iter ob praeclarissimas res a me gestas esse susceptum?
あなたは広場で虐殺を行い、武装した強盗どもを率いて神殿を占拠し、私人の家や神聖な神殿を放火した。 もしあなたが市民なら、なぜスパルタクスは敵なのか。 そもそも、あなたのおかげでかつて国家が存在しなくなったというのに、あなたが市民であり得ようか。 そして、私の離脱によって国家が流刑に処されたと誰もが思っているのに、あなたは私のことをあなたと同じ名で呼ぶのか。 最も狂気した男よ、あなたは決して自らを振り返らないのか。 自分が何をしているのかも、何を話しているのかも、決してよく考えないのか。 追放とは罪に対する罰であり、私のあの旅は私が成し遂げたきわめて輝かしい業績のために引き受けられたものであることを、知らないのか。
§4.31omnes scelerati atque inpii, quorum tu te ducem esse profiteris, quos leges exsilio adfici volunt, exsules sunt, etiam si solum non mutarunt.
あなたが首領であると公言しているすべての犯罪者や不敬な者たち、すなわち法律が追放に処することを望んでいる者たちは、たとえ土地を変えていなくとも、追放者である。
an cum omnes te leges exsulem esse iubeant, non eris tu exsul? exsul non appelletur is, qui cum telo fuerit? ante senatum tua sica deprehensa est.
すべての法律があなたを追放者であると命じているのに、あなたは追放者ではないというのか。 武器を携えていた者は追放者と呼ばれないのか。 元老院の前であなたの短剣が押収されたではないか。
qui hominem occiderit? plurimos occidisti.
人を殺した者は追放者ではないのか。 あなたはきわめて多くの人々を殺した。
qui incendium fecerit? aedes Nympharum manu tua deflagravit.
放火をした者は追放者ではないのか。 ニンフたちの神殿はあなたの手によって燃え尽きた。
qui templa occupaverit? in foro castra posuisti.
神殿を占拠した者は追放者ではないのか。 あなたは広場に陣営を敷いたではないか。
§4.32sed quid ego communis leges profero, quibus omnibus es exsul? familiarissimus tuus de te privilegium tulit, ut, si in opertum Bonae Deae accessisses, exsulares: at te id fecisse etiam gloriari soles.
しかし、なぜ私は共通の法律を持ち出すのか。 そのすべての法律によって、あなたは追放者なのだ。 あなたのきわめて親しい友が、もしあなたがボナ・デアの密儀の場に立ち入ったなら、追放されるべきであるという特別法をあなたについて可決した。 ところが、あなたはそれを行ったことを自慢することさえ常としている。
quo modo igitur tot legibus eiectus in exsilium nomen exsulis non perhorrescis?
"Romae sum"
inquit.
それなら、これほど多くの法律によって追放へと追いやられたあなたが、どうして追放者という名を恐れないのか。 「私はローマにいる」と彼は言う。
et quidem in operto fuisti.
それどころか、あなたは密儀の場にいたのだ。
non igitur ubi quisque erit, eius loci ius tenebit, si ibi eum legibus esse non oportebit.
したがって、法律によってそこにいるべきでないのなら、各人がどこにいるかということは、その場所の権利を保持することにはならないのだ。