- 底本
- Plautus. Plauti Comoediae, Volume 1. Leo, Friedrich, editor. Berlin: Weidmann, 1895.
- 翻訳
- AI生成(gemini-3.5-flash) — 機械翻訳のため誤りを含む場合があります
- 言語
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0119.phi006.humanitext-lat2:1-80
- 出力
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
劇のプロローグ。観客への挨拶と旧作の価値の擁護に始まり、捨て子の少女をめぐって父と子が争うプロット、さらには奴隷の結婚という劇の設定に対する反論を述べる。
Salvere iubeo spectatores optumos,
最も優れた観客の諸君に挨拶を送ろう。
fidem qui facitis maxumi, et vos Fides.
諸君は信義(フィデース)をこの上なく重んじる方々であり、そして信義の女神よ、あなたにも挨拶を。
si verum dixi, signum clarum date mihi,
もし私が真実を語ったなら、私に明瞭な合図を送ってほしい、
ut vos mi esse aequos iam inde a principio sciam.
あなたがたが最初から私に対して好意的であると、私が今この瞬間に知ることができるように。
qui utuntur vino vetere sapientis1 puto
古いワインを嗜む人々を、私は賢者であると思う、
et qui libenter veteres spectant fabulas;
そして古い芝居を喜んで観る人々も。
atque antiqua opera et verba cum vobis placent,
そして古い作品や言葉があなたがたのお気に召す以上、
aequom est placere ante alias veteres fabulas:
他の何よりも古い芝居がお気に召すのが当然というものだ。
nam nunc novae quae prodeunt comoediae
というのも、今世に出る新しい喜劇は、
multo sunt nequiores quam nummi novi.
新しい硬貨よりもはるかに質が悪いのだから。
nos postquam populi rumore intelleximus
私たちは、世間の噂から、
studiose expetere vos Plautinas fabulas,
諸君がプラウトゥスの芝居を熱心に求めていると知ったので、
antiquam éius edimus comoediam,
彼の古い喜劇を上演することにする。
quam vos probastis qui estis in senioribus;
それは、年配の方々である諸君がかつて承認された作品だ。
nam iuniorum qui sunt non norunt, scio;
というのも、若者たちにはこれが何であるか分からないだろうと、私は知っているからだ。
verum ut cognoscant dabimus operam sedulo.
しかし、彼らも知ることができるよう、私たちは熱心に努めるつもりだ。
haec cum primum acta est, vicit omnis fabulas.
この劇が最初に上演されたとき、これはあらゆる芝居に打ち勝った。
ea tempestate flos poetarum fuit,
その時代には、詩人の精華たる人々がいたが、
qui nunc abierunt hinc in communem locum.
彼らは今やここから、誰もが行くあの場所へと去ってしまった。
sed tamen absentes prosunt pro praesentibus.
しかしながら、あの方々は目に見えずとも、今ここにいる者たちの代わりに役に立っている。
vos omnes opere magno esse oratos volo,2
私は、諸君全員に大いに頼まれてもらいたいと願う、
benigne ut operam detis ad nostrum gregem.
私たちの劇団に好意的に耳を傾けてくださるようにと。
eicite ex animo curam atque alienum aes
心から心配や借金を追い払いなさい、
ne quis formidet flagitatorem suom:
誰も自分の借金取りを恐れることがないように。
ludi sunt, ludus datus est argentariis;
今は祝祭なのだ。両替商たちにも休みが与えられている。
tranquillum est, Alcedonia sunt circum forum:
すべては平穏であり、広場の周りはハルシオンの日々のようだ。
ratione utuntur, ludis poscunt neminem,
彼らは分別をわきまえ、祝祭の間は誰にも催促しないし、
secundum ludos reddunt autem nemini.
だが祝祭の後も、誰にも返済しないのだ。
aures vocivae si sunt, animum advortite:
もし空いている耳があるなら、注意を向けたまえ。
comoediai nomen dare vobis volo.
諸君にこの喜劇の題名を教えたい。
Clerumenoe vocatur haec comoedia
ギリシア語では、この喜劇は『クレルーメノイ』と呼ばれ、
graece, latine Sortientes. Deiphilus
ラテン語では『ソルティエンテス(くじを引く人々)』と呼ばれる。デイピロスが
hanc graece scripsit, post id rursum denuo
これをギリシア語で書き、その後、再び新たに
latine Plautus cum latranti nomine.3
吠える名を持つプラウトゥスがラテン語にした。
senex híc maritus habitat; éi est filius,
ここには既婚の老人が住んでいる。彼には息子がおり、
is una cum patre in illisce habitat aedibus.
その息子は父親と一緒にあの家の中に住んでいる。
est éi quidam servos, qui in morbo cubat,
彼には一人の奴隷がいて、病気で伏せっている、
immo hercle vero in lecto, ne quid mentiar;
いや、ヘラクレスにかけて、嘘をつかないように言えば、ベッドで寝ているのだが。
is servos, sed abhinc annos factum est sedecim,
その奴隷が――これは十六年前のことだが――
quom conspicatust primulo crepusculo
早朝の薄明かりの中で、
puellam exponi. adít extemplo ad mulierem
一人の少女が捨てられるのを見た。彼はすぐに、その少女を
quae illam exponebat, orat ut eam det sibi:
捨てようとしていた女のもとへ行き、彼女を自分に譲ってくれるよう懇願した。
exorat, aufert; detulit recta domum,
彼は懇願して手に入れ、連れ去った。まっすぐ家に持ち帰り、
dat erae suae, orat ut eam curet, educet.
自分の女主人に与え、彼女の面倒を見て育てるよう懇願した。
era fecit, educavit magna industria,
女主人はその通りにし、大変な勤勉さで彼女を育てた、
quasi si esset ex se nata,4 non multo secus.
まるで自分から生まれた娘であるかのように、ほとんどそれと変わらぬほどに。
postquam ea adolevit ad eam aetatem, ut viris
彼女が男たちを
placere posset, eam puellam hic senex
喜ばせることができる年齢にまで成長すると、この老人はその少女を
amat efflictim, et item contra filius.
死ぬほど愛するようになり、また同様に息子も彼女を愛した。
nunc sibi utérque contra legiones parat,
今や、二人ともお互いに対抗して軍勢を整えている、
paterque filiusque, clam alter alterum:
父親も息子も、互いに隠れて。
pater adlegavit vilicum, qui posceret
父親は荘園管理人を抱き込み、その女を
sibi istánc uxorem: is sperat, si ei sit data,
自分のために妻として要求させた。彼は、もし彼女が管理人に与えられれば、
sibi fore paratas clam uxorem excubias foris;
妻に隠れて外で逢瀬の準備ができると期待しているのだ。
filius is autem armigerum adlegavit suom,
他方、息子は自分の従者を抱き込み、
qui sibi eam uxorem poscat: scit, si id impetret,
自分のために彼女を妻として要求させた。彼は、もしそれを達成できれば、
futurum quod amat intra praesepis suas.
自分の愛する者が自分の家の中にいることになると知っているのだ。
senis uxor sensit virum amóri operam dare,
老人の妻は、夫が恋に熱中していることに気づいた、
propterea úna consentit cum filio.
それゆえ、彼女は息子と一致協力している。
ille autem postquam filium sensit suom
しかし、あの父親は、自分の息子が
eandem illam amare et esse ímpedimento sibi,
同じ女を愛し、自分にとって障害になっていることに気づいたので、
hinc adulescentem peregre ablegavit pater;
この若者をここから外国へと追い払った。
sciens ei mater dat operam absenti tamen.
だが、母親は事情を知りつつ、不在の息子のために尽力している。
is, ne exspectetis, hodie in hac comoedia
その息子だが、諸君が期待しないように言っておくと、今日この喜劇の中で
in urbem non redibit: Plautus noluit,
街に戻ることはない。プラウトゥスがそれを望まず、
pontem interrupit, quí erat ei in itinere.
彼の道中にあった橋を壊してしまったのだ。
sunt hic, inter se quos nunc credo dicere:
ここには、今お互いにこう言っている人々がいると私は信じる。
“quaeso hercle, quíd istuc est? serviles nuptiae?
「おい、ヘラクレスにかけて、それは何だ?奴隷の結婚だと?
servin uxorem ducent aut poscent sibi?
奴隷が妻を娶ったり、自分のために要求したりするのか?
novom attulerunt, quod fit nusquam gentium.”
彼らは世界のどこでも行われないような、前代未聞のことを持ち込んできたな」と。
at ego aio id fieri in Graecia et Carthagini,
だが私は、それがギリシアやカルタゴで行われていると言う、
et hic in nostra terra † in Apulia;
そしてここ、私たちの土地のアプリアでも。
maioreque opere ibi serviles nuptiae
そこでは自由人の結婚よりもはるかに熱心に、
quam liberales etiam curari solent;
奴隷の結婚が執り行われるのが常なのだ。
id ni fit, mecum pignus si quis volt dato5
もしそうでなければ、誰でも望む者は私と賭けをせよ、
in urnam mulsi, Poenus dum iudex siet
ハチミツ酒一壷を賭けて。カルタゴ人が裁判官となる間、
vel Graecus adeo, vel mea causa Apulus.
あるいはギリシア人でも、あるいは私のためにアプリア人でも構わない。
quid nunc? nihil agitis? sentio, nemo sitit.
さてどうだ?何もしないのか?分かるぞ、誰も喉が渇いていないのだな。
revortar ád illam puellam éxpositiciam:
では、あの捨てられた少女の話に戻ろう。
quam servi summa vi sibi uxorem expetunt,
彼女を、奴隷たちが全力で自分の妻にしようと求めているのだが、
- 5sapientis
対格複数形 sapientes の古風な表記。puto の目的格補語として機能し、「古いワインを好む人々を、私は賢者(sapientes)とみなす」という構文を形成する。
- 21vos omnes opere magno esse oratos volo
動詞 volo に受動完了不定詞 esse oratos が続く対格不定詞構文。「あなたがた全員が大いに頼まれた状態であることを私は望む」、すなわち「ぜひとも懇願したい」という間接的で丁寧な請願表現。
- 34cum latranti nomine
「吠える名前を伴って」の意。作者プラウトゥス(Plautus)のコグノーメン(家族名)である「マッキウス(Maccius)」が、犬の吠え声(maccere ないし犬の関連)を連想させること、あるいは Plautus 自体が犬の耳のように「平らな(足の)」を意味することに引っかけたユーモラスな言葉遊び。
- 46quasi si esset ex se nata
接続詞句 quasi si に導かれる反実仮想の接続法(過去 esset)。「まるで彼女自身から生まれた(自分の娘である)かのように」という比喩表現。
- 75id ni fit, mecum pignus si quis volt dato
動詞 dato は未来命令形(三人称単数)。「もしそうでなければ(id ni fit)、望む者は誰でも私と賭け金(pignus)を出せ」という、法的な口調を模した戯画的かつ挑戦的な表現。
翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(1 件・最終 2026-10-18)
- 2026-10-18 AI校閲 — 訳文 1 件
