Humanitext Reader

エウクレイデス · 原論 §4.def.1-4.def.7

直線図形と円の内接および外接の定義

57 / 316 箇所 · ギリシア語

要旨

本節は『原論』第4巻の定義1〜7であり、直線図形どうし、あるいは直線図形と円の間における「内接」「外接」の相互関係、および直線が円に「適合する」こと(弦)の定義を定めている。

§4.def.1σχῆμα εὐθύγραμμον εἰς σχῆμα εὐθύγραμμον ἐγγράφεσθαι λέγεται, ὅταν ἑκάστη τῶν τοῦ ἐγγραφομένου σχήματος γωνιῶν ἑκάστης πλευρᾶς τοῦ, εἰς ὃ ἐγγράφεται, ἅπτηται.
直線図形が直線図形に内接する(書き込まれる)と言われるのは、内接する図形のそれぞれの角が、それが内接される図形のそれぞれの辺に接するときである。
§4.def.2σχῆμα δὲ ὁμοίως περὶ σχῆμα περιγράφεσθαι λέγεται, ὅταν ἑκάστη πλευρὰ τοῦ περιγραφομένου ἑκάστης γωνίας τοῦ, περὶ ὃ περιγράφεται, ἅπτηται.
同様に、図形が図形に外接する(外側に書き込まれる)と言われるのは、外接する図形のそれぞれの辺が、それが外接される図形のそれぞれの角に接するときである。
§4.def.3σχῆμα εὐθύγραμμον εἰς κύκλον ἐγγράφεσθαι λέγεται, ὅταν ἑκάστη γωνία τοῦ ἐγγραφομένου ἅπτηται τῆς τοῦ κύκλου περιφερείας.
直線図形が円に内接すると言われるのは、内接する図形のそれぞれの角が円の円周に接するときである。
§4.def.4σχῆμα δὲ εὐθύγραμμον περὶ κύκλον περιγράφεσθαι λέγεται, ὅταν ἑκάστη πλευρὰ τοῦ περιγραφομένου ἐφάπτηται τῆς τοῦ κύκλου περιφερείας.
また、直線図形が円に外接すると言われるのは、外接する図形のそれぞれの辺が円の円周に接するときである。
§4.def.5κύκλος δὲ εἰς σχῆμα ὁμοίως ἐγγράφεσθαι λέγεται, ὅταν ἡ τοῦ κύκλου περιφέρεια ἑκάστης πλευρᾶς τοῦ, εἰς ὃ ἐγγράφεται, ἅπτηται.
同様に、円が図形に内接すると言われるのは、円の円周が、それが内接される図形のそれぞれの辺に接するときである。
§4.def.6κύκλος δὲ περὶ σχῆμα περιγράφεσθαι λέγεται, ὅταν ἡ τοῦ κύκλου περιφέρεια ἑκάστης γωνίας τοῦ, περὶ ὃ περιγράφεται, ἅπτηται.
また、円が図形に外接すると言われるのは、円の円周が、それが外接される図形のそれぞれの角に接するときである。
§4.def.7εὐθεῖα εἰς κύκλον ἐναρμόζεσθαι λέγεται, ὅταν τὰ πέρατα αὐτῆς ἐπὶ τῆς περιφερείας ᾖ τοῦ κύκλου.
直線が円に適合される(あてはめられる)と言われるのは、その端点が円の円周上にあるときである。

語釈・文法注

  1. §4.def.1τοῦ, εἰς ὃ ἐγγράφεται — 中性単数属格の冠詞 `τοῦ` が、続く関係節 `εἰς ὃ ἐγγράφεται`(それが内接される[図形])の先行詞として名詞的に機能している。`τοῦ` 自体は直前の名詞 `πλευρᾶς`(辺)を修飾する属格(「それの各辺」)である。
  2. §4.def.1ἅπτηται — 動詞 `ἅπτομαι`(接する、触れる)は属格を支配するため、その補語は属格 `ἑκάστης πλευρᾶς` となっている。第4巻の定義では、図形どうしが「接する」状態を表すのに一貫して `ὅταν` 節内で接続法現在形 `ἅπτηται` が用いられている。
  3. §4.def.7ἐναρμόζεσθαι — 動詞 `ἐναρμόζω`(適合させる、あてはめる)の受動態現在不定詞。直線が円の内部でその両端を円周上に置く形で「適合される」、すなわち円の弦として配置されることを定義する数学的専門用語である。

この箇所を引用する

エウクレイデス, 原論 §4.def.1-4.def.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg1799.tlg001.humanitext-grc2:4.def.1-4.def.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。