Humanitext Reader

キケロ · アカデメイア派 §1.1-1.6

ラテン語による哲学執筆をめぐるウァロの反論

1 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

キケロがクマエの別荘でアッティクスおよびウァロと再会し、なぜウァロがラテン語で哲学を執筆しないのかを問う。ウァロは、教養ある者はギリシア語を好み、無教養な者はラテン語でも哲学を理解しないため、ラテン語の著述は実りがないと反論する。

§1.1In Cumano nuper cum mecum Atticus noster esset, nuntiatum est nobis a M. Varrone venisse eum Roma pridie vesperi et, nisi de via fessus esset, continuo ad nos venturum fuisse.
先日クマエの別荘で、私たちの友人アッティクスが私と一緒にいたとき、マルクス・ウァロから知らせが入った。 彼が昨日の夕方にローマから到着し、旅の疲れがなければ、すぐに私たちのところへやって来ただろう、というのである。
quod cum audissemus, nullam moram interponendam putavimus quin videremus hominem nobiscum et studiis eisdem et vetustate amicitiae coniunctum;
これを聞いた私たちは、同じ知的関心と古い友情によって結ばれたその人に会うことを、一刻も猶予すべきではないと考えた。
itaque confestim ad eum ire perreximus.
そこで、私たちはすぐに彼の別荘へと向かった。
paulumque cum ab eius villa abessemus, ipsum ad nos venientem vidimus;
そして、彼の別荘から少し離れたところにいたとき、彼自身がこちらに向かって歩いてくるのが見えた。
atque illum complexi, ut mos amicorum est (satis enim longo intervallo * * *), ad suam villam reduximus.
そこで、友人の習慣に従って彼を抱きしめ(実に十分な時が経っていたからである)、彼の別荘へと連れ帰った。
§1.2hic pauca primo, atque ea percunctantibus nobis ecquid forte Roma novi.
ここで最初は二三の言葉を交わし、それも私たちがローマから何か新しい知らせはないかと尋ねるようなことであった。
Tum Atticus "Omitte ista quae nec percunctari nec audire sine molestia possumus quaeso" inquit "et quaere potius ecquid ipse novi.
するとアッティクスが言った。 「頼むから、尋ねることも聞くことも不快なしにはできないようなことはやめてくれ」と彼は言った。 「それよりも、あなた自身に何か新しいことがないか尋ねてほしい。
silent enim diutius Musae Varronis quam solebant, nec tamen istum cessare sed celare quae scribat existimo.
ウァロのミューズたちはいつもより長く沈黙しているが、私は彼が活動を休止しているのではなく、自分が書いているものを隠しているのだと思っているのだから。
" "Minime vero" inquit ille;
」「とんでもない」と彼は言った。
"intemperantis enim arbitror esse scribere quod occultari velit;
「隠しておきたいと思うようなものを書くのは、自制心のない人間のすることだと私は考えている。
sed habeo magnum opus in manibus, quae iam pridem;
しかし、私は大作を執筆中なのだ。 それもすでに長い間取り組んでいる。
ad hunc enim ipsum" (me autem dicebat) "quaedam institui, quae et sunt magna sane et limantur a me politius.
まさにこの人のために」(彼は私のことを指していたのだが)「いくつかの作品を企てたのだ。 それは確かに規模が大きく、かつ私によってより入念に磨きをかけられている。
" §1.3Et ego "Ista quidem" inquam "Varro iam diu expectans non audeo tamen flagitare;
」そこで私は言った。 「それについては、ウァロ、私はずいぶん前から期待して待ち望んでいながらも、催促する勇気はありませんでした。
audivi enim e Libone nostro, cuius nosti studium (nihil enim eius modi celare possumus), non te ea intermittere sed accuratius tractare nec de manibus umquam deponere.
というのも、私たちの友人リボ(彼の熱心さは君も知っている通りで、私たちはこの種のことを隠し通すことができないのですが)から、あなたがそれを中断しているのではなく、より入念に手を加え、手から決して離そうとしないのだと聞いていたからです。
illud autem mihi ante hoc tempus numquam in mentem venit a te requirere.
しかし、それ以前にはあなたに尋ねることは全く思い浮かびませんでした。
sed nunc postea quam sum ingressus res eas quas tecum simul didici mandare monumentis philosophiamque veterem illam a Socrate ortam Latinis litteris illustrare, quaero quid sit cur cum multa scribas genus hoc praetermittas, praesertim cum et ipse in eo excellas et id studium totaque ea res longe ceteris et studiis et artibus antecedat.
しかし今、かつてあなたと共に学んだ事柄を記録に委ね、ソクラテスに始まるあの古い哲学をラテン語の文献で明らかにすることに着手した以上、お尋ねしたいのです。 あなたが多くのものを執筆していながら、なぜこのジャンルを避けているのかを。 とりわけ、あなた自身がその分野で優れており、かつその学問とそれに関わる活動全体が、他のあらゆる学問や技術をはるかに凌駕しているのですから。
" §1.4Tum ille: 'Rem a me saepe deliberatam et multum agitatam requiris.
」すると彼は言った。 「あなたが尋ねているのは、私が何度も熟考し、大いに議論してきた事柄だ。
itaque non haesitans respondebo, sed ea dicam quae mihi sunt in promptu, quod ista ipsa de re multum ut dixi et diu cogitavi.
したがって、ためらうことなく答えよう。 私が思いつくことを述べよう。 まさにこの問題について、私は言ったように多く、かつ長く考えてきたからだ。
nam cum philosophiam viderem diligentissime Graecis litteris explicatam, existimavi si qui de nostris eius studio tenerentur, si essent Graecis doctrinis eruditi, Graeca potius quam nostra lecturos, sin a Graecorum artibus et disciplinis abhorrerent, ne haec quidem curaturos, quae sine eruditione Graeca intellegi non possunt.
というのも、哲学がギリシア語の書物で極めて入念に説明されているのを見て、私は次のように考えたからだ。 もし我々同胞のうちで哲学の探求にとらわれる人々がいるとして、彼らがギリシアの学問を修めているならば、私たちの書物よりもギリシア語の書物を読むだろう。 他方で、もし彼らがギリシアの学問や規律を嫌うならば、ギリシアの教養なしには理解できないこれらのものにさえ関心を示さないだろう、と。
itaque ea nolui scribere quae nec indocti intellegere possent nec docti legere curarent.
それゆえ、私は無教養な者には理解できず、教養ある者には読む関心を持たれないようなものを書きたくはなかったのだ。
§1.5Vides autem eadem ipse;
だがあなた自身も同じことを見ている。
didicisti enim non posse nos Amafinii aut Rabirii similes esse, qui nulla arte adhibita de rebus ante oculos positis vulgari sermone disputant, nihil definiunt nihil partiuntur nihil apta interrogatione concludunt, nullam denique artem esse nec dicendi nec disserendi putant;
というのも、私たちがアマフィニウスやラビリウスのようにはなれないことを、あなたも知っているからだ。 彼らは何の技術も用いず、目の前にある事柄について卑俗な言葉で議論し、何ものも定義せず、分類もせず、適切な問いかけによって結論を導くこともしない。 要するに、語る技術も論じる技術も存在しないと考えているのだ。
nos autem praeceptis dialecticorum et oratorum etiam, quoniam utramque vim virtutem esse nostri putant, sic parentes ut legibus verbis quoque novis cogimur uti, quae docti ut dixi a Graecis petere malent, indocti ne a nobis quidem accipient, ut frustra omnis suscipiatur labor.
だが私たちは、弁証家たちや、さらには弁論家たちの教えに――というのも、我々の同胞はこれら両方の能力を美徳であると考えているからだが――まるで法律に対するかのように従っているので、新しい言葉も使わざるを得ない。 それらは、教養ある人々は、言ったようにギリシア語から求める方を好むだろうし、無教養な人々は私たちからさえ受け入れようとしないだろう。 その結果、あらゆる労力が無駄に引き受けられることになるのだ。
§1.6Iam vero physica, si Epicurum id est si Democritum probarem, possem scribere ita plane ut Amafinius.
さて、自然学について言えば、もし私がエピクロス、すなわちデモクリトスを支持するならば、アマフィニウスと同じくらい明白に書くことができただろう。
quid est enim magnum, cum causas rerum efficientium sustuleris, de corpusculorum (ita enim appellat atomos) concursione fortuita loqui? nostra tu physica nosti;
というのも、作用する事物の原因を取り除いてしまった上で、微小体(彼は原子をそう呼ぶのだが)の偶然の衝突について語ることなど、何の難しいことがあるだろうか。 あなたは私たちの自然学を知っている。
quae cum contineantur ex effectione et ex materia ea quam fingit et format effectio, adhibenda etiam geometria est;
それらは、能動的な作用と、その作用が形作り構成する素材から成り立っているので、幾何学も用いられなければならない。
quam quibusnam quisquam enuntiare verbis aut quem ad intellegendum poterit adducere? Haec ipsa de vita et moribus et de expetendis fugiendisque rebus illi simpliciter, pecudis enim et hominis idem bonum esse censent;
これを一体いかなる言葉で表明でき、また誰を理解へと導くことができるだろうか。 生き方や倫理、また求めるべきものと避けるべきものに関するまさにこれらの事柄を、彼らは単純に論じる。 というのも、彼らは獣と人間の善は同じであると考えているからだ。
apud nostros autem non ignoras quae sit et quanta subtilitas.
だが、我々の側においては、それがどのような、またどれほど高度な精緻さであるかを、あなたは知らないわけではない。 」

語釈・文法注

  1. 1.1nisi de via fessus esset, continuo ad nos venturum fuisse — 間接話法における反実仮想の条件文の帰結節。直接話法であれば `nisi de via fessus esset, continuo ad nos venisset`(または `venturus fuit`)となる箇所が、伝聞を表す対格不定詞構文(AcI)の中で `venturum fuisse`(能動未来分詞 + `esse` の完了不定法)の形になっている。
  2. 1.2intemperantis enim arbitror esse scribere quod occultari velit — `intemperantis` は性質を示す属格で、非人称的に用いられた `esse`(〜の性質である、〜の特徴である)に係る。不定詞 `scribere` がこの `esse` の主語となっており、「隠されたがるようなものを執筆することは、自制心のない人間の特徴である」という意味を形成する。
  3. 1.5nos autem praeceptis dialecticorum et oratorum etiam, quoniam utramque vim virtutem esse nostri putant, sic parentes ut legibus verbis quoque novis cogimur uti — 主節の骨格は `nos autem ... verbis quoque novis cogimur uti`(だが私たちは、新しい言葉も使わざるを得ない)である。主語 `nos` に分詞 `parentes`(従いながら)が係り、これが与格 `praeceptis` を支配している。その間に理由を表す従属節 `quoniam...` が挿入されている。
  4. 1.6quae cum contineantur ex effectione et ex materia ea quam fingit et format effectio — `quae` は前文の `physica`(自然学、中性複数)を指す連結関係代名詞。関係節内の `ea` は、その後の関係代名詞 `quam`(対格単数女性)によって修飾される先行詞であり、奪格 `materia` と同格の関係にある。

この箇所を引用する

キケロ, アカデメイア派 §1.1-1.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi045.humanitext-lat1:1.1-1.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。