§1etsi, Quirites, non est meae consuetudinis initio dicendi rationem reddere qua de causa quemque defendam, propterea quod cum omnibus civibus in eorum periculis semper satis iustam mihi causam necessitudinis esse duxi, tamen in hac defensione capitis, famae fortunarumque omnium C. Rabiri proponenda ratio videtur esse offici mei, propterea quod, quae iustissima mihi causa ad hunc defendendum esse visa est, eadem vobis ad absolvendum debet videri.
로마 시민(퀴리테스) 여러분, 변론을 시작할 때 내가 왜 각 사람을 변호하는지에 대해 그 이유를 밝히는 것은 나의 습관이 아닙니다. 왜냐하면 모든 시민이 위험에 처했을 때 그들과의 유대 관계에 항상 충분히 정당한 이유가 나에게 있다고 생각했기 때문입니다. 하지만 가이우스 라비리우스의 시민권과 명예와 모든 재산이 걸린 이번 변호에서는 내 의무의 이유를 제시하는 것이 필요해 보입니다. 나에게 이 사람을 변호하는 가장 정당한 이유로 보였던 바로 그 이유가 여러분에게도 무죄 판결을 내릴 정당한 이유로 보여야 하기 때문입니다.
§2nam me cum amicitiae vetustas, cum dignitas hominis, cum ratio humanitatis, cum meae vitae perpetua consuetudo ad C. Rabirium defendendum est adhortata, tum vero, ut id studiosissime facerem, salus rei publicae, consulare officium, consulatus denique ipse mihi una a vobis cum salute rei publicae commendatus coegit.
왜냐하면 오랜 우정, 그 사람의 존엄함, 인도주의적 배려, 그리고 내 평생의 변함없는 습관이 나에게 가이우스 라비리우스를 변호하라고 권고했을 뿐만 아니라, 국가의 안전, 집정관의 의무, 그리고 국가의 안전과 함께 여러분이 나에게 맡겨 주신 집정관 직무 자체가 그것을 가장 열정적으로 수행하도록 나에게 강제했기 때문입니다.
non enim C. Rabirium culpa delicti, non invidia vitae, Quirites, non denique veteres iustae gravesque inimicitiae civium in discrimen capitis vocaverunt, sed ut illud summum auxilium maiestatis atque imperi quod nobis a maioribus est traditum de re publica tolleretur, ut nihil posthac auctoritas senatus, nihil consulare imperium, nihil consensio bonorum contra pestem ac perniciem civitatis valeret, idcirco in his rebus evertendis unius hominis senectus, infirmitas solitudoque temptata est.
로마 시민 여러분, 가이우스 라비리우스를 이러한 사느냐 죽느냐의 위기에 처하게 한 것은 범죄의 잘못도, 그의 삶에 대한 시기도, 시민들의 오래되고 정당하며 심각한 적대감도 아닙니다. 오히려 우리 조상들로부터 우리에게 전해진 존엄과 지배권의 저 최고의 구제 수단이 국가에서 사라지게 하려는 것이며, 그리하여 향후 원로원의 권위도, 집정관의 명령권도, 선량한 시민들의 단결도 국가의 역병과 파멸에 맞서 아무런 힘도 쓰지 못하게 하려는 것입니다. 바로 이러한 체제들을 전복시키기 위해, 한 인간의 노쇠함과 유약함과 고독함이 표적이 된 것입니다.
§3quam ob rem si est boni consulis, cum cuncta auxilia rei publicae labefactari convellique videat, ferre opem patriae, succurrere saluti fortunisque communibus, implorare civium fidem, suam salutem posteriorem salute communi ducere, est etiam bonorum et fortium civium, quales vos omnibus rei publicae temporibus exstitistis, intercludere omnis seditionum vias, munire praesidia rei publicae, summum in consulibus imperium, summum in senatu consilium putare;
그러므로 국가의 모든 구제 수단이 흔들리고 무너지는 것을 볼 때, 조국에 도움을 주고 공동의 안전과 운명을 구하며 시민들의 신의에 호소하고 자신의 안전을 공동의 안전보다 뒤에 두는 것이 훌륭한 집정관의 의무라면, 모든 폭동의 길을 차단하고 국가의 방비를 굳건히 하며 최고의 명령권은 집정관에게 있고 최고의 결정권은 원로원에 있다고 생각하는 것은, 국가의 모든 위기 속에서 여러분이 늘 그러했듯이 선량하고 용감한 시민들의 의무이기도 합니다.
ea qui secutus sit, laude potius et honore quam poena et supplicio dignum iudicare.
또한 이러한 원칙을 따른 사람을 처벌과 형벌이 아니라 오히려 찬사와 명예에 합당하다고 판정하는 것도 마찬가지입니다.
§4quam ob rem labor in hoc defendendo praecipue meus est, studium vero conservandi hominis commune mihi vobiscum esse debebit.
그렇기 때문에 이 사람을 변호하는 수고는 주로 나의 몫이지만, 이 사람을 구하려는 열정은 나와 여러분이 함께 나누어야 할 것입니다.
sic enim existimare debetis, Quirites, post hominum memoriam rem nullam maiorem, magis periculosam, magis ab omnibus vobis providendam neque a tribuno pl. susceptam neque a consule defensam neque ad populum Romanum esse delatam.
로마 시민 여러분, 여러분은 인간의 기억이 있는 이래로 호민관에 의해 제기되거나, 집정관에 의해 변호되거나, 로마 민족에게 회부된 사안 중에서 이보다 더 중대하고 위험하며 여러분 모두가 더 경계해야 할 일은 없었다고 생각해야 합니다.
agitur enim nihil aliud in hac causa, Quirites, nisi ut nullum sit posthac in re publica publicum consilium, nulla bonorum consensio contra improborum furorem et audaciam, nullum extremis rei publicae temporibus perfugium et praesidium salutis.
로마 시민 여러분, 이 재판에서 다투어지고 있는 것은 다른 것이 아니라, 앞으로 국가에 공적인 합의가 존재하지 않게 되고, 악인들의 광기와 오만에 맞서는 선량한 사람들의 단결도 사라지며, 국가의 극단적인 위기 상황에서 안전의 피난처이자 방비도 없어지게 만드는 일이기 때문입니다.
§5quae cum ita sint, primum, quod in tanta dimicatione capitis, famae fortunarumque omnium fieri necesse est, ab Iove optimo maximo ceterisque dis deabusque immortalibus, quorum ope et auxilio multo magis haec res publica quam ratione hominum et consilio gubernatur, pacem ac veniam peto precorque ab eis ut hodiernum diem et ad huius salutem conservandam et ad rem publicam constituendam inluxisse patiantur.
상황이 이러하므로, 먼저 생명과 명예와 모든 재산이 걸린 이토록 중대한 투쟁에서 당연히 행해져야 할 일로서, 인간의 이성과 계획보다 그 힘과 도움으로 이 국가를 훨씬 더 잘 다스려 주시는 지존최선의 유피테르와 다른 모든 불멸의 남신들과 여신들께 평화와 자비를 간구하며, 오늘 이 날이 이 사람의 안전을 구하고 국가를 바로세우기 위해 밝아온 것임을 허락해 주시기를 그분들께 기도합니다.
deinde vos, Quirites, quorum potestas proxime ad deorum immortalium numen accedit, oro atque obsecro, quoniam uno tempore vita C. Rabiri, hominis miserrimi atque innocentissimi, salus rei publicae vestris manibus suffragiisque permittitur, adhibeatis in hominis fortunis misericordiam, in rei publicae salute sapientiam quam soletis.
다음으로, 그 권력이 불멸의 신들의 신성한 뜻에 가장 가까이 닿아 있는 로마 시민 여러분, 가장 비참하고도 결백한 사람인 가이우스 라비리우스의 목숨과 국가의 안전이 동시에 여러분의 손과 투표에 맡겨진 만큼, 이 사람의 운명에는 자비를, 국가의 안전에는 여러분이 늘 보여주시는 지혜를 발휘해 주시기를 간청하고 또 애원합니다.
§6nunc quoniam, T. Labiene, diligentiae meae temporis angustiis obstitisti meque ex comparato et constituto spatio defensionis in semihorae articulum coegisti, parebitur et, quod iniquissimum est, accusatoris condicioni et, quod miserrimum, inimici potestati.
이제 티투스 라비에누스여, 그대가 시간의 제약으로 나의 면밀한 준비를 가로막고 미리 마련되고 합의된 변호 시간에서 나를 30분이라는 시간 속으로 몰아넣었으니, 극히 불공평하지만 고발인의 조건에, 그리고 극히 비참하지만 원수의 권력에 따를 수밖에 없습니다.
quamquam in hac praescriptione semihorae patroni mihi partis reliquisti, consulis ademisti, propterea quod ad defendendum prope modum satis erit hoc mihi temporis, ad conquerendum vero parum.
비록 이 30분의 제한 속에서 그대는 나에게 변호인으로서의 역할은 남겨 두었지만 집정관으로서의 역할은 빼앗아 갔는데, 왜냐하면 이 시간은 변호하기에는 거의 충분할지 몰라도 한탄하고 하소연하기에는 참으로 부족하기 때문입니다.
§7Nisi forte de locis religiosis ac de lucis quos ab hoc violatos esse dixisti pluribus verbis tibi respondendum putas;
혹시 그대가 이 사람에 의해 훼손되었다고 말한 성소와 성스러운 숲에 대해 내가 더 많은 말로 그대에게 답변해야 한다고 생각하는 것이 아니라면 말입니다.
quo in crimine nihil est umquam abs te dictum, nisi a C. Macro obiectum esse crimen id C. Rabirio.
그 고발에서 그대에 의해 제기된 것은 가이우스 마케르가 가이우스 라비리우스에게 그 죄를 씌웠다는 것 외에는 아무것도 없습니다.
in quo ego demiror meminisse te quid obiecerit C. Rabirio Macer inimicus, oblitum esse quid aequi et iurati iudices iudicarint.
이 점에서 나는 그대가 원수인 마케르가 가이우스 라비리우스에게 어떤 고발을 했는지는 기억하면서도, 공정하고 서약한 배심원들이 어떤 판결을 내렸는지는 잊어버린 것에 놀라지 않을 수 없습니다.