Humanitext Reader

キケロ · アカデメイア派 §1.42-1.46

アルケシラオスによる新アカデメイア派の創始

8 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

ウァロは、把握と感覚の信頼性をめぐるゼノンの革新と古いアカデメイアとの相違点を要約して話を終える。これを受けて今度はキケロが語り手となり、アルケシラオスがゼノンに対抗して判断保留を掲げる「新アカデメイア」を創始した経緯と、ソクラテス以前の哲学者たちに連なるその学問的背景について論じ始める。

§1.42sed inter scientiam et inscientiam comprehensionem illam quam dixi collocabat, eamque neque in rectis neque in pravis numerabat, sed soli credendum esse dicebat.
しかし、学問と非知の間に、私が言ったあの把握を配置し、それを正しい行為の中にも誤った行為の中にも数え入れず、ただこれだけに信頼を寄せるべきであると言っていました。
E quo sensibus etiam fidem tribuebat, quod ut supra dixi comprehensio facta sensibus et vera esse illi et fidelis videbatur, non quod omnia quae essent in re comprehenderet, sed quia nihil quod cadere in eam posset relinqueret, quodque natura quasi normam scientiae et principium sui dedisset unde postea notiones rerum in animis imprimerentur;
このことから、彼は感覚に対しても信頼を与えていました。 なぜなら、上に言ったように、感覚によってなされた把握は彼にとって真であり信頼できるように思われたからですが、それは事物の中にあるすべてのものを把握するからではなく、それの中に収まり得るものを何一つ取り残さないからであり、また、自然が、いわば学問の基準であり、それ自体の端緒となるものを与えてくれ、そこから後に事物の概念が心の中に刻み込まれるようになるからでした。
e quibus non principia solum sed latiores quaedam ad rationem inveniendam viae reperiuntur.
それらの概念から、単に出発点だけでなく、理性を発見するためのより広い道筋が見出されるのです。
errorem autem et temeritatem et ignorantiam et opinationem et suspicionem et uno nomine omnia quae essent aliena firmae et constantis assensionis a virtute sapientiaque removebat.
他方、誤謬、軽率、無知、意見、疑念、そして一言で言えば、確固として不変の同意とは相容れないすべてのものを、彼は徳と知恵から遠ざけていました。
Atque in his fere commutatio constitit omnis dissensioque Zenonis a superioribus.
そして、ほぼこれらの点に、ゼノンの先人たちに対するすべての変更と意見の相違が存していたのです。
§1.43Quae cum dixisset, "Breviter sane minimeque obscure exposita est" inquam "a te Varro et veteris Academiae ratio et Stoicorum.
」彼がこのように語ったとき、私は言いました。 「ウァロよ、古いアカデメイアの体系もストア派の体系も、あなたによって実に簡潔にかつ極めて明瞭に説明されました。
horum esse autem arbitror, ut Antiocho nostro familiari placebat, correctionem veteris Academiae potius quam aliquam novam disciplinam putandam.
しかし、私は、私たちの友人アンティオコスが考えていたように、ストア派の体系は何か新しい学説というよりは、むしろ古いアカデメイアの修正と見なされるべきだと考えます。
" Tum Varro "Tuae sunt nunc partes" inquit "qui ab antiquorum ratione desciscis et ea quae ab Arcesila novata sunt probas, docere quod et qua de causa discidium factum sit, ut videamus satisne ista sit iusta defectio.
」するとウァロは言いました。 「今やあなたの番です。 古人の考え方から離反し、アルケシラオスによって刷新された事柄を支持しているあなたこそが、どのような、そしていかなる理由で分裂が生じたのかを説明し、その離反が十分に正当なものであるかどうかを私たちに示さねばなりません。
" §1.44Tum ego "Cum Zenone" inquam “ut accepimus Arcesilas sibi omne certamen instituit, non pertinacia aut studio vincendi ut quidem mihi videtur, sed earum rerum obscuritate, quae ad confessionem ignorationis adduxerant Socratem et iam ante Socratem Democritum Anaxagoram Empedoclem omnes paene veteres, qui nihil cognosci nihil percipi nihil sciri posse dixerunt, angustos sensus imbecillos animos brevia curricula vitae et ut Democritus in profundo veritatem esse demersam, opinionibus et institutis omnia teneri, nihil veritati relinqui, deinceps omnia tenebris circumfusa esse dixerunt.
」そこで私は言いました。 「伝えられるところによれば、アルケシラオスはゼノンに対してすべての論争を挑みましたが、それは、少なくとも私にはそう思われますが、執拗さや勝利への執着からではなく、それらの事物の不確かさのゆえでした。 その不確かさは、ソクラテスを、そしてソクラテス以前にもデモクリトス、アナクサゴラス、エンペドクレス、その他ほとんどすべての古代の哲学者たちを、無知の告白へと導いたものでした。 彼らは、何ものも認識され得ず、何ものも把握され得ず、何ものも知られ得ないと言い、感覚は狭く、心は弱く、人生の道のりは短く、またデモクリトスが言ったように、真理は深淵に沈められており、すべては意見や慣習に支配されていて、真理には何ものも残されておらず、結果としてすべては闇に包まれている、と言いました。
§1.45itaque Arcesilas negabat esse quicquam quod sciri posset, ne illud quidem ipsum quod Socrates sibi reliquisset, ut nihil scire se sciret;
それゆえアルケシラオスは、知られ得るものは何一つないと否定し、ソクラテスが自分自身に残しておいた、自分が何も知らないということを知っているというあのこと自体さえも否定しました。
sic omnia latere censebat in occulto neque esse quicquam quod cerni aut intellegi posset;
このように、彼はすべてのものが隠された領域に潜んでおり、認識され得るものも理解され得るものも何一つ存在しないと考えたのです。
quibus de causis nihil oportere neque profiteri neque affirmare quemquam neque assensione approbare, cohibereque semper et ab omni lapsu continere temeritatem, quae tum esset insignis cum aut falsa aut incognita res approbaretur, neque hoc quicquam esse turpius quam cognitioni et perceptioni assensionem approbationemque praecurrere.
これらの理由から、誰もいかなることも公言すべきではなく、断言すべきでもなく、同意によって承認すべきでもなく、常に軽率さを抑制し、あらゆるつまずきから留め置くべきであるとしました。 その軽率さは、偽りの事柄や未知の事柄が承認されるときに際立つものですが、認識や把握に先立って同意や承認を与えることほど恥ずべきことは何もないとしたのです。
huic rationi quod erat consentaneum faciebat, ut contra omnium sententias disserens de sua plerosque deduceret, ut cum in eadem re paria contrariis in partibus momenta rationum invenirentur facilius ab utraque parte assensio sustineretur.
彼はこの考え方に適うことを行いました。 すなわち、すべての人の意見に反対して議論することで、大半の人々を自らの意見から引き離したのです。 それは、同一の事柄において、相反する側に等しい論拠の重みが見出されるとき、どちらの側に対しても同意を差し控えることがより容易になるようにするためでした。
§1.46Hanc Academiam novam appellant, quae mihi vetus videtur, si quidem Platonem ex illa vetere numeramus, cuius in libris nihil affirmatur et in utramque partem multa disseruntur, de omnibus quaeritur nihil certi dicitur—sed tamen illa quam exposuisti vetus, haec nova nominetur.
人々はこれを新アカデメイアと呼んでいますが、もし私たちがプラトンをあの古いアカデメイアの仲間に数えるなら、これは私には古いものと思われます。 彼の著作の中では何ものも断言されず、両方の立場について多くのことが議論され、すべてのことについて探究され、何一つ確実なことは語られないからです。 しかしながら、あなたが説明したあの古いアカデメイアが古いもの、こちらが新しいものと呼ばれることにしましょう。
quae usque ad Carneadem perducta, qui quartus ab Arcesila fuit, in eadem Arcesilae ratione permansit.
これはアルケシラオスから四代目にあたるカルネアデスに至るまで受け継がれ、アルケシラオスと同じ考え方にとどまり続けました。
Carneades autem nullius philosophiae partis ignarus et, ut cognovi ex is qui illum audierant maximeque ex Epicureo Zenone, qui cum ab eo plurimum dissentiret unum tamen praeter ceteros mirabatur, incredibili quadam fuit facultate et to” quid autem stomachatur Mnesarchus, quid Antipater digladiatur cum Carneade tot voluminibus? *
しかしカルネアデスは、哲学のいかなる分野にも無知ではなく、彼の講義を直接聴いた人々、とりわけエピクロス派のゼノンから私が知ったところによれば――このゼノンはカルネアデスと大いに意見を異にしていたものの、彼だけを他の誰よりも敬服していたのですが――、信じがたいほどの才能を備えており、そして……」「しかし、なぜムネサルコスは憤慨し、なぜアンティパトロスはこれほど多くの書物でカルネアデスと激しく論戦しているのだろうか? 」

語釈・文法注

  1. p.18soli credendum — 代名詞 soli(solus の与格)は、女性名詞である comprehensionem(把握)を指す。credendum esse は動形容詞(ゲルンディウムム)を用いた非人称受動構文で、「それ(把握)だけに信頼を寄せるべきである」という義務を意味する。
  2. p.18non quod ... sed quia ... quodque — 理由を表す従属節の対比。non quod(〜だからではなく)は接続法 comprehenderet を伴って否定される原因を示し、他方 sed quia(〜だからであり)および接続詞で繋がれた quodque(また〜だからである)は、主文の間接話法(videbatur)の支配下で接続法 relinqueret および dedisset を伴い、肯定される実際の原因を説明している。
  3. p.19assensio sustineretur — 動詞 sustinere(支える、引き留める)は、ここでは「同意を差し控える、留保する」という認識論的な意味(assensum sustinere)で用いられており、ギリシア語の「エポケー(判断保留)」に相当する表現である。
  4. p.20et to — 原文の et to の直後にテキストの脱落(lacuna)ないし著しい破損が認められる。その直後の quid autem stomachatur... からは突如として話者や文脈が変化しており、別の箇所からの断片的な引用か、未完のテキストが挿入された状態となっている。

この箇所を引用する

キケロ, アカデメイア派 §1.42-1.46. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi045.humanitext-lat1:1.42-1.46

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。