Humanitext Reader

キケロ · マルケッルス弁護 §1-6

沈黙の破棄とカエサルの赦免への称賛

1 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは自らの長きにわたる沈黙を破り、カエサルによるマルケッルスの赦免を最大級の言葉で称賛し、これが元老院の権威を重んじるカエサルの英断であり、自らの活動の再開と国家への希望の光であることを表明する。

§1diuturni silenti, patres conscripti, quo eram his temporibus usus, non timore aliquo, sed partim dolore, partim verecundia, finem hodiernus dies attulit, idemque initium quae vellem quaeque sentirem meo pristino more dicendi.
徴募された父たちよ、私が最近(これまで)用いていた長きにわたる沈黙に、今日のこの日は終止符を打ちました。 また同時に、私が望むこと、私が感じることを、かつての私の流儀で語り始める契機をもたらしました。
tantam enim mansuetudinem, tam inusitatam inauditamque clementiam, tantum in summa potestate rerum omnium modum, tam denique incredibilem sapientiam ac paene divinam tacitus praeterire nullo modo possum.
というのも、これほど偉大な温厚さ、これほど並外れ、聞いたこともないほどの慈悲、すべての事柄についての最高権力におけるこれほど中庸な態度、そして最後に、これほど信じがたく、ほとんど神に等しい知恵を、私は沈黙したまま通り過ぎることは決してできないからです。
§2M. enim Marcello vobis, patres conscripti, reique publicae reddito non illius solum sed etiam meam vocem et auctoritatem vobis et rei publicae conservatam ac restitutam puto.
\n というのも、マルクス・マルケッルスが諸君と国家に返還されたことにより、彼一人の声と権威だけでなく、私の声と権威もまた諸君と国家に対して保存され、回復されたと私は考えるからです。
dolebam enim, patres conscripti, et vehementer angebar, cum viderem virum talem, cum in eadem causa in qua ego fuisset, non in eadem esse fortuna, nec mihi persuadere poteram nec fas esse ducebam versari me in nostro vetere curriculo illo aemulo atque imitatore studiorum ac laborum meorum quasi quodam socio a me et comite distracto.
徴募された父たちよ、私と同じ大義のなかにいたこれほどの人物が、私と同じ境遇にないのを見るにつけ、私は悲しみ、激しく苦悩しておりました。 また、私の学問と労働の競争相手であり模倣者であった、いわば私から引き離された同僚にして伴侶である彼がいないままで、私がかつての活動の場に携わっていることは、自分自身を納得させることもできず、また神法にかなうこととも思えなかったのです。
ergo et mihi meae pristinae vitae consuetudinem, C. Caesar, interclusam aperuisti et his omnibus ad bene de re publica sperandum quasi signum aliquod sustulisti.
それゆえ、ガイウス・カエサルよ、あなたは私に対して、閉ざされていたかつての生活の習慣を開き、またこれらすべての人々に対して、国家について善き希望を抱くための、いわば一種の兆候を掲げてくださったのです。
§3intellectum est enim mihi quidem in multis et maxime in me ipso, sed paulo ante omnibus, cum M. Marcellum senatui reique publicae concessisti, commemoratis praesertim offensionibus, te auctoritatem huius ordinis dignitatemque rei publicae tuis vel doloribus vel suspicionibus anteferre.
\n というのも、あなたがマルクス・マルケッルスを元老院と国家に譲り渡したとき、とりわけ以前の不快な衝突が言及されたにもかかわらず、あなたがこの階級の権威と国家の尊厳を、あなた自身の苦痛や疑念よりも優先していることが、実に多くの人々において、また特に私自身において、しかし少し前にはすべての人にとって明らかに理解されたからです。
ille quidem fructum omnis ante actae vitae hodierno die maximum cepit, cum summo consensu senatus tum iudicio tuo gravissimo et maximo.
彼はといえば、元老院の最高の合意によっても、あなたの極めて重々しく、かつ偉大な判断によっても、今日、これまでの全生涯の最大の果実を受け取りました。
ex quo profecto intellegis quanta in dato beneficio sit laus, cum in accepto sit tanta gloria.
これにより、あなたは、恩恵を受けることにこれほどの栄光があるならば、恩恵を施すこと(与えられた恩恵)にどれほど大きな称賛があるかを、実に理解されているのです。
§4est vero fortunatus cuius ex salute non minor paene ad omnis quam ad illum ventura sit laetitia pervenerit: quod quidem merito atque optimo iure contigit.
\n 実際、その人の救済から、彼自身に及ぶのとほとんど変わらないほど大きな喜びがすべての人に訪れることになる、そのような人物は幸運です。 そしてそれは、実にふさわしく、極めて正当な権利をもって起こったのです。
quis enim est illo aut nobilitate aut probitate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo in laudis genere praestantior? nullius tantum flumen est ingeni, nulla dicendi aut scribendi tanta vis, tantaque copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit.
というのも、高貴さにおいても、誠実さにおいても、最良の学術への熱意においても、清廉さにおいても、あるいは称賛に値するいかなる領域においても、彼より優れた者が誰一人としてありましょうか。 いかなる人の才能の奔流も、語る、あるいは書くことのこれほど偉大な力も、これほどの豊かさも、ガイウス・カエサルよ、あなたの事績を、飾るとは言わずとも、語り尽くすことができるほどのものではありません。
tamen hoc adfirmo et pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es.
しかし、私はこれを断言します。 そして、あなたのお許しを得て言わせていただければ、これらすべての事績において、あなたが今日達成したあの称賛よりも偉大な称賛は存在しません。
§5soleo saepe ante oculos ponere idque libenter crebris usurpare sermonibus, omnis nostrorum imperatorum, omnis exterarum gentium potentissimorumque populorum, omnis regum clarissimorum res gestas cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae sunt.
\n 私はしばしば目の前に描き、それを喜んで度重なる会話の中で口にする習慣があります。 すなわち、我が将軍たち、すべての異邦の諸民族、極めて強力な諸国民、すべての最も輝かしい王たちのすべての事績は、あなたのそれと、争いの規模においても、戦闘の数においても、地域の多様性においても、遂行の迅速さにおいても、戦争の多様さにおいても、比較され得ないということを。 また実に、最も遠く離れた地であっても、誰の歩みによっても、あなたの――進撃とは言わず、勝利によって巡られたのよりも、迅速に踏破され得なかったということを。
§6quae quidem ego nisi ita magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim;
\n もし私が、これらのことが、誰の心や思考もほとんど捉えきれないほどに巨大であることを認めないならば、私は正気ではないでしょう。
sed tamen sunt alia maiora.
しかしながら、他にもっと偉大なことがあります。
nam bellicas laudes solent quidam extenuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum.
というのも、ある人々は戦功を言葉によって過小評価し、それらを将軍たちから剥ぎ取り、多くの人々と共有し、それが司令官たちの固有のものとならないようにしがちだからです。
et certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna sibi vindicat et, quicquid est prospere gestum, id paene omne ducit suum.
そして確かに、武力による戦いの中では、兵士たちの勇気、場所の好都合さ、同盟軍の援助、艦隊、兵站が大いに助けとなりますが、実に最大の割合を、あたかも自らの権利であるかのように「運命」が自らのものと主張し、成功裏に遂行されたことは、何であれ、そのほぼすべてを自らのものと見なすからです。

語釈・文法注

  1. 1quo — 関係代名詞 quo は、先行詞である属格 diuturni silenti(長きにわたる沈黙)を受けており、deponent動詞 utor の過去完了形であるeram ususの奪格支配の補語として機能している。
  2. 1idemque — idem(同じもの)の中性主格形。ここでは主語である hodiernus dies(今日のこの日)と同格的に働き、「そしてまた同時に」という副詞的な含意を持つ。
  3. 2Marcello ... reddito — M. Marcello vobis ... reique publicae reddito は独立奪格構文(Ablative Absolute)。「マルクス・マルケッルスが諸君と国家に返還されたことによって」という原因・時の意味を表す。
  4. 2illo aemulo — illo aemulo atque imitatore... は、関係代名詞や形容詞と同様に Marcello を指す。その後の socio ... distracto も含め、全体として奪格であり、主節の対格不定詞句 versari me(私が活動すること)における「彼(マルケッルス)が引き離された状態」という付帯状況ないし理由を表す奪格。
  5. 3intellectum est enim mihi — mihi は判断・行為の主体を示す「行為者の与格(Dative of Agent)」。受動態の完了形 intellectum est とともに用いられ、「私によって理解された(私は理解した)」の意味となる。
  6. 5lustratae sunt — 比較級 citius(より速く)に対応する quam 節の中の動詞。直説法完了形が用いられており、比喩ではなく「実際にカエサルの勝利によって(諸国が)巡られた」という事実を強調している。

この箇所を引用する

キケロ, マルケッルス弁護 §1-6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi032.humanitext-lat2:1-6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。