Humanitext Reader

ヒポクラテス · 予後 §24-25

熱病の経過と転移および予後予測の総括

10 / 10 箇所 · ギリシア語

要旨

熱病の予後判断において、解熱の兆候を伴わない解熱による再発、熱の長期化に伴う関節への転移や四日熱への移行、および年齢ごとの症状と小児の痙攣を説明する。最終的に、医師は普遍的な兆候、季節や流行病の傾向を包括的に把握し、死生と病期を正確に予測すべきであることを説く。

§2424. Ὁκόσοισι δ᾿ ἂν οἱ πυρετοὶ παύωνται, μήτε σημείων γενομένων λυτηρίων, μήτε ἐν ἡμέρῃσι κρισίμῃσιν, ὑποστροφὴν προσδέχεσθαι χρὴ τουτέοισιν.
24. 熱が引くに際して、解決をもたらす兆候が現れることもなく、また危日でもない場合、そのような人々には病気の再発を予期しなければならない。
Ὅστις δ᾿ ἂν τῶν πυρετῶν μηκύνῃ περιεστικῶς διακειμένου τοῦ ἀνθρώπου, μηκέτι ὀδύνης ἐχούσης διὰ φλεγμονήν τινα, μήτε διὰ πρόφασιν ἄλλην μηδεμίην ἐμφανέα, τουτέῳ προσδέχεσθαι ἀπόστασιν μετ᾿ οἰδήματός τε καὶ ὀδύνης ἔς τι τῶν ἄρθρων, καὶ οὐχ ἧσσον ἐκ τῶν κάτω.
患者が回復しそうな(生き延びるような)状態にあるにもかかわらず、炎症による痛みも、他の何らかの明白な原因もないのに熱が長引く場合は、その患者に対して、腫れと痛みを伴う関節、特に下半身の関節への転移(病変の沈着)を予期しなければならない。
Μᾶλλον δὲ γίγνονται καὶ ἐν ἐλάσσονι χρόνῳ αἱ τοιαῦται ἀποστάσιες τοῖσι νεωτέροισι τριήκοντα ἐτέων·
このような転移は、三十歳未満の若い人々には、より多く、またより短い期間のうちに起こる。
ὑποσκέπτεσθαι δὲ χρὴ εὐθέως τὰ περὶ τῆς ἀποστάσιος, ἢν εἴκοσιν ἡμέρας ὁ πυρετὸς ἔχων ὑπερβάλλῃ·
熱が持続して二十日を超えるならば、直ちに転移に関わることを推測しなければならない。
τοῖσι δὲ γεραιτέροισικ ἧσσον γίγνεται, πολυχρονιωτέρου ἐόντος τοῦ πυρετοῦ.
これより高齢の人々には転移は起こりにくく、熱ははるかに長引く。
Χρὴ δὲ τὴν μὲν τοιαύτην ἀπόστασιν προσδέχεσθαι, ξυνεχέος ἐόντος τοῦ πυρετοῦ, ἐς δὲ τεταρταῖον καταστήσεσθαι, ἢν διαλείπῃ τε καὶ καταλαμβάνῃ πεπλανημένον τρόπον, καὶ ταῦτα ποιέων τῷ φθινοπώρῳ προσπελάσῃ.
熱が持続している場合にはそのような転移を予期すべきであるが、もし熱が間欠的であり、不規則な形で襲い、そうしているうちに秋に近づくならば、四日熱に落ち着く(移行する)と予期すべきである。
Ὥσπερ δὲ τοῖσι νεωτέροισι τῶν τριήκοντα ἐτέων αἱ ἀποστάσιες γίγνονται, οὕτως οἱ τεταρταῖοι μᾶλλον τοῖσι τριήκοντα ἐτέων καὶ γεραιτέροισιν.
三十歳未満の若い人々に転移が起こるのと同様に、三十歳以上の高齢の人々には、四日熱がより多く起こる。
Τὰς δὲ ἀποστάσιας εἰδέναι χρὴ τοῦ χειμῶνος μᾶλλον γιγνομένας χρονιώτερόν τε παυομένας, ἧσσον δὲ παλινδρομεύσας.
転移は、冬により多く起こり、消退するのはより長引くが、逆流(再発・内陥)することはより少ないということを知っておくべきである。
Ὅστις δ᾿ ἂν ἐν πυρετῷ μὴ θανατώδει φῇ τὴν κεφαλὴν ἀλγέειν, ἢ καὶ ὀρφνῶδές τι πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν φαίνεσθαι, ἢ καρδιωγμὸς τουτέῳ προσγένηται, χολώδης ἔμετος παρέσται·
致命的でない熱病において、誰かが頭痛を訴えるか、あるいは目の前に暗い影のようなものが見えると言い、あるいは心窩部痛(胸やけ)がこれに加わるならば、胆汁質の嘔吐が起こるであろう。
ἢν δὲ καὶ ῥῖγος ἐπιλάβῃ, καὶ τὰ κάτω μέρεα τοῦ ὑποχονδρίου ψυχρὰ ᾖ, καὶ θᾶσσον ἔτι ὁ ἔμετος παρέσται·
また、悪寒が襲い、下肋部の下部が冷たくなっているならば、その嘔吐はいっそう速やかに起こるであろう。
ἢν δέ τι πίῃ ἢ φάγῃ ὑπὸ τοῦτον τὸν χρόνον, χάρτα τοῦτο ταχέως ἐμέεται.
この時期に何かを飲んだり食べたりするなら、それは極めて速やかに吐き出される。
Τουτέων δὲ οἷσιν ἂν ἄρξηται ὁ πόνος τῇ πρώτῃ ἡμέρῃ γίγνεσθαι, τεταρταῖοι πιεζεῦνται μάλιστα καὶ πεμπταῖοι·
これらの患者のうち、第一日に痛みが始まり出した人々は、四日目と五日目に最も苦しめられ、七日目にはそこから解放される。
ἐς δὲ τὴν ἑβδόμην ἀπαλλάσσονται· οἱ μέντοι πλείονες αὐτέων ἄρχονται μὲν πονέεσθαι τριταῖοι, χειμάζονται δὲ μάλιστα πεμπταῖοι, ἀπαλλάσσονται δὲ ἐναταῖοι ἢ ἑνδεκαταῖοι·
しかし、彼らの大部分は三日目に痛み始め、五日目に最も激しく苦しみ、九日目または十一日目に解放される。
οἳ δ᾿ ἂν ἄρξωνται πεμπταῖοι πονέεσθαι, καὶ τἄλλα κατὰ λόγον αὐτέοισι γίγνηται, ἐς τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην κρίνεται ἡ νοῦσος.
五日目に痛み始め、他のことも同様の比率(比例的)で進む人々は、十四日目に病気の決着を迎える。
Γίγνεται δὲ ταῦτα τοῖσι μὲν ἀνδράσι καὶ τῇσι γυναιξὶν ἐν τοῖσι τριταίοισι μάλιστα·
これらのことは、成人男女においては、主に三日熱において起こる。
τοῖσι δὲ νεωτέροισι γίγνεται μὲν καὶ ἐν τουτέοισι, μᾶλλον δὲ ἐν τοῖσι ξυνεχεστέροισι πυρετοῖσι, καὶ ἐν τοῖσι γνησίοισι τριταίοισιν.
しかし、若年層においては、これらの熱でも起こるが、より持続的な熱、また真正の三日熱において、より多く起こる。
Οἷσι δ᾿ ἂν ἐν τοιουτοτρόπῳ πυρετῷ κεφαλὴν ἀλγέουσιν ἀντὶ μὲν τοῦ ὀρφνῶδές τι πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν φαίνεσθαι, ἀμβλυωγμὸς γίγνεται, ἢ μαρμαρυγαὶ προφαίνονται, ἀντὶ δὲ τοῦ καρδιώσσειν, ἐν τῷ ὑποχονδρίῳ ἐπὶ δεξιὰ ἢ ἐπ᾿ ἀριστερὰ ξυντείνεταί τι μήτε ξὺν ὀδύνῃ μήτε ξὺν φλεγμονῇ, αἷμα διὰ τῶν ῥινῶν τουτέοισι ῥυῆναι προσδόκιμον ἀντὶ τοῦ ἐμέτου.
このような種類の熱病において頭痛を患っている人々のうち、目の前に暗い影が現れる代わりに、視界の霞みが生じるか、光のきらめきが前に現れ、また心窩部痛(胸やけ)の代わりに、下肋部の右側または左側に、痛みも炎症も伴わずに何らかの張り(緊張)が生じる場合、彼らには嘔吐の代わりに鼻からの出血が起こることを予期すべきである。
Μᾶλλον δὲ καὶ ἐνταῦθα τοῖσι νέοισι τοῦ αἵματος τὴν ῥῆξιν προσδέχεσθαι· τοῖσι δὲ πέντε καὶ τριήκοντα ἔτεσι καὶ γεραιτέροισιν ἧσσον, ἀλλὰ τοὺς ἐμέτους τουτέοισι προσδέχεσθαι.
この場合にも、若者には出血をより多く予期すべきであり、三十五歳以上の高齢の人々には出血は少なく、むしろ嘔吐を予期すべきである。
Τοῖσι δὲ παιδίοισι σπασμοὶ γίγνονται, ἢν ὁ πυρετὸς ὀξὺς ᾖ, καὶ ἡ γαστὴρ μὴ διαχωρέῃ, καὶ ἀγρυπνέωσί τε καὶ ἐκπλαγέωσι, καὶ κλαυθμυρίζωσι, καὶ τὸ χρῶμα μεταβάλλωσι, καὶ χλωρὸν ἢ πελιὸν ἢ ἐρυθρὸν ἴσχωσιν.
また子供たちにおいては、熱が激しく、便通がなく、不眠で、驚きやすく、泣き叫び、顔色を変化させて、青白いか、鉛色か、あるいは赤い色を帯びる場合に、痙攣(ひきつけ)が起こる。
Γίγνεται δὲ ταῦτα ἐξ ἑτοιμοτάταν μὲν τοῖσι παιδίοισι τοῖσι νεωτάτοισιν ἐς τὰ ἑπτὰ ἔτεα·
これらのことは、七歳までの最も幼い子供たちに最も起こりやすい。
τὰ δὲ πρεσβύτερα τῶν παιδίων καὶ οἱ ἄνδρες οὐκ ἔτι ἐν τοῖσι πυρετοῖσιν ὑπὸ τῶν σπασμῶν ἁλίσκονται, ἢν μή τι τῶν σημείων προσγένηται τῶν ἰσχυροτάτων τε καὶ κακίστων, οἷά περ ἐν τῇσι φρενίτισι γίγνεται.
これより年上の子供たちや成人は、熱病において痙攣に襲われることはもはやない。 ただし、脳炎において起こるような、極めて強力かつ最悪の兆候のいずれかが加わる場合は別である。
Τοὺς δ᾿ ἀπολουμένους τε καὶ περιεσομένους τῶν παιδίων τε καὶ τῶν ἄλλων τεχμαίρεσθαι τοῖσι ξύμπασι σημείοισιν, ὡς ἐφ᾿ ἑκάστοισιν ἕκαστα διαγέγραπται.
子供たちやその他の人々の中で、誰が死亡し誰が生き延びるかについては、個々の事例についてそれぞれ記述されているような、すべての兆候に基づいて判断しなければならない。
Ταῦτα δὲ λέγω περί τε τῶν ὀξέων νουσημάτων καὶ ὅσα ἐκ τουτέων γίγνεται.
私はこれらのことを、急性疾患、およびそれらから生じるすべてのことについて述べているのである。
§2525. Χρὴ δὲ τὸν μέλλοντα ὀρθῶς προγιγνώσκειν τοὺς περιεσομένους καὶ τοὺς ἀποθανουμένους, ὅσοισί τε ἂν μέλλῃ πλέονας ἡμέρας παραμένειν τὸ νούσημα καὶ ὅσοισιν ἂν ἐλάσους, τὰ σημεῖα ἐκμανθάνοντα πάντα δύνασθαι κρίνειν, λογιζόμενον τὰς δυνάμιας αὐτέων πρὸς ἀλλήλας, ὥσπερ διαγέγραπται περί τε τῶν ἄλλων καὶ τῶν οὔρων καὶ τῶν πτυέλων, ὅταν ὁμοῦ πῦόν τε ἀναβήσσῃ καὶ χολήν.
25. 生き延びる者と死ぬ者、また誰において病気がより多くの日数にわたって持続し、誰においてより少ない日数で済むのかを正しく予知しようとする者は、すべての兆候を学び尽くして、それらの力を互いに比較考量して判断できなければならない。 それは、他の事柄や、尿、および膿と胆汁を同時に咳き出す場合の痰について記述されているのと同様である。
Χρὴ δὲ καὶ τὰς φορὰς τῶν νουσημάτων αἰεὶ ἐπιδημεύντων ταχέως ἐνθυμέεσθαι, τήν τε τῆς ὥρης κατάστασιν.
また、常に流行している疾病の傾向や、季節の気候状態についても、速やかに考慮しなければならない。
Εὖ μέντοι χρὴ εἰδέναι περὶ τῶν τεκμηρίων καὶ τῶν ἄλλων σημείων, καὶ μὴ λανθάνειν ὅτι ἐν παντὶ ἔτει καὶ πάσῃ ὥρῃ τά τε κακὰ κακὸν σημαίνει, καὶ τὰ χρηστὰ ἀγαθὸν, ἐπεὶ καὶ ἐν Λιβύῃ καὶ ἐν Δήλῳ καὶ ἐν Σκυθίῃ φαίνεται τὰ προγεγραμμένα ἀληθεύοντα σημεῖα.
しかし、証拠やその他の兆候についてよく知っておくべきであり、どの年、どの季節においても、悪質な兆候は悪いことを意味し、良好な兆候は良いことを意味するということを見落としてはならない。 なぜなら、リビアでもデロスでもスキティアでも、あらかじめ記述された兆候は真実であることが示されているからである。
Ἐξ ὧν χρὴ εἰδέναι ὅτι ἔν γε τοῖσιν αὐτέοισι χωρίοισιν οὐδὲν δεινὸν τὸ μὴ οὐ τὰ πολλαπλάσια αὐτέων ἐπιτυγχάνειν, ἢν ἐκμαθών τις αὐτὰ κρίνειν τε καὶ λογίζεσθαι ὀρθῶς ἐπίστηται.
これらのことから、同じ地域においては、人がそれらを学び尽くし、正しく判断し比較考量することを知っているならば、そのほとんどの事例において予測を的中させることは決して困難ではないと知るべきである。
Ποθέειν δὲ χρὴ οὐδενὸς νουσήματος οὔνομα, ὅτι μὴ τυγχάνῃ ἐνθάδε γεγραμμένον·
ここにたまたま記載されていないからといって、いかなる病名をも求める必要はない。
πάντα γὰρ ὁκόσα ἐν τοῖσι χρόνοισι τοῖσι προειρημένοισι χρίνεται, γνώσῃ τοῖσιν αὐτέοισι σημείοισιν.
なぜなら、前述の期間内に決着がつくすべての事柄は、同じ兆候によって知ることができるからである。

語釈・文法注

  1. §24περιεστικῶς διακειμένου τοῦ ἀνθρώπου — 「患者が回復しつつある状態で」あるいは「生存(克服)する方向に向かっている状態で」という意味の絶対属格。ここでは、患者自体に死の兆候がないにもかかわらず熱が長引くという、一見矛盾する臨床状況を説明する。
  2. ¦p.182¦ἐς δὲ τεταρταῖον καταστήσεσθαι — この不定詞は、前文の「〜を予期すべきである(προσδέχεσθαι χρὴ)」の χρή に係っている。したがって、「四日熱に移行すると[予想すべきである]」という意味になる。
  3. ¦p.190¦τὸ μὴ οὐ τὰ πολλαπλάσια αὐτέων ἐπιτυγχάνειν — 二重否定 μὴ οὐ と不定詞の組み合わせ。主節の「困難ではない(οὐδὲν δεινόν)」という否定表現を受けて、結果として「[予測を]十中八九的中させることは全く不思議ではない(十分に可能である)」という強い肯定の意味を表す。
  4. ¦p.190¦Ποθέειν δὲ χρὴ οὐδενὸς νουσήματος οὔνομα — 動詞 ποθέω は「切望する、求める」を意味する。ここでは「本編に記載がないからといって、特定の病名をさらに求める必要はない。同じ兆候を用いて予後を判断できるからである」という、ヒポクラテス医学の兆候(セミオロジー)重視の姿勢を示す。

この箇所を引用する

ヒポクラテス, 予後 §24-25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0627.tlg003.humanitext-grc1:24-25

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。