§1.6"o(/ti mo/non to\ kalo\n a)gaqo/n. "
vereor ne cui vestrum ex Socraticorum hominum disputationibus, non ex meo sensu deprompta haec videatur oratio;
"o(/ti mo/non to kalo\n a)gaqo/n." 私は、この弁論が、私自身の感覚からではなく、ソクラテス学派の人々の議論から引き出されたものであるとあなた方のうちの誰かに思われるのではないかと恐れます。
dicam quod sentio tamen et dicam brevius quam res tanta dici potest.
しかし、私は自分が感じていることを述べましょう。 そして、これほど重大な事柄が語られうるよりも簡潔に述べましょう。
numquam hercule ego neque pecunias istorum neque tecta magnifica neque opes neque imperia neque eas, quibus maxime astricti sunt, voluptates in bonis rebus aut expetendis esse duxi, quippe cum viderem rebus his circumfluentis ea tamen desiderare maxime, quibus abundarent;
ヘラクレスにかけて、私は彼らの言う金銭も、壮麗な邸宅も、権力も、支配権も、また彼らが最も束縛されているあの快楽をも、善きもの、あるいは追求すべきものの中に含めたことは一度もありません。 なぜなら、これらのものに満ちあふれている人々が、まさに自分が豊富に持っているはずのものを最も渇望しているのを見たからです。
neque enim umquam expletur nec satiatur cupiditatis sitis, neque solum ea qui habent libidine augendi cruciantur, sed etiam amittendi metu.
実際、欲望の渇きが満たされることも、癒やされることも決してなく、それらを持っている人々は、増やしたいという執着だけでなく、失うことへの恐怖によっても苦しめられているのです。
§1.7in quo equidem continentissimorum hominum, maiorum nostrorum, saepe requiro prudentiam, qui haec inbecilla et conmutabilia verbo
"bona"
putaverunt appellanda, cum re ac factis longe aliter iudicavissent.
この点において、私は確かに、極めて節制のあった人々である私たちの先祖の思慮深さが欠けているのを惜しむものです。 彼らは、実際や行動においてははるかに異なって判断していたにもかかわらず、これらの脆弱で変化しやすいものを、言葉の上では「善」と呼ぶべきだと考えました。
potestne bonum cuiquam malo esse aut potest quisquam in abundantia bonorum ipse esse non bonus? atqui ista omnia talia videmus, ut et inprobi habeant et absint probis.
いかなる悪人にとっても善が善いものでありうることがあるでしょうか。 あるいは、善きものが豊かにある中で、自分自身は善くないということが誰かにありうるでしょうか。 ところが、私たちはこれらすべてが、悪人も所有し、善人には欠けているような性質のものであることを見ているのです。
§1.8quam ob rem licet inrideat si qui volt, plus apud me tamen vera ratio valebit quam volgi opinio;
それゆえ、望む者が誰であれ嘲笑うがよい。 私にとっては、民衆の意見よりも真の理性のほうが大きな力を持つでしょう。
neque ego umquam bona perdidisse dicam, si quis pecus aut supellectilem amiserit, nec non saepe laudabo sapientem illum, Biantem, ut opinor, qui numeratur in septem: cuius cum patriam Prienam cepisset hostis ceterique ita fugerent, ut multa de suis rebus asportarent, cum esset admonitus a quodam ut idem ipse faceret,
"ego vero"
inquit
"facio;
また、誰かが家畜や調度品を失ったとしても、私はその人が善きものを失ったとは決して言いません。 そして、七賢人の一人に数えられる、私の思うに、あの賢者ビアスを私はしばしば称賛するでしょう。 彼の祖国プリエネが敵に占領され、他の人々が自分の財産を多く持ち出そうと逃げ惑う中、ある人から自分も同じようにするよう勧められたとき、彼は「私はまさに行っている。
nam omnia mecum porto mea. "
なぜなら、私のものはすべて私が身につけて持ち運んでいるのだから」と言ったのです。
§1.9ille haec ludibria fortunae ne sua quidem putavit, quae nos appellamus etiam bona.
彼は、私たちが「善」とさえ呼んでいる、運命のこれらの悪ふざけを、自分のものとさえ考えませんでした。
quid est igitur, quaeret aliquis, bonum? si, quod recte fit et honeste et cum virtute, id bene fieri vere dicitur, quod rectum et honestum et cum virtute est, id solum opinor bonum.
では、ある人が尋ねるでしょう、善とは何なのか、と。 もし、正しく、かつ高貴に、かつ徳とともになされることが、真に「よく」なされると言われるのだとしたら、正しいこと、高貴なこと、徳とともにあること、それだけが善であると私は考えます。
§1.10sed haec videri possunt odiosiora, cum lentius disputantur: vita atque factis inlustrata sunt summorum virorum;
しかし、これらは緩やかに議論されるとき、いっそう退屈なものに見えるかもしれません。 しかしそれらは、最も偉大な人々の生涯と行為によって明らかにされています。
quaero enim a vobis, num ullam cogitationem habuisse videantur ii, qui hanc rein publicam tam praeclare fundatam nobis reliquerunt, aut argenti ad avaritiam aut amoenitatum ad delectationem aut supellectilis ad delicias aut epularum ad voluptates? ponite ante oculos unum quemque.
私はあなた方に尋ねます。 この国家をこれほど見事に基礎づけて私たちに残した人々が、強欲のための銀、娯楽のための美観、贅沢のための調度品、あるいは快楽のための饗宴について、何らかの考慮を抱いていたと思われるでしょうか。 一人ひとりを目の前に描き出してみなさい。
§1.11voltis a Romulo? voltis post liberam civitatem ab iis ipsis, qui liberaverunt? quibus tandem Romulus gradibus escendit in caelum? iisne, quae isti bona appellant, an rebus gestis atque virtutibus? quid? a Numa Pompilio minusne gratas dis inmortalibus capudines ac fictilis urnulas fuisse quam felicatas Saliorum pateras arbitramur? omitto reliquos;
ロムルスから始めたいですか。 あるいは、自由な国家となって以降の、国家を解放した張本人たちからでしょうか。 ロムルスは一体いかなる段階を踏んで天へと昇ったのでしょうか。 彼らが「善」と呼ぶあのものによってでしょうか、それとも、彼の成し遂げた業績と徳によってでしょうか。 では、ヌマ・ポンピリウスが神々に捧げたひしゃくや粘土製の小瓶のほうが、サリィの神職たちの金箔を施した浅鉢よりも、不死の神々にとって好ましくなかったと私たちは考えるでしょうか。 残りの者たちは省きます。
sunt enim omnes pares inter se praeter Superbum.
というのも、傲慢王を除けば、彼らは皆互いに同等だからです。