Humanitext Reader

キケロ · ガイウス・ラビリウス弁護 §1-7

国家の危機としての裁判と弁護時間制限への抗議

1 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは被告ガイウス・ラビリウスの弁護にあたり、この裁判が一個人の訴追を超えて執政官権限や元老院の権威を揺るがす国家の危機であることを訴え、告発者ラビエヌスによる不当な弁護時間制限を難じつつ、神々とローマ市民に賢明な裁きを仰ぐ。

§1etsi, Quirites, non est meae consuetudinis initio dicendi rationem reddere qua de causa quemque defendam, propterea quod cum omnibus civibus in eorum periculis semper satis iustam mihi causam necessitudinis esse duxi, tamen in hac defensione capitis, famae fortunarumque omnium C. Rabiri proponenda ratio videtur esse offici mei, propterea quod, quae iustissima mihi causa ad hunc defendendum esse visa est, eadem vobis ad absolvendum debet videri.
市民(クィリテース)諸君、弁論の冒頭でなぜ私が各人を弁護するのかの理由を説明することは私の習慣ではない。 なぜなら、すべての市民が危険に瀕しているとき、私にとって彼らとの結びつきには常に十分に正当な理由があると考えてきたからである。 しかし、このガイウス・ラビリウスの市民権、名誉、そして全財産をかけた弁護において、私の義務の理由を提示することが適切であるように思われる。 なぜなら、私にとってこの者を弁護するための最も正当と思われたその同じ理由が、諸君にとっても無罪判決を下すための正当な理由と見なされるべきだからである。
§2nam me cum amicitiae vetustas, cum dignitas hominis, cum ratio humanitatis, cum meae vitae perpetua consuetudo ad C. Rabirium defendendum est adhortata, tum vero, ut id studiosissime facerem, salus rei publicae, consulare officium, consulatus denique ipse mihi una a vobis cum salute rei publicae commendatus coegit.
というのも、古くからの友情、彼の尊厳、人間としての配慮、そして私の生涯の変わらぬ習慣が、ガイウス・ラビリウスを弁護するよう私を促した一方で、さらに、それを最も熱心に行うよう、国家の安全、執政官としての義務、そして何よりも、国家の安全とともに諸君から私に一任された執政官職そのものが私に強制したのである。
non enim C. Rabirium culpa delicti, non invidia vitae, Quirites, non denique veteres iustae gravesque inimicitiae civium in discrimen capitis vocaverunt, sed ut illud summum auxilium maiestatis atque imperi quod nobis a maioribus est traditum de re publica tolleretur, ut nihil posthac auctoritas senatus, nihil consulare imperium, nihil consensio bonorum contra pestem ac perniciem civitatis valeret, idcirco in his rebus evertendis unius hominis senectus, infirmitas solitudoque temptata est.
市民諸君、ガイウス・ラビリウスをこのような死命を決する危機に立たせたのは、犯罪の過失でもなく、その生涯に対する憎悪でもなく、また市民たちの古くからの正当で深刻な敵意でもない。 そうではなく、先祖から私たちに受け継がれた尊厳と支配権のあの最高の救済手段が国家から取り去られるためであり、今後、元老院の権威も、執政官の命令権も、善良な人々の団結も、国家の疫病や破滅に対して何の効果も持たなくなるためである。 それゆえ、これらの制度を覆すにあたって、一人の人間の老い、弱さ、そして孤独が標的とされたのである。
§3quam ob rem si est boni consulis, cum cuncta auxilia rei publicae labefactari convellique videat, ferre opem patriae, succurrere saluti fortunisque communibus, implorare civium fidem, suam salutem posteriorem salute communi ducere, est etiam bonorum et fortium civium, quales vos omnibus rei publicae temporibus exstitistis, intercludere omnis seditionum vias, munire praesidia rei publicae, summum in consulibus imperium, summum in senatu consilium putare;
それゆえ、国家のすべての救済手段が揺るがされ、引き裂かれるのを見るときに、祖国に援助をもたらし、公共の安全と運命を救い、市民の信義に訴え、自身の安全を共同の安全の二の次に置くことが、良き執政官の務めであるならば、あらゆる反乱の道を塞ぎ、国家の防備を固め、最高の命令権は執政官にあり、最高の評議権は元老院にあると考えることは、国家のあらゆる危機において諸君がそうであったような、善良で勇敢な市民の務めでもある。
ea qui secutus sit, laude potius et honore quam poena et supplicio dignum iudicare.
そして、これらの原則に従った者を、処罰や刑罰ではなく、むしろ称賛と名誉に値すると判断することも同様である。
§4quam ob rem labor in hoc defendendo praecipue meus est, studium vero conservandi hominis commune mihi vobiscum esse debebit.
それゆえ、この者を弁護する苦労は主に私のものであるが、この人物を救おうとする熱意は私と諸君の間で共有されるべきである。
sic enim existimare debetis, Quirites, post hominum memoriam rem nullam maiorem, magis periculosam, magis ab omnibus vobis providendam neque a tribuno pl. susceptam neque a consule defensam neque ad populum Romanum esse delatam.
市民諸君、諸君は次のように考えるべきである。 人間の記憶がある限り、これほど重大で、より危険で、諸君全員がより警戒すべき事案が、護民官によって提起されたことも、執政官によって弁護されたことも、ローマの民衆に付託されたこともなかった、と。
agitur enim nihil aliud in hac causa, Quirites, nisi ut nullum sit posthac in re publica publicum consilium, nulla bonorum consensio contra improborum furorem et audaciam, nullum extremis rei publicae temporibus perfugium et praesidium salutis.
市民諸君、この裁判で争われているのは他でもない。 今後国家において公共の評議会が存在しなくなり、不届き者の狂気と厚顔無恥に対抗する善良な人々の合意もなくなり、国家の極限の危機において安全の避難所も防備も失われることである。
§5quae cum ita sint, primum, quod in tanta dimicatione capitis, famae fortunarumque omnium fieri necesse est, ab Iove optimo maximo ceterisque dis deabusque immortalibus, quorum ope et auxilio multo magis haec res publica quam ratione hominum et consilio gubernatur, pacem ac veniam peto precorque ab eis ut hodiernum diem et ad huius salutem conservandam et ad rem publicam constituendam inluxisse patiantur.
このような状況であるから、まず第一に、市民権、名誉、そしてすべての財産がかかったこれほど重大な戦いにおいてなされるべきこととして、人間の理性や計画よりも、その力と援助によってこの国家がはるかに強く統治されているところの、至高至善のユーピテルおよび他のすべての不死の神々、女神たちに対して、私は平和と許しを求め、今日のこの日が、この男の安全を救うため、また国家を再建するために明けたのだと彼らが認めてくださるよう祈る。
deinde vos, Quirites, quorum potestas proxime ad deorum immortalium numen accedit, oro atque obsecro, quoniam uno tempore vita C. Rabiri, hominis miserrimi atque innocentissimi, salus rei publicae vestris manibus suffragiisque permittitur, adhibeatis in hominis fortunis misericordiam, in rei publicae salute sapientiam quam soletis.
次に、市民諸君、その権力が不死の神々の神意に最も近く達している諸君に、私は懇願し懇請する。 最も悲惨で最も罪のない人物であるガイウス・ラビリウスの命と、国家の安全が同時に諸君の手と投票に委ねられているのであるから、この男の運命に対しては慈悲を、国家の安全に対しては諸君が常に見せる知恵を発揮してほしい、と。
§6nunc quoniam, T. Labiene, diligentiae meae temporis angustiis obstitisti meque ex comparato et constituto spatio defensionis in semihorae articulum coegisti, parebitur et, quod iniquissimum est, accusatoris condicioni et, quod miserrimum, inimici potestati.
さて、ティトゥス・ラビエヌスよ、お前は時間の制約を課すことで私の入念な準備を妨げ、あらかじめ準備され合意されていた弁護の時間から私を30分の制限へと押し込めた。 したがって、極めて不当なことではあるが告発者の条件に、また極めて無残なことではあるが敵の権力に従うことにする。
quamquam in hac praescriptione semihorae patroni mihi partis reliquisti, consulis ademisti, propterea quod ad defendendum prope modum satis erit hoc mihi temporis, ad conquerendum vero parum.
しかしながら、この30分という制限の中で、お前は私に弁護人としての役割は残したが、執政官としての役割は奪い去った。 なぜなら、この時間は弁護するためにはほぼ十分であろうが、嘆き訴えるためにはあまりにも足りないからである。
§7Nisi forte de locis religiosis ac de lucis quos ab hoc violatos esse dixisti pluribus verbis tibi respondendum putas;
あるいは、お前がこの者によって冒涜されたと述べた聖所や聖なる森について、私がより多くの言葉を費やしてお前に返答すべきだとでも思うのだろうか。
quo in crimine nihil est umquam abs te dictum, nisi a C. Macro obiectum esse crimen id C. Rabirio.
その告発において、ガイウス・マケルがこの罪をガイウス・ラビリウスに着せたということ以外に、お前によって語られたことは何もない。
in quo ego demiror meminisse te quid obiecerit C. Rabirio Macer inimicus, oblitum esse quid aequi et iurati iudices iudicarint.
この点において、私は驚かざるを得ない。 お前は敵であるマケルがガイウス・ラビリウスにどのような告発をしたかは覚えているのに、公正で誓いを立てた裁判官たちがどのような判決を下したかは忘れてしまっているのだから。

語釈・文法注

  1. §1est meae consuetudinis — 非人称の `est` に属格(ここでは所有代名詞女性単数属格 `meae` と名詞属格 `consuetudinis`)が続くことで、「〜の習慣である」「〜の職分・義務である」という性質や義務を表す。
  2. §2in his rebus evertendis — 前置詞 `in` に名詞 `rebus`(女性複数奪格)とそれを修飾する動形容詞 `evertendis` が結合した構文で、「これらの制度(物事)を覆すにあたって」という目的や状況を表す。
  3. §3est boni consulis — 「〜の義務である」「〜の職能である」を表す性質・職分の属格。ここでは、主節の述語 `est boni consulis`(良き執政官の務めである)に対して、不定詞句 `ferre opem... succurrere... implorare... ducere` が主語として機能している。同様の構造が `est etiam bonorum et fortium civium`(善良で勇敢な市民の務めである)にも繰り返される。
  4. §5quae cum ita sint — 関係代名詞 `quae`(中性複数主格)が文頭に置かれて前文の内容を指す「関係代名詞の連結用法」(quae = et haec)であり、それに接続法現在 `sint` を伴う `cum` 節(状況・理由の副詞節)が結合して、「これらの事情がそうであるため」「このような状況であるから」という定型的な導入句を構成している。
  5. §7oblitum esse — 脱形動詞 `obliviscor`(忘れる)の完了不定詞。対格不定詞構文(主節の `demiror` 「私は〜に驚く」の目的語となる `te... meminisse..., [te] oblitum esse...` の一部)を形成している。`obliviscor` は通例、記憶の対象として属格または対格をとるが、ここでは間接疑問節 `quid aequi et iurati iudices iudicarint`(公正で誓いを立てた裁判官たちが何を判決したか)を目的語としてとっている。

この箇所を引用する

キケロ, ガイウス・ラビリウス弁護 §1-7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi012.humanitext-lat2:1-7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。