Humanitext Reader

プラウトゥス · カシナ §1-80

観客への挨拶と筋書きと設定の提示

1 / 14 箇所 · ラテン語

要旨

劇のプロローグ。観客への挨拶と旧作の価値の擁護に始まり、捨て子の少女をめぐって父と子が争うプロット、さらには奴隷の結婚という劇の設定に対する反論を述べる。

§1Salvere iubeo spectatores optumos,
最も優れた観客の諸君に挨拶を送ろう。
§2fidem qui facitis maxumi, et vos Fides.
諸君は信義(フィデース)をこの上なく重んじる方々であり、そして信義の女神よ、あなたにも挨拶を。
§3si verum dixi, signum clarum date mihi, §4ut vos mi esse aequos iam inde a principio sciam.
もし私が真実を語ったなら、私に明瞭な合図を送ってほしい、あなたがたが最初から私に対して好意的であると、私が今この瞬間に知ることができるように。
§5qui utuntur vino vetere sapientis puto §6et qui libenter veteres spectant fabulas;
古いワインを嗜む人々を、私は賢者であると思う、そして古い芝居を喜んで観る人々も。
§7atque antiqua opera et verba cum vobis placent, §8aequom est placere ante alias veteres fabulas:
そして古い作品や言葉があなたがたのお気に召す以上、他の何よりも古い芝居がお気に召すのが当然というものだ。
§9nam nunc novae quae prodeunt comoediae §10multo sunt nequiores quam nummi novi.
というのも、今世に出る新しい喜劇は、新しい硬貨よりもはるかに質が悪いのだから。
§11nos postquam populi rumore intelleximus §12studiose expetere vos Plautinas fabulas, §13antiquam éius edimus comoediam,
私たちは、世間の噂から、諸君がプラウトゥスの芝居を熱心に求めていると知ったので、彼の古い喜劇を上演することにする。
§14quam vos probastis qui estis in senioribus;
それは、年配の方々である諸君がかつて承認された作品だ。
§15nam iuniorum qui sunt non norunt, scio;
というのも、若者たちにはこれが何であるか分からないだろうと、私は知っているからだ。
§16verum ut cognoscant dabimus operam sedulo.
しかし、彼らも知ることができるよう、私たちは熱心に努めるつもりだ。
§17haec cum primum acta est, vicit omnis fabulas.
この劇が最初に上演されたとき、これはあらゆる芝居に打ち勝った。
§18ea tempestate flos poetarum fuit, §19qui nunc abierunt hinc in communem locum.
その時代には、詩人の精華たる人々がいたが、彼らは今やここから、誰もが行くあの場所へと去ってしまった。
§20sed tamen absentes prosunt pro praesentibus.
しかしながら、あの方々は目に見えずとも、今ここにいる者たちの代わりに役に立っている。
§21vos omnes opere magno esse oratos volo, §22benigne ut operam detis ad nostrum gregem.
私は、諸君全員に大いに頼まれてもらいたいと願う、私たちの劇団に好意的に耳を傾けてくださるようにと。
§23eicite ex animo curam atque alienum aes §24ne quis formidet flagitatorem suom:
心から心配や借金を追い払いなさい、誰も自分の借金取りを恐れることがないように。
§25ludi sunt, ludus datus est argentariis;
今は祝祭なのだ。 両替商たちにも休みが与えられている。
§26tranquillum est, Alcedonia sunt circum forum:
すべては平穏であり、広場の周りはハルシオンの日々のようだ。
§27ratione utuntur, ludis poscunt neminem, §28secundum ludos reddunt autem nemini.
彼らは分別をわきまえ、祝祭の間は誰にも催促しないし、だが祝祭の後も、誰にも返済を求めないのだ。
§29aures vocivae si sunt, animum advortite:
もし空いている耳があるなら、注意を向けたまえ。
§30comoediai nomen dare vobis volo.
諸君にこの喜劇の題名を教えたい。
§31Clerumenoe vocatur haec comoedia §32graece, latine Sortientes.
ギリシア語では、この喜劇は『クレルーメノイ』と呼ばれ、ラテン語では『ソルティエンテス(くじを引く人々)』と呼ばれる。
Deiphilus §33hanc graece scripsit, post id rursum denuo §34latine Plautus cum latranti nomine.
デイピロスがこれをギリシア語で書き、その後、再び新たに吠える名を持つプラウトゥスがラテン語にした。
§35senex híc maritus habitat;
ここには既婚の老人が住んでいる。
éi est filius, §36is una cum patre in illisce habitat aedibus.
彼には息子がおり、その息子は父親と一緒にあの家の中に住んでいる。
§37est éi quidam servos, qui in morbo cubat, §38immo hercle vero in lecto, ne quid mentiar;
彼には一人の奴隷がいて、病気で伏せっている、いや、ヘラクレスにかけて、嘘をつかないように言えば、ベッドで寝ているのだが。
§39is servos, sed abhinc annos factum est sedecim, §40quom conspicatust primulo crepusculo §41puellam exponi.
その奴隷が――これは十六年前のことだが―― 早朝の薄明かりの中で、一人の少女が捨てられるのを見た。
adít extemplo ad mulierem §42quae illam exponebat, orat ut eam det sibi:
彼はすぐに、その少女を捨てようとしていた女のもとへ行き、彼女を自分に譲ってくれるよう懇願した。
§43exorat, aufert;
彼は懇願して手に入れ、連れ去った。
detulit recta domum, §44dat erae suae, orat ut eam curet, educet.
まっすぐ家に持ち帰り、自分の女主人に与え、彼女の面倒を見て育てるよう懇願した。
§45era fecit, educavit magna industria, §46quasi si esset ex se nata, non multo secus.
女主人はその通りにし、大変な勤勉さで彼女を育てた、まるで自分から生まれた娘であるかのように、ほとんどそれと変わらぬほどに。
§47postquam ea adolevit ad eam aetatem, ut viris §48placere posset, eam puellam hic senex §49amat efflictim, et item contra filius.
彼女が男たちを喜ばせることができる年齢にまで成長すると、この老人はその少女を死ぬほど愛するようになり、また同様に息子も彼女を愛した。
§50nunc sibi utérque contra legiones parat, §51paterque filiusque, clam alter alterum:
今や、二人ともお互いに対抗して軍勢を整えている、父親も息子も、互いに隠れて。
§52pater adlegavit vilicum, qui posceret §53sibi istánc uxorem: is sperat, si ei sit data,
父親は荘園管理人を抱き込み、その女を自分のために妻として要求させた。
§54sibi fore paratas clam uxorem excubias foris;
彼は、もし彼女が管理人に与えられれば、妻に隠れて外で逢瀬の準備ができると期待しているのだ。
§55filius is autem armigerum adlegavit suom,
他方、息子は自分の従者を抱き込み、自分のために彼女を妻として要求させた。
§56qui sibi eam uxorem poscat: scit, si id impetret, §57futurum quod amat intra praesepis suas.
彼は、もしそれを達成できれば、自分の愛する者が自分の家の中にいることになると知っているのだ。
§58senis uxor sensit virum amóri operam dare, §59propterea úna consentit cum filio.
老人の妻は、夫が恋に熱中していることに気づいた、それゆえ、彼女は息子と一致協力している。
§60ille autem postquam filium sensit suom §61eandem illam amare et esse ímpedimento sibi, §62hinc adulescentem peregre ablegavit pater;
しかし、あの父親は、自分の息子が同じ女を愛し、自分にとって障害になっていることに気づいたので、この若者をここから外国へと追い払った。
§63sciens ei mater dat operam absenti tamen.
だが、母親は事情を知りつつ、不在の息子のために尽力している。
§64is, ne exspectetis, hodie in hac comoedia §65in urbem non redibit: Plautus noluit,
その息子だが、諸君が期待しないように言っておくと、今日この喜劇の中で街に戻ることはない。
§66pontem interrupit, quí erat ei in itinere.
プラウトゥスがそれを望まず、彼の道中にあった橋を壊してしまったのだ。
§67sunt hic, inter se quos nunc credo dicere:
ここには、今お互いにこう言っている人々がいると私は信じる。
§68“quaeso hercle, quíd istuc est? serviles nuptiae?
「おい、ヘラクレスにかけて、それは何だ? 奴隷の結婚だと?
§69servin uxorem ducent aut poscent sibi?
奴隷が妻を娶ったり、自分のために要求したりするのか?
§70novom attulerunt, quod fit nusquam gentium. ”
彼らは世界のどこでも行われないような、前代未聞のことを持ち込んできたな」と。
§71at ego aio id fieri in Graecia et Carthagini, §72et hic in nostra terra † in Apulia;
だが私は、それがギリシアやカルタゴで行われていると言う、そしてここ、私たちの土地のアプリアでも。
§73maioreque opere ibi serviles nuptiae §74quam liberales etiam curari solent;
そこでは自由人の結婚よりもはるかに熱心に、奴隷の結婚が執り行われるのが常なのだ。
§75id ni fit, mecum pignus si quis volt dato §76in urnam mulsi, Poenus dum iudex siet
もしそうでなければ、誰でも望む者は私と賭けをせよ、ハチミツ酒一壷を賭けて。
§77vel Graecus adeo, vel mea causa Apulus.
カルタゴ人が裁判官となる間、あるいはギリシア人でも、あるいは私のためにアプリア人でも構わない。
§78quid nunc? nihil agitis? sentio, nemo sitit.
さてどうだ? 何もしないのか? 分かるぞ、誰も喉が渇いていないのだな。
§79revortar ád illam puellam éxpositiciam:
では、あの捨てられた少女の話に戻ろう。
§80quam servi summa vi sibi uxorem expetunt,
彼女を、奴隷たちが全力で自分の妻にしようと求めているのだが、

語釈・文法注

  1. §5sapientis — 対格複数形 *sapientes* の古風な表記。*puto* の目的格補語として機能し、「古いワインを好む人々を、私は賢者(*sapientes*)とみなす」という構文を形成する。
  2. §21vos omnes opere magno esse oratos volo — 動詞 *volo* に受動完了不定詞 *esse oratos* が続く対格不定詞構文。「あなたがた全員が大いに頼まれた状態であることを私は望む」、すなわち「ぜひとも懇願したい」という間接的で丁寧な請願表現。
  3. §34cum latranti nomine — 「吠える名前を伴って」の意。作者プラウトゥス(*Plautus*)のコグノーメン(家族名)である「マッキウス(*Maccius*)」が、犬の吠え声(*maccere* ないし犬の関連)を連想させること、あるいは *Plautus* 自体が犬の耳のように「平らな(足の)」を意味することに引っかけたユーモラスな言葉遊び。
  4. §46quasi si esset ex se nata — 接続詞句 *quasi si* に導かれる反実仮想の接続法(過去 *esset*)。「まるで彼女自身から生まれた(自分の娘である)かのように」という比喩表現。
  5. §75id ni fit, mecum pignus si quis volt dato — 動詞 *dato* は未来命令形(三人称単数)。「もしそうでなければ(*id ni fit*)、望む者は誰でも私と賭け金(*pignus*)を出せ」という、法的な口調を模した戯画的かつ挑戦的な表現。

この箇所を引用する

プラウトゥス, カシナ §1-80. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi006.humanitext-lat2:1-80

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。