§33quid de fratribus dicam? noli, Caesar, putare de unius capite nos agere: aut tres Ligarii retinendi in civitate sunt aut tres ex civitate exterminandi.
兄弟たちについて私は何を言うべきでしょうか。 カエサルよ、私たちがたった一人の命について争っていると思わないでください。 3人のリガリウスが市民社会にとどめられるべきか、それとも3人ともが祖国から駆逐されるべきかのどちらかなのです。
quodvis exsilium his est optatius quam patria, quam domus, quam di penates, illo uno exsulante.
あの1人が亡命者であるなら、彼らにとっては、いかなる亡命地も、祖国や、家や、我が家の守護神たちよりも望ましいものなのです。
si fraterne, si pie, si cum dolore faciunt, moveant te horum lacrimae, moveat pietas, moveat germanitas;
もし彼らが兄弟として、敬虔に、そして苦痛をもってこれを行っているなら、彼らの涙があなたを動かし、その敬虔さがあなたを動かし、その兄弟の絆があなたを動かしますように。
valeat tua vox illa quae vicit.
あなたを勝利に導いたあの言葉が有効でありますように。
te enim dicere audiebamus nos omnis adversarios putare, nisi qui nobiscum essent; te omnis qui contra te non essent tuos.
なぜなら、私たちはあなたが次のように言っているのを聞いていたからです。 私たちは自分たちとともにいない者はすべて敵とみなすが、あなたは自分に反対しない者はすべて自分の味方とみなす、と。
videsne igitur hunc splendorem omnem, hanc Brocchorum domum, hunc L. Marcium, C. Caesetium, L. Corfidium, hos omnis equites Romanos qui adsunt veste mutata, non solum notos tibi verum etiam probatos viros.
それゆえ、あなたはこの輝かしい人々全員を、このブロッコス家を、このL・マルキウス、C・カエセティウス、L・コルフィディウスを、そして服を着替えて立ち会っているローマの騎士たち全員を目にしていませんか。 彼らはあなたにとって単に知られているだけでなく、認められた人々です。
atque his irascebamur, hos requirebamus, his non nulli etiam minabantur.
そして私たちは彼らに怒り、彼らを求め、中には彼らを脅しさえした者もいたのです。
conserva igitur tuis suos ut, quem ad modum cetera quae dicta sunt a te, sic hoc verissimum reperiatur.
それゆえ、あなたの身内たちに彼らの身内を救ってあげてください。 それは、あなたが語られた他のすべてのことと同様に、この言葉もまた最も真実であると知られるためです。
§34quod si penitus perspicere posses concordiam Ligariorum, omnis fratres tecum iudicares fuisse.
しかし、もしあなたがリガリウス兄弟の和合を心底から見通すことができたなら、兄弟たち全員があなたとともにいたと判断したことでしょう。
an potest quisquam dubitare quin, si Q. Ligarius in Italia esse potuisset, in eadem sententia futurus fuerit in qua fratres fuerunt? quis est qui horum consensum conspirantem et paene conflatum in hac prope aequalitate fraterna noverit qui hoc non sentiat, quidvis prius futurum fuisse quam ut hi fratres diversas sententias fortunasque sequerentur? voluntate igitur omnes tecum fuerunt: tempestate abreptus est unus qui, si consilio id fecisset, esset eorum similis quos tu tamen salvos esse voluisti.
もしQ・リガリウスがイタリアにとどまることができたなら、兄弟たちがいたのと同じ意見を抱いたであろうことを、誰が疑い得ましょうか。 この兄弟たちの、ほぼ対等な年齢において調和し、ほとんど一体となった合意を知っている者で、これらの兄弟が異なる意見や運命をたどるようなことになるくらいなら、他のどんなことでも先に起こったであろうということを感じない者がいるでしょうか。 それゆえ、意志においては全員があなたとともにいたのです。 ただ一人、嵐に流された者がいますが、もし彼が故意にそれを行ったのであれば、あなたがそれでもなお救いたいと願った人々に似ていたことでしょう。
§35sed ierit ad bellum, dissenserit non a te solum verum etiam a fratribus: hi te orant tui.
しかし、彼が戦争に赴き、あなただけでなく兄弟たちとも意見を異にしたとしましょう。 あなたの身内であるこの者たちが、あなたに懇願しているのです。
equidem, cum tuis omnibus negotiis interessem, memoria teneo qualis T. Ligarius quaestor urbanus fuerit erga te et dignitatem tuam.
実際、私があなたのすべての用務に関わっていたとき、都市財務官であったT・リガリウスが、あなたとあなたの尊厳に対してどのような態度をとったかを私はよく記憶しています。
sed parum est me hoc meminisse: spero etiam te qui oblivisci nihil soles nisi iniurias—cum hoc est animi, tum etiam ingeni tui—te aliquid de huius illo quaestorio officio, etiam de aliis quibusdam quaestoribus reminiscentem recordari.
しかし、私がこのことを覚えているだけでは十分ではありません。 不当な扱い以外は何も忘れない習慣のあなた――これはあなたの心の現れであるとともに、才能の現れでもあります――が、この者のあの財務官としての職務を、あるいは他の何人かの財務官のことを思い出しながら、何かを思い起こしてくださることを私は望んでいます。
§36hic igitur T. Ligarius, qui tum nihil egit aliud—neque enim haec divinabat—nisi ut tui se studiosum et bonum virum iudicares, nunc a te supplex fratris salutem petit.
したがって、当時はただ――このようなことを予知していたわけではないので――あなたが彼を自分の味方であり、善良な男であると判断することだけを求めて行動したこのT・リガリウスが、今や懇願者として、あなたに兄弟の安全を求めています。
quam huius admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos et integerrimos non solum sibi ipsos neque his tot talibus viris neque nobis necessariis tuis sed etiam rei publicae condonaveris.
彼のこの職務を思い出されて、あなたがこの安全をこの両者に与えるとき、あなたは非常に優れた高潔な三人の兄弟を、彼ら自身にだけでなく、これほど多くのこれほど立派な人々にも、あなたの身内である私たちにもではなく、国家に対しても恩赦したことになるでしょう。
§37fac igitur, quod de homine nobilissimo et clarissimo fecisti nuper in curia, nunc idem in foro de optimis et huic omni frequentiae probatissimis fratribus.
それゆえ、あなたが最近元老院で、極めて高貴で高名な人物に対して行われたことを、今度はフォルムにおいて、極めて優れ、この群衆全員に極めて高く評価されている兄弟たちに対して同じように行ってください。
ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo, cuius voluntatem carissimam semper habuisti, et, si ille dies tibi gloriosissimus, populo Romano gratissimus fuit, noli, obsecro, dubitare, C. Caesar, similem illi gloriae laudem quam saepissime quaerere.
あなたが彼を元老院に譲られたように、この者を人民に与えてください。 人民の意志をあなたは常に最も大切なものとしてこられました。 そして、もしあの日はあなたにとって最も栄光に満ち、ローマ人民にとって最も喜ばしいものであったなら、ガイウス・カエサルよ、あの栄光に似た賞賛をできるだけ頻繁に求めることを、どうか躊躇しないでください。
nihil est tam populare quam bonitas, nulla de virtutibus tuis plurimis nec admirabilior nec gratior misericordia est.
善良さほど人民に好まれるものはなく、あなたの非常に多くの徳の中で、慈悲ほど感嘆すべきものも、感謝されるものもありません。
§38homines enim ad deos nulla re propius accedunt quam salutem hominibus dando.
人間は、人間に安全を与えることほど、神々に近づくことはないからです。
nihil habet nec fortuna tua maius quam ut possis, nec natura melius quam ut velis servare quam plurimos.
あなたの運命は、できるだけ多くの人々を救うことができるということ以上に偉大なものを持たず、あなたの本性は、それを救いたいと願うこと以上に優れたものを持っていません。
longiorem orationem causa forsitan postulet, tua certe natura breviorem.
この訴訟はおそらくより長い演説を要求するかもしれませんが、あなたの本性は確かに、より短いそれを求めています。
qua re cum utilius esse arbitrer te ipsum quam aut me aut quemquam loqui tecum, finem iam faciam: tantum te admonebo, si illi absenti salutem dederis, praesentibus te his daturum.
それゆえ、私や他の誰かがあなたと話すよりも、あなた自身が自らと語ることのほうが有益であると私は判断しますので、私はここで終わりにします。 ただあなたに指摘しておきましょう、あなたが不在の彼に安全を与えるなら、ここに立ち会っているこれらの人々にそれを与えることになるのだ、と。